68 2 9 HAI NĂM RƯỠI “THAI NGHÉN” Buổi sáng ở làng Thủ Công, xã Phù Lãng (Bắc Ninh), những làn khói mỏng lững lờ bay lên từ các lò gốm. Tiếng máy nghiền đất hòa cùng tiếng bàn xoay tạo nên âm thanh quen thuộc của một làng nghề đã tồn tại hơn bảy thế kỷ. Giữa không gian ngập mùi đất mới, Nghệ nhân Đoàn Minh Ngọc (sinh năm 1988) cẩn thận kiểm tra từng chiếc nồi đất vừa ra lò. Đôi bàn tay chị thoăn thoắt vuốt nhẹ lên lớp men nâu trầm đặc trưng của gốm Phù Lãng, ánh mắt ánh lên niềm vui khi từng sản phẩm đạt đúng tiêu chuẩn. Ít ai biết rằng, để có được những sản phẩm ấy là cả một hành trình dài của nước mắt, thất bại và sự kiên trì. Sinh ra trong gia đình có bốn thế hệ làm gốm, chị Ngọc lớn lên cùng tiếng lửa reo trong lò nung và mùi đất sét quê hương. Với chị, gốm không chỉ là nghề mưu sinh mà còn là ký ức, là di sản cha ông để lại. Thế nhưng, càng gắn bó với nghề, chị càng trăn trở khi nhiều hộ dân trong làng phải bỏ lò, người trẻ rời quê tìm việc, còn những sản phẩm truyền thống chủ yếu vẫn quanh quẩn ở phân khúc giá trị thấp. “Nếu cứ làm như cũ thì rồi một ngày nào đó gốm Phù Lãng sẽ mất dần sức sống”, chị Ngọc nói. Suy nghĩ ấy thôi thúc chị tìm một hướng đi mới. Sau nhiều chuyến tham quan, tìm hiểu thị trường và nghiên cứu nhu cầu của người tiêu dùng, chị Ngọc quyết định phát triển dòng gốm dưỡng sinh, sản phẩm hướng tới sức khỏe, thân thiện với môi trường và đáp ứng những tiêu chuẩn khắt khe của thị trường hiện đại. Nhưng con đường ấy không hề bằng phẳng. Suốt 2 năm 6 tháng, nữ nghệ nhân gần như sống trong xưởng. Ban ngày chị thử nghiệm đất, phối men; ban đêm lại ghi chép từng thay đổi nhỏ về nhiệt độ, thời gian nung, tỷ lệ nguyên liệu. Có những mẻ lò, hơn một nửa sản phẩm nứt vỡ. Có những lần, tỷ lệ hỏng lên tới 60-70%, hàng trăm triệu đồng vốn liếng gần như đội nón ra đi. “Đứng trước những sản phẩm vỡ vụn, tôi từng tự hỏi liệu mình có đi sai đường không. Nhưng nếu bỏ cuộc thì những gì mình trăn trở bấy lâu cũng sẽ dừng lại ở đó”, chị Ngọc chia sẻ. Không chấp nhận thất bại, chị Ngọc tiếp tục nghiên cứu. Chị cải tiến hệ thống lò nung sang công nghệ điện và gas tự động hóa để kiểm soát chính xác nhiệt độ. Nguồn đất khoáng được xử lý bằng dây chuyền ép áp lực và hút chân không nhằm loại bỏ hoàn toàn bọt khí. Thế nhưng, khó nhất vẫn là công thức men. Sau hàng trăm lần thử nghiệm, chị lựa chọn sử dụng tro thực vật, tro trấu tự nhiên kết hợp đá khoáng bản địa để tạo nên lớp men tro mộc hữu cơ, thay thế cho các loại men hóa học thông thường. Thành quả là những sản phẩm mang vẻ đẹp mộc mạc của gốm Phù Lãng nhưng đáp ứng yêu cầu của cuộc sống hiện đại. GIỮ HỒN GỐM PHÙ LÃNG THỜI ĐẠI SỐ Khác với suy nghĩ của nhiều người rằng gốm truyền thống chỉ cần đẹp và bền, chị Ngọc cho rằng muốn tồn tại lâu dài thì sản phẩm phải được kiểm chứng bằng khoa học. Đó cũng là lý do chị quyết tâm chuẩn hóa toàn bộ quy trình sản xuất. Các sản phẩm gốm dưỡng sinh được kiểm nghiệm tại Trung tâm Kỹ thuật Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng 1 (QUATEST 1), cho kết quả không thôi nhiễm chì và cadimi trong điều kiện sử dụng theo quy định. Thương hiệu Gốm Ngọc Phù Lãng cùng nhiều kiểu dáng công nghiệp được đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ. Toàn bộ quy trình sản xuất áp dụng hệ thống quản lý chất lượng ISO 9001:2015. Đặc biệt, mỗi sản phẩm đều được tích hợp mã định danh toàn cầu GLN và mã QR để người tiêu dùng truy xuất nguồn gốc nguyên liệu, quy trình sản xuất cũng như các thông tin kiểm định. Sản phẩm gốm của chị Ngọc đã vượt qua các rào cản kiểm định khắt khe để xuất khẩu chính ngạch sang Nhật Bản, Hàn Quốc và châu Âu. “Tôi muốn khách hàng hiểu rằng sản phẩm truyền thống hoàn toàn có thể đáp ứng những tiêu chuẩn quốc tế nếu người làm nghề đủ quyết tâm thay đổi”, chị Ngọc nói. Hiện nay, Gốm Ngọc Phù Lãng phát triển ba nhóm sản phẩm chính gồm gốm gia dụng dưỡng sinh, trà cụ dưỡng tâm và các sản phẩm trị liệu, trang trí. Những chiếc nồi đất, bình lọc nước, bộ trà, đồ đốt trầm... đều được tạo nên từ nguồn đất khoáng tự nhiên và lớp men hữu cơ, hướng tới triết lý sống xanh, sống sạch. Đó cũng là lý do dòng gốm dưỡng sinh ngày càng được nhiều khách hàng lựa chọn. Ít ai biết, song song với việc phát triển cơ sở sản xuất, Đoàn Minh Ngọc còn có hơn 10 năm gắn bó với công tác Đoàn tại địa phương. Chính môi trường Đoàn đã rèn luyện cho chị tinh thần tiên phong, dám nghĩ, dám làm và không ngại thử thách. Những chuyến tình nguyện, những hoạt động đồng hành cùng thanh niên khởi nghiệp hay các chương trình vì cộng đồng đã giúp chị Ngọc nhận ra rằng, giá trị của một mô hình kinh tế không chỉ nằm ở doanh thu mà còn ở khả năng tạo sinh kế và lan tỏa những điều tích cực. Hiện nay, cơ sở gốm của chị đạt doanh thu ổn định trên 1 tỷ đồng mỗi năm, tạo việc làm thường xuyên cho hơn 10 lao động địa phương. Riêng dòng gốm dưỡng sinh đóng góp hơn một nửa doanh thu và duy trì tốc độ tăng trưởng từ 30-40% mỗi năm. Không giữ bí quyết cho riêng mình, chị Ngọc còn xây dựng mô hình “Liên minh sản xuất”, hỗ trợ các hộ dân trong làng nguồn đất đã xử lý, chia sẻ công thức men hữu cơ và quy trình sản xuất sạch. “Tôi mong không chỉ xưởng của mình phát triển mà cả làng nghề cùng phát triển. Khi nhiều hộ dân có thu nhập tốt hơn thì di sản mới thực sự được gìn giữ”, chị Ngọc bộc bạch. Chiều muộn, nắng vàng trải dài trên sân phơi gốm. Những chiếc chum, chiếc vại, bộ trà nối tiếp nhau chờ lên xe đến nhiều tỉnh, thành và cả những thị trường nước ngoài. Nhìn những sản phẩm vừa hoàn thiện, chị Ngọc nói về mục tiêu của mình: “Tôi xác định trong chặng đường 2026 - 2030 là tiếp tục đẩy mạnh số hóa xanh cho 100% dòng sản phẩm OCOP, bảo tồn trọn vẹn di sản 700 năm của làng cổ Phù Lãng, biến mỗi sản phẩm gốm dưỡng sinh thành một “sứ giả văn hóa” mang thông điệp sống xanh - sạch của đất trời Kinh Bắc vươn tầm thế giới”. n Sản phẩm gốm của chị Ngọc đã đạt được nhiều giải thưởng và danh hiệu: Giải Nhất Cuộc thi Ý tưởng Khởi nghiệp sáng tạo Tỉnh Đoàn Bắc Ninh năm 2025; giải Nhì Cuộc thi Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo (Techfest) tỉnh Bắc Ninh; Top 10 Thương hiệu Uy tín Quốc gia; Top 2 Hàng Việt Nam được người tiêu dùng yêu thích nhất; sản phẩm OCOP 3 - 4 sao Quốc gia; sản phẩm Công nghiệp nông thôn tiêu biểu. Nghệ nhân trẻ Đoàn Minh Ngọc dành gần ba năm nghiên cứu, tạo nên dòng gốm dưỡng sinh mang đậm triết lý sống xanh, góp phần đưa gốm Phù Lãng (Bắc Ninh) vươn ra thị trường quốc tế. Đó không chỉ là câu chuyện khởi nghiệp, mà còn là hành trình gìn giữ một di sản bằng khát vọng của tuổi trẻ. THỔI HỒN n NGUYỄN THẮNG Chị Ngọc dành tâm huyết cho sản phẩm gốm dưỡng sinh Chị Ngọc với sản phẩm gốm dưỡng sinh GỐM VĂN HÓA
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==