14 n Thứ Tư n Ngày 22/7/2026 XÁC ĐỊNH QUAN HỆ HUYẾT THỐNG Ở KHOẢNG CÁCH 4 THẾ HỆ Theo GS.TS Chu Hoàng Hà, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, việc xác định hài cốt liệt sĩ tại Việt Nam chủ yếu dựa vào chỉ thị ADN trên hệ gen ty thể. Dù đã góp phần xác định nhiều danh tính liệt sĩ, công nghệ này vẫn có nhược điểm là ADN ty thể chỉ di truyền theo dòng mẹ và có tính đa hình hạn chế, khả năng phân biệt giữa các cá thể không cao. Điều này dẫn đến thực tế, khi đối khớp với cơ sở dữ liệu ADN ty thể của thân nhân do Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội - Bộ Công an quản lý đã ghi nhận trường hợp dữ liệu ADN ty thể của một hài cốt liệt sĩ trùng khớp với dữ liệu ADN thân nhân của nhiều gia đình khác nhau. Do đó, việc sử dụng chỉ thị ADN ty thể nếu không có các thông tin thực chứng hỗ trợ sẽ không đủ cơ sở để xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Nhằm khắc phục hạn chế này, Chính phủ đã giao Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam làm đầu mối tiếp nhận và triển khai Dự án “Nâng cao năng lực giám định hài cốt trong chiến tranh thông qua hợp tác phát triển, chuyển giao công nghệ và tiếp nhận trang thiết bị, hóa chất, vật tư tiêu hao” do Chính phủ Mỹ tài trợ, với sự hỗ trợ kỹ thuật của Ủy ban Quốc tế về người mất tích. Dự án đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Các nhà khoa học Việt Nam và quốc tế đã tối ưu thành công hai quy trình tách chiết ADN dành riêng cho mẫu hài cốt phân hủy nặng tại Việt Nam, nâng hiệu suất thu hồi ADN nhân lên tới 80%. Đồng thời, hệ thống giải trình tự gen thế hệ mới đã được thiết lập và vận hành thử nghiệm, cho phép giải trình tự đồng thời nhiều mẫu, thu nhận hơn 5.000 chỉ thị SNP phục vụ phân tích định danh theo cả dòng cha và dòng mẹ. Hệ thống phân tích dữ liệu và thuật toán so sánh đối khớp cũng đã được xây dựng, cho phép xác định quan hệ huyết thống ở khoảng cách tới 4 thế hệ. Năm 2025, công nghệ này đã được áp dụng thực tế tại Nghĩa trang liệt sĩ Trà Lĩnh (Cao Bằng). Từ 58 mẫu hài cốt đủ điều kiện thu mẫu, đã tách chiết thành công ADN và thu được dữ liệu SNP đủ điều kiện để so sánh đối khớp của 54/58 mẫu, đạt tỷ lệ 93%. Trên cơ sở dữ liệu thu được, đã so sánh khớp với thân nhân từ 14 gia đình liệt sĩ và xác định được danh tính của 5 hài cốt liệt sĩ. Năm 2026, quy trình công nghệ giám định ADN thế hệ mới tiếp tục được triển khai trên quy mô lớn hơn tại Nghĩa trang liệt sĩ Giồng Riềng (An Giang). ĐỀ XUẤT MỞ RỘNG Để có thể triển khai rộng rãi công nghệ mới, GS Chu Hoàng Hà đề xuất đầu tư, nâng cấp đồng bộ hạ tầng cho các cơ sở giám định thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Bộ Quốc phòng, Bộ Công an và Bộ Y tế với công suất 10.000 mẫu/năm/cơ sở. Đối với thân nhân, đề xuất triển khai áp dụng công nghệ xử lý vi mảng (microarray) đối với mẫu sinh phẩm thân nhân, tích hợp chỉ thị SNP vào ngân hàng gen thân nhân liệt sĩ. Viện Hàn lâm cũng đề xuất chủ trì xây dựng chương trình và tổ chức đào tạo, chuyển giao công nghệ, phát triển đội ngũ cán bộ kỹ thuật cho các đơn vị liên quan, với thời gian đào tạo, chuyển giao, làm chủ công nghệ trong khoảng 6-12 tháng. Tại buổi làm việc với Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cùng các đơn vị liên quan mới đây, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà, Trưởng Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, đã thống nhất chủ trương tiếp cận và áp dụng đồng bộ công nghệ giám định ADN thế hệ mới (NGSSNP) tại bốn cơ sở giám định là Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Viện Pháp y quân đội (Bộ Quốc phòng), Viện Khoa học hình sự (Bộ Công an) và Viện Pháp y Quốc gia (Bộ Y tế). Phó Thủ tướng cũng giao Viện Hàn lâm chủ trì xây dựng chương trình đào tạo, tập huấn và chuyển giao công nghệ cho các đơn vị giám định, đồng thời tiếp tục duy trì song song phương pháp giám định ADN hiện tại để đảm bảo sự liên tục trong xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. NGUYỄN HOÀI Các nhà khoa học của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã làm chủ công nghệ giám định ADN thế hệ mới, đặc biệt phù hợp với các mẫu hài cốt liệt sĩ bị phân hủy nặng, mở ra hy vọng xác định danh tính liệt sĩ ngã xuống nhiều năm. Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà làm việc với Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam và các cơ quan liên quan về việc triển khai công nghệ giám định ADN thế hệ mới Việt Nam làm chủ công nghệ giám định ADN thế hệ mới Lãnh đạo Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cho biết, công nghệ giám định ADN thế hệ mới đặc biệt phù hợp các mẫu hài cốt liệt sĩ đã bị phân hủy nặng do chỉ cần phân tích các đoạn ADN rất ngắn (50-70 bp). Cục An toàn bức xạ và hạt nhân - Bộ Khoa học và Công nghệ vừa tổ chức Hội thảo “Định hướng đào tạo, bồi dưỡng và phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử giai đoạn 2026-2035”. Theo TS Nguyễn Hoàng Linh, Chiến lược phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050 đặt ra những mục tiêu lớn, hướng tới đưa năng lượng nguyên tử trở thành một công nghệ chiến lược của quốc gia. Bên cạnh đó, mở rộng ứng dụng bức xạ và đồng vị phóng xạ trong y tế, công nghiệp, nông nghiệp, tài nguyên, môi trường và các ngành kinh tế-kỹ thuật, đồng thời phát triển điện hạt nhân nhằm góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và thực hiện mục tiêu phát triển bền vững. Hiện thực hóa các mục tiêu này, theo TS Nguyễn Hoàng Linh, nhu cầu về nguồn nhân lực là rất lớn với hàng chục nghìn nhân lực trực tiếp và gián tiếp trong những thập niên tới. Nhu cầu nhân lực không chỉ tập trung ở đội ngũ vận hành nhà máy điện hạt nhân mà còn bao gồm cán bộ quản lý nhà nước, nhân lực của cơ quan pháp quy, chuyên gia an toàn, an ninh và thanh sát hạt nhân, cán bộ nghiên cứu-phát triển, chuyên gia hỗ trợ kỹ thuật, giảng viên, kỹ sư và nhân lực trong các lĩnh vực y học hạt nhân, công nghệ bức xạ, quản lý chất thải phóng xạ, ứng phó sự cố, quan trắc môi trường và các ngành liên quan. Để xây dựng nguồn nhân lực về năng lượng nguyên tử, theo các chuyên gia, cần xác định nhu cầu nhân lực theo từng lĩnh vực, vị trí việc làm và từng giai đoạn phát triển, xây dựng khung năng lực, chuẩn đầu ra và chương trình đào tạo phù hợp với yêu cầu trong nước và thông lệ quốc tế, phát triển đội ngũ giảng viên, chuyên gia đầu ngành, nhóm nghiên cứu mạnh và tổ chức hỗ trợ kỹ thuật có năng lực. Bên cạnh đó, tăng cường gắn kết giữa đào tạo, nghiên cứu và nhu cầu sử dụng nhân lực của cơ quan quản lý, cơ quan pháp quy, chủ đầu tư và doanh nghiệp. Đồng thời cần có cơ chế tuyển dụng, sử dụng, đãi ngộ và giữ chân nhân lực chất lượng cao cũng như mở rộng hợp tác quốc tế, chuyển giao tri thức, đào tạo tại chỗ, đào tạo theo công việc và phát triển năng lực thực tiễn. TUỆ MINH Theo TS Nguyễn Hoàng Linh, Cục trưởng Cục An toàn bức xạ và hạt nhân, Việt Nam không chỉ cần nguồn nhân lực rất lớn để phát triển năng lượng nguyên tử mà còn phải giải quyết bài toán về chất lượng, cơ cấu chuyên môn, kinh nghiệm thực tiễn, năng lực quản lý và khả năng làm việc trong môi trường quốc tế. Cần nguồn nhân lực rất lớn về năng lượng nguyên tử Việt Nam lần đầu đăng cai IAIO Kỳ thi Olympic Trí tuệ nhân tạo quốc tế (IAIO) - sân chơi học thuật uy tín dành cho học sinh phổ thông trên toàn thế giới sẽ được tổ chức tại thành phố Đà Nẵng từ ngày 25/2 - 2/3/2027, với sự tham dự của khoảng 300 đại biểu đến từ hơn 40 quốc gia và vùng lãnh thổ. Đây là lần đầu tiên Việt Nam và cũng là lần đầu tiên khu vực Đông Nam Á đăng cai kỳ thi quốc tế này. Khởi động Chương trình tăng tốc đổi mới sáng tạo lĩnh vực y tế Chương trình tăng tốc đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực y tế do Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) triển khai vừa chính thức mở đơn đăng ký dành cho các doanh nghiệp khởi nghiệp và doanh nghiệp đổi mới sáng tạo trên toàn quốc. Chương trình giúp kết nối cộng đồng khởi nghiệp với đội ngũ chuyên gia hàng đầu về y tế, công nghệ, sản phẩm, pháp lý, đầu tư và phát triển doanh nghiệp… Bảo hộ chỉ dẫn địa lý cho gạo nếp “Gà Gáy Mỹ Lung” Cục Sở hữu trí tuệ vừa cấp Giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý cho gạo nếp Gà Gáy Mỹ Lung - một trong mười thương hiệu gạo nổi tiếng của Việt Nam. Khu vực chỉ dẫn địa lý bao gồm các xã Sơn Lương, Xuân Viên, Thượng Long thuộc tỉnh Phú Thọ. Việc bảo hộ chỉ dẫn địa lý sẽ góp phần nâng cao giá trị thương hiệu sản phẩm và tăng sức cạnh tranh. TUỆ MINH Nhà nghiên cứu trẻ làm việc tại Trung tâm Chiếu xạ Hà Nội - Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==