32 21/6/2026 101 NĂM BÁO CHÍ CÁCH MẠNG VIỆT NAM 1. Đã từng có những dự báo không tươi sáng về vai trò và tương lai của báo chí trong thời đại truyền thông kỹ thuật số. Người ta lo lắng rằng với sự lên ngôi của mạng xã hội, báo chí đang dần giảm vai trò, thậm chí có những lời cảnh báo là đến một lúc nào đó báo in sẽ cáo chung. Sự xuất hiện của truyền thông xã hội đã làm thay đổi “luật chơi”, công chúng hiện nay đã có thêm những sự lựa chọn mới. Báo chí đang đứng trước những cơ hội rất lớn, nhưng đồng thời cũng đang phải đối mặt với những thách thức hết sức gay gắt. Mạng xã hội đang lấn át môi trường, mảnh đất sống của báo chí. Từ đó dẫn đến tình trạng công chúng tiếp cận thông tin trên mạng xã hội trước khi đến với báo chí. Thậm chí không ít người có thói quen đọc thông tin trên mạng xã hội mà quên mất phải tìm thông tin trên báo chí. Trong môi trường truyền thông mới, cái được gọi là “phi tin tức” đang trở thành làn sóng mới. Tin giả đang trở thành nỗi khiếp đảm. Tin giả tác động rất lớn đến tâm lý, niềm tin của công chúng. Tin giả đang được ví như một dịch bệnh và mạng xã hội là môi trường thuận lợi để chúng lan truyền rất nhanh. Thông tin trên mạng xã hội hiện nay đang rơi vào tình trạng “thực, giả lẫn lộn”, cái tốt cũng lan truyền nhanh và cái xấu cũng lây lan một cách chóng mặt. Mạng xã hội có tiện ích, có xây đắp, nhưng cũng có hủy hoại, tàn phá. Mạng xã hội phát triển mạnh mẽ, đem lại cơ hội lớn cho báo chí nhưng cũng có tác động tiêu cực đến hoạt động báo chí. Một thông tin không chính xác, bịa đặt trên mạng xã hội có thể đốt nóng dư luận xã hội do báo chí không kịp thời đưa ra những thông tin chính xác để phản bác, thậm chí có lúc báo chí còn tiếp tay cho tin giả bằng việc thiếu kiểm chứng, thiếu trách nhiệm của nhà báo .... Chính từ những thách thức lớn này càng đòi hỏi rất quyết liệt sự đổi mới sáng tạo trong báo chí. Mạng xã hội và các nền tảng công nghệ số tạo ra một môi trường thuận lợi cho báo chí truyền tải và quảng bá các sản phẩm của mình. Mối quan hệ giữa mạng xã hội và báo chí không chỉ dừng lại ở sự tương tác đơn thuần, mà thực sự đã phát triển thành một mối quan hệ cộng sinh tự nhiên. 2. Nội dung chính là “trái tim” của báo chí. Đây là yếu tố quyết định sự tồn tại và phát triển của báo chí. Tuy nhiên, nếu chỉ có nội dung tốt vẫn chưa đủ mà báo chí phải sử dụng tốt công nghệ. Nội dung và công nghệ phải gắn bó chặt chẽ với nhau trong suốt quá trình thực hiện, sáng tạo một tác phẩm báo chí và trong cả quy trình làm báo. Nếu “nội dung là vua” thì “công nghệ là nữ hoàng”. Khi có sự gắn kết chặt chẽ đó, một tác phẩm báo chí tốt về nội dung sẽ được công nghệ số lan tỏa mạnh mẽ đến công chúng. Không thể tìm lời giải đúng đắn cho mọi thách thức, khó khăn của báo chí hiện nay chỉ bằng công nghệ. Không được để sự hào nhoáng của công nghệ che đậy sự non kém, nông cạn, hời hợt của nội dung báo chí. Chúng ta đang sống trong một thế giới quyết định bởi dữ liệu. Một trong những vấn đề “nóng” hiện nay chính là báo chí sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) như thế nào cho đúng đắn nhất, hiệu quả nhất. Nhiều cơ quan báo chí, nhiều nhà báo đang sử dụng AI để hỗ trợ công việc của mình, giúp tiết giảm thời gian và công sức. Hiện chưa có nhiều công cụ để phân biệt được đâu là nội dung do AI tạo ra và đâu là nội dung do con người làm ra. Khi chưa hoàn thiện, AI có thể bịa đặt ra những thông tin sai lệch. Nếu nhà báo không có khả năng kiểm định thì sản phẩm báo chí có thể gây hại cho xã hội. Lúc đó không thể “đổ lỗi” cho AI mà chính nhà báo phải chịu trách nhiệm về thông tin sai đó. Giờ đây chúng ta chưa thể biết được đâu là giới hạn cuối cùng của trí tuệ nhân tạo. Dù siêu việt đến mấy, AI cũng chỉ là một cỗ máy lạnh lùng với các thuật toán. AI không có trái tim, không có tâm hồn, không có đạo đức, không thể cảm nhận được hết những rung cảm, những nhu cầu thực của trái tim và tâm hồn con người. Cần cảnh báo nguy cơ khi sử dụng trí tuệ nhân tạo tràn lan, thiếu kiểm soát có thể dẫn tới “bệnh lười biếng” trong lao động báo chí, đưa ra xã hội những sản phẩm báo chí không đáng tin cậy. Nếu nhà báo chỉ sử dụng AI mà không đi sâu vào thực tế cuộc sống, gắn với đời sống của người dân, của sản xuất, kinh doanh, thì các tác phẩm báo chí tạo ra sẽ không có hơi thở cuộc sống. Khi đó giá trị lao động đích thực của báo chí sẽ rất mờ nhạt. Đó không phải là đích đến của đổi mới sáng tạo trong báo chí. Đây chính là mặt trái của việc sử dụng công nghệ một cách không đúng đắn. Nếu chúng ta sử dụng trí tuệ nhân tạo theo cách bị động và bị lệ thuộc đến mức làm mờ nhạt và phủ nhận sức lao động sáng tạo thực chất của báo chí thì đó chính là báo chí đang tự loại bỏ mình. Người làm báo cần biết rằng, không có thuật toán nào có thể thay thế được sự nhạy bén trong đánh giá và đạo đức của người làm báo. Nhà báo không nên chối bỏ AI nhưng cũng không nên thần thánh hoá AI. 3. Trước những sức ép, những thách thức của thời đại số, nhiều cơ quan báo chí đã thành công, xây dựng tòa soạn hội tụ, đa phương tiện, đa nền tảng, khai thác triệt để sức mạnh của báo chí trực quan, kết hợp những dạng thức báo chí phong phú và mang tính kỹ thuật số nhiều hơn. Một thách thức lớn nữa là nguồn thu của báo chí đang chảy vào “túi” các nền tảng số xuyên biên giới, đe dọa tới sự tồn tại và phát triển của báo chí. Bên cạnh việc bảo vệ bản quyền, báo chí cũng cần tận dụng tối đa HỒ QUANG LỢI (Phó Chủ tịch Hội Truyền thông số Việt Nam, nguyên Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam) Hình ảnh đợt ngập lụt chưa từng có ở Thái Nguyên được PV báo Tiền Phong ghi lại ẢNH: PV CON ĐƯỜNG SỐNG CÒN CỦA BÁO CHÍ: ĐỘ TIN CẬY VÀ SỨC THUYẾT PHỤC Ông Hồ Quang Lợi
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==