26 2 9 Tôi đến Paris vào đêm trước của ngày Quốc khánh Pháp 14/7. Thời tiết tuần trước nơi này vừa trải qua những ngày nắng cực đoan nhưng khi tôi đến tiết trời dịu hẳn, chỉ tầm hơn 30 độ C vào xế chiều. Dòng người đông đúc đổ về quảng trường trước tháp Eiffel để chờ đợi màn biểu diễn pháo hoa và đại nhạc hội lúc gần nửa đêm. Rồi tiếp buổi sáng lại là dòng người chen vai chảy về đại lộ phía trước Khải hoàn môn xem diễu binh. TÌM LẠI DẤU XƯA Tôi lại làm một hành trình khác, theo chỉ dẫn từ google map, để về nhà số 9 ngõ Compoint, nơi cách đây tròn 105 năm, chàng thanh niên yêu nước tên Nguyễn Ái Quốc từng sinh sống (7/1921 - 6/1923). Chuyến đi này tôi chọn chỗ ở tại quận 13 của Paris, gần ga tàu điện Porte d’Italie, nơi có đông người Việt sinh sống. Từ đó đến đây hóa ra rất tiện đường, chỉ chuyển tàu khoảng 2 trạm là đến ga tàu điện Guy Moquet. Xuống ga này là gặp đại lộ Avenue de Saint - Ouen. Rồi theo con đường lát đá chừng trăm mét là đến chỗ rẽ vào Impasse Compoint chính là ngõ Compoint xưa kia. Vừa di chuyển, tôi vừa để mình trôi trong ý nghĩ về chân dung và chặng đường của nhà cách mạng Việt Nam, ở một vùng thuộc địa xa xôi có cái tên mờ nhạt trên bản đồ thế giới. Tôi nhớ rất rõ chuyến đi Mỹ cách đây 3 năm, vào năm 2023. Tôi cũng từng bắt gặp ý nghĩ của chính mình về người thanh niên yêu nước ấy khi tìm đến khách sạn Omni Parker House ở thành phố Boston thuộc bờ Đông. Tôi gọi nơi đây là địa chỉ đặc biệt vì đã từng có một người thợ Việt Nam tên thường gọi là Anh Ba, làm bánh trong hai năm, từ năm 1912 đến năm 1913. Người thợ đó về sau trở thành lãnh tụ của cách mạng Việt Nam - Hồ Chủ tịch. Theo dòng chảy lịch sử, bắt đầu từ Bến Nhà Rồng vào tháng 6 năm 1911, chàng thanh niên mới ngoài hai mươi tuổi tên Nguyễn Tất Thành với hai bàn tay trắng đã làm cuộc viễn du sang tận trời Tây. Bằng cách nào đó, bước chân của chàng trai ấy lại đến với nước Mỹ. Thật lạ lùng, ngay cả bây giờ, với công nghệ, phương tiện và vốn liếng Anh ngữ dày dặn, nhiều người trẻ cũng không đủ can đảm để làm một hành trình như thế, dù chỉ là hành trình du lịch. Vậy mà chàng thanh niên ấy đã đi, đi với một trái tim yêu nước nồng nàn và câu hỏi cháy bỏng về vận mệnh giang sơn. Mải nghĩ, bước chân tôi đã đến lối rẽ vào Impasse Compoint lúc nào không hay. Trời xế chiều, nắng vàng nhẹ trải khắp lối đi. Bóng một vài người đạp xe, thả bộ dọc phố nhỏ. Không gian thật thanh bình. Thoảng trong gió nắng một mùi hương hoa lavender thật nhẹ. Chỉ hơn mươi bước chân thôi, tôi đã dừng lại. Đây rồi, địa chỉ mà nhiều người ước ao một lần tìm đến, địa chỉ mà tôi thời cắp sách thuộc lòng những câu thơ của Chế Lan Viên: “Có nhớ chăng hỡi gió rét thành Ba Lê/ Một viên gạch hồng Bác chống lại cả mùa đông băng giá…”. Và sau này, Bộ trưởng Ngoại giao Xuân Thủy của Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa cũng đã từng xúc động: “Ngày nào lạnh lẽo phố Công Poanh/ Ngõ nhỏ, buồng con, Bác một mình/ Cuộc sống đi về coi chật hẹp/ Mà lòng Ái Quốc rộng mênh mông”. Hẳn nhiên, dấu xưa qua trăm năm đã hóa hồn thu thảo. Ngày đó, vào giữa năm 1921, khi Paris còn là một đô thị đang phát triển và Nguyễn Ái Quốc còn là chàng trai vừa làm việc để kiếm sống, vừa hoạt động tìm kiếm con đường cách mạng cứu nước, cứu dân thì chỗ ở của Người nơi đây chỉ là căn phòng nhỏ khiêm tốn với diện tích vỏn vẹn 9 mét vuông, mỗi bề có chiều rộng 3 mét. Nhưng đói khát, sự thiếu thốn vật chất và cái giá lạnh rên xiết của mùa đông trời Âu đã không làm người thanh niên ấy gục ngã. Bây giờ ngõ Compoint đã là phố Compoint. Nhà cao tầng và chung cư mọc lên nhưng dấu xưa thì không mất. Ngay trên ban công nhỏ trồng các khóm hồng đỏ thắm là tấm bảng đồng dập chữ nổi màu vàng sẫm: ICI DE 1921 A 1923 A VECU ET MILITE POUR L’INDEPENDANCE ET LA LIBERTE DU PEUPLE VIETNAMIEN ET DES AUTRES PEUPLES OPPRIMES NGUYỄN ÁI QUỐC CONNU SOUS LE NOM DE HỒ CHÍ MINH. JANVIER 1983 (Tạm dịch: Tại đây, từ năm 1921 đến năm 1923, Nguyễn Ái Quốc, được biết đến với tên gọi Hồ Chí Minh, đã sống và hoạt động đấu tranh cho độc lập, tự do của nhân dân Việt Nam và các dân tộc bị áp bức. Tháng 1 năm 1983”. Tấm bảng đồng này do Chính phủ Pháp đặt treo như là biểu tượng ghi dấu và vinh danh nơi ở cùng chân dung nhà cách mạng Nguyễn Ái Quốc. Vào thời khắc ấy, tôi cảm giác như bầu trời Paris cao xanh hơn. Những ô cửa kính lấp lóa màu nắng nhạt lốm Nguyễn Ái Quốc phát biểu tại Đại hội XVIII của Đảng Xã hội Pháp, tại thành phố Tours (1920) ẢNH: TL Khoảng thời gian Nguyễn Ái Quốc ở Compoint là khoảng thời gian mà nhà cách mạng trẻ tuổi sống kham khổ nhưng làm việc quên ngày đêm, đói rét không làm gục ngã, thiếu thốn không nhụt chí. Chỉ với một mục đích, một con đường: Giải phóng dân tộc khỏi áp bức, nô lệ, giành độc lập, tự do cho Tổ quốc. BÊN NHÀ SỐ 9 NGÕ COMPOINT n Bút ký PHẠM XUÂN HÙNG Chính thời điểm giữa năm 1919, chàng trai Nguyễn Tất Thành lúc này đổi tên thành Nguyễn Ái Quốc đã vận động và cùng với nhiều người Việt Nam yêu nước tại Pháp ký tên vào bản “Yêu sách của nhân dân An Nam” gửi đến Hội nghị Versailles đòi quyền tự do dân chủ cho nhân dân An Nam. NỀN MÓNG ĐỘC LẬP - HÙNG CƯỜNG
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==