73 2 9 Les Thermes de Spa, một khu phức hợp suối nước nóng hiện đại ở một thị trấn nhỏ, nép mình bên những ngọn đồi ở phía Đông nước Bỉ. Đây là một nơi có thể sẽ ít được biết đến nếu không nhờ một sự thật quan trọng: thị trấn Spa đã mang đến cho thế giới không chỉ một thuật ngữ mới mà còn một ngành công nghiệp chăm sóc sức khỏe toàn cầu. Spa tự gọi mình là “spa nguyên thủy”, và các suối khoáng nơi đây đã được biết đến từ thời La Mã. Chúng được ghi chép lần đầu tiên bởi nhà văn La Mã cổ đại Pliny, người có các tác phẩm giúp xây dựng danh tiếng của Spa như một nơi có nguồn nước chữa bệnh. Theo quan niệm phổ biến, người La Mã đặt tên cho Spa từ cụm từ tiếng Latinh “sanitas per aquam” (“sức khỏe nhờ nước”), nhưng các nhà sử học cho rằng, cái tên này xuất hiện sau đó. “Spau, spaha hay spaw là những từ tiếng Đức cổ được dùng để miêu tả nước sủi bọt hoặc phun trào từ lòng đất”, hướng dẫn viên địa phương Philippe Calonne giải thích. “Và đây là nguồn gốc tên gọi rất có thể đã được các du khách La Mã tiếp nhận”. Ông giải thích rằng họ đã lan truyền nó khắp đế chế, đặt tên cho những nơi khác có suối nước nóng, trước khi nó dần trở thành từ viết tắt cho các cơ sở chăm sóc sức khỏe và sắc đẹp nói chung. TỪ LIỆU PHÁP UỐNG NƯỚ C Những mạch nước tạo nên Spa vẫn còn hiện hữu ngày nay. Ở trung tâm thị trấn, gian hàng Pouhon Pierre-le-Grand - được đặt theo tên của Sa hoàng Peter Đại đế, người đến thăm vào năm 1717- là nơi lưu giữ một trong những nguồn nước đầu tiên thu hút du khách đến đây. “Lịch sử của Spa gắn liền với mạch nước đầu tiên của nó”, ông Calonne nói. “Ban đầu, địa điểm này chỉ là một cái hố trên mặt đất, nhưng điều đó đã thay đổi trong thời Trung Cổ, khi xuất hiện tin đồn về nguồn nước giàu sắt, có tính axit của Spa và những lợi ích sức khỏe đi cùng”. Tuy nhiên, những du khách đầu tiên không đến để tắm. Ban đầu, Spa nổi tiếng với “liệu pháp uống nước”, và những vòi nước công cộng vẫn còn rải rác khắp thị trấn, với lòng chậu nước nhuốm màu đỏ gỉ đậm do hàm lượng sắt cao. Nước có vị kim loại, chát và hơi đắng. Nó không dễ uống, và trong lịch sử, đó chính là mục đích: vị càng đậm thì người ta tin rằng phương pháp chữa bệnh càng hiệu quả. Tương truyền, Sa hoàng Peter Đại đế ở lại khoảng một tháng, uống hơn 20 cốc nước mỗi ngày và được cho là đã khỏi các bệnh về tiêu hóa và gan. ĐẾN TẮM KHOÁNG Quá trình chuyển đổi từ uống nước khoáng sang tắm khoáng bắt đầu vào giữa thế kỷ 16. Năm 1559, một bác sĩ đến từ thành phố Liège gần đó, ông Gilbert Lymborh, xuất bản một chuyên luận về nguồn nước khoáng của Spa. Nhờ đó, danh tiếng của Spa ngày càng tăng và những bệnh nhân giàu có bắt đầu đến không chỉ để uống nước khoáng mà còn để ngâm mình trong đó. Đến thế kỷ 18, Spa đã đổi mới thành một trong những khu nghỉ dưỡng thời thượng nhất châu Âu. Khu nhà tắm công cộng tráng lệ được xây dựng vào năm 1868, và dưới thời vua Leopold II của Bỉ, người trị vì từ năm 1865, thị trấn đã được tái định hình như “viên ngọc của vùng Ardennes”. “Theo thời gian, Spa ngày càng trở nên nổi tiếng và thu hút những nhân vật quan trọng từ khắp lục địa”, ông Calonne nói. “Giới quý tộc, nghệ sĩ, trí thức và các nhân vật chính trị đến đây để giao lưu cũng như tìm kiếm phương pháp chữa bệnh”. Di sản đó được lưu giữ tại Bảo tàng Thành phố Eaux, nằm trong một biệt thự hoàng gia cũ ở rìa công viên của thị trấn. Bên trong gian trưng bày Pouhon, bức tranh hoành tráng Guestbook (Sổ khách) năm 1894 của Antoine Fontaine liệt kê 92 vị khách nổi tiếng qua các thế kỷ, từ Vua Charles II đến Descartes, Voltaire và Litz. Những người đến sau, bao gồm John Lennon, David Bowie, Pablo Picasso và Charles Dickens, đã đến quá muộn để được khắc họa trên bức tranh, nhưng điểm mấu chốt vẫn giữ nguyên: bất cứ ai có tầm ảnh hưởng đều từng đến thăm Spa. Tuy nhiên, theo thời gian, khái niệm “spa” đã vượt ra khỏi phạm vi địa lý. Một hoạt động cụ thể gắn liền với nước khoáng và địa điểm đã phát triển thành một ngành công nghiệp chăm sóc sức khỏe toàn cầu bao gồm mọi thứ từ tắm nước nóng đến các liệu pháp làm đẹp, phòng khám kéo dài tuổi thọ và cai nghiện kỹ thuật số. Khi các khu nghỉ dưỡng hiện đại mọc lên như nấm, bản thân Spa dần mờ nhạt, các nhà tắm và khách sạn lịch sử của thị trấn phải vật lộn để cạnh tranh. TRỞ VỀ CỘI NGUỒN Điều đó bắt đầu thay đổi vào năm 2021, khi thị trấn được ghi danh là một phần của Di sản Thế giới UNESCO xuyên quốc gia mang tên Các thị trấn suối nước nóng của châu Âu - một danh hiệu công nhận không chỉ kiến trúc mà còn cả truyền thống sống động về chăm sóc sức khỏe và nghi lễ xã hội. Ngày nay, Spa đang âm thầm khẳng định lại bản sắc bằng cách trở về cội nguồn. Những cội nguồn này có lẽ được thể hiện rõ nhất tại Les Thermes. Nằm trên đỉnh thị trấn, khu phức hợp là một công trình kiến trúc bằng thép và kính táo bạo vươn lên từ sườn đồi phủ đầy cây xanh. Được khai trương vào năm 2004 để thay thế các nhà tắm cũ từ thế kỷ 19, nó được hình thành để tiếp nối truyền thống tắm suối nước nóng của Spa. “Tòa nhà có thể hiện đại, nhưng những gì chúng tôi làm ở đây đều bắt nguồn từ lịch sử sâu xa của Spa”, bà Cristel Pire, quản lý tại nhà tắm, cho biết. “Nhiều liệu pháp được sử dụng từ nhiều thế hệ trước vẫn được duy trì đến nay”. Hành trình đến Les Thermes cũng là một phần của trải nghiệm. Du khách có thể đi cáp treo một đoạn ngắn từ trung tâm thị trấn hoặc đi bộ lên con đường mòn rợp bóng cây. Trong lịch sử, đi bộ được coi là điều cần thiết cho việc điều trị giống như tắm hoặc uống nước khoáng, và Spa nằm ở cửa ngõ của Hautes Fagnes- một vùng rừng rậm rộng lớn với hàng trăm kilomet đường mòn để đi bộ hoặc đạp xe. Ở những nơi khác trong thị trấn, các nhà tắm lịch sử của Spa đang được hồi sinh. Les Bains de Spa, một công trình kiến trúc tân Baroque tráng lệ, đã đóng cửa vào năm 2003 và bị bỏ hoang trong nhiều năm trước khi mở cửa trở lại vào năm 2025 như một khách sạn và spa năm sao được phục dựng tỉ mỉ. Mặc dù không còn sử dụng nước khoáng nóng của thị trấn, spa trải rộng xung quanh một hồ bơi trung tâm, với phòng tắm hơi kiểu Thổ Nhĩ Kỳ, phòng xông hơi và các bồn tắm kiểu La Mã. Ở những nơi khác, nhiều bồn tắm bằng đồng nguyên bản sáng bóng như những tác phẩm điêu khắc hoài cổ. n Thị trấn Spa Được xây dựng trên các suối khoáng, thị trấn Spa của Bỉ đã mang đến cho thế giới từ “spa” (Ảnh trên: Những bồn tắm bằng đồng nguyên bản tại Les Bains de Spa) Ngày nay, từ “spa” đã trở thành từ viết tắt cho mọi thứ, từ các liệu pháp làm đẹp đến các khu nghỉ dưỡng chăm sóc sức khỏe. “Chúng tôi không chạy theo xu hướng”, bà Pire nói. “Vai trò của chúng tôi là bảo vệ những gì đã luôn tồn tại ở đây. Nước khoáng vẫn là yếu tố trung tâm, và các bể tắm tiếp tục hoạt động không chỉ như nơi trị liệu mà còn là không gian giao lưu xã hội”. Từ rất lâu trước khi việc chăm sóc bản thân trở thành một ngành công nghiệp toàn cầu, một thị trấn nhỏ tên Spa ở miền Đông nước Bỉ đã định hình cách người châu Âu nhìn nhận về sức khỏe và nghỉ dưỡng. n HÀ MY (theo The Telegraph) BÊN TRONG SPA ĐẦU TIÊN TRÊN THẾ GIỚI VĂN HÓA
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==