MỘT BÀI HÁT HAY CHƯA CHẮC DỄ LAN TRUYỀN Dưới góc độ chuyên môn, nhà sản xuất Nguyễn Huy Quân khẳng định, Gái Nghệ không phải là một sản phẩm yếu. Trái lại, anh đánh giá đây là ca khúc được đầu tư về hình ảnh, Hương Tràm cũng đang ở giai đoạn có kỹ thuật thanh nhạc rất ổn định. Nhưng tất cả điểm cộng này đều không giúp MV tạo được lan truyền như mong muốn. “Trong bối cảnh hiện nay, một ca khúc muốn lan truyền thường phải có ít nhất một trong ba yếu tố: một câu hook (câu mở đầu được thiết kế nhằm thu hút sự chú ý, khơi gợi sự tò mò) khiến người nghe nhớ ngay từ lần đầu; một đoạn cao trào dễ cắt thành video ngắn; hoặc một ý tưởng đủ mới để kích thích người dùng sáng tạo nội dung. Gái Nghệ dường như không sở hữu rõ rệt yếu tố nào trong ba điều này. Ca khúc có cấu trúc khá hoàn chỉnh theo tư duy của một bản pop truyền thống, nhưng lại thiếu một khoảnh khắc bùng nổ. Người nghe có thể thấy bài hát hay, nhưng sau khi nghe xong rất khó nhớ chính xác một câu hát hay một mô típ giai điệu đủ khác biệt để muốn ngân nga lại”, nhà sản xuất Huy Quân phân tích. Ngược chiều lịch sử nghe nhìn, một bản hit trong cơ chế truyền thông cũ có thể được tạo nên bằng số lần phát trên phát thanh, truyền hình, bảng xếp hạng và sức hút của ca sĩ. Song hiện nay, trong môi trường video ngắn, khán giả không còn chỉ là người tiếp nhận. Họ trở thành một mắt xích phân phối. Mỗi video sử dụng một đoạn nhạc là một lần tác phẩm được tái xuất bản trong một hoàn cảnh mới. Do đó, một bài hát có thể được sáng tác tốt, hát tốt và quay đẹp nhưng vẫn khó bùng nổ nếu nó không kích hoạt được hành vi sáng tạo thứ hai từ người dùng. Chuyên gia kinh tế sáng tạo Nguyễn Trần Anh Thư cho rằng, một tác phẩm có thể thành công ở phương diện xây dựng hình ảnh nghệ sĩ, khẳng định căn tính vùng miền hoặc tạo nền tảng cho một concert, nhưng không nhất thiết trở thành âm thanh phổ biến trên TikTok. Ngược lại, nhiều đoạn nhạc được sử dụng hàng triệu lần chưa chắc đã khiến người dùng nghe trọn vẹn ca khúc. Trường hợp See tình của Hoàng Thùy Linh là ví dụ điển hình. Hàng triệu video trên TikTok chỉ sử dụng đúng một đoạn hook “Tình tình tình tang tang tính...” biến vài chục giây âm thanh thành một hiện tượng toàn cầu. Một số người dùng quốc tế thậm chí gọi bài hát là Ting Ting Tang Tang chứ không biết tên thật là See Tình. Hay là trường hợp Cắt đôi nỗi sầu của Tăng Duy Tân. Hầu hết video chỉ dùng đúng 1520 giây của điệp khúc “cắt đôi nỗi sầu...” để phục vụ diễn xuất hoặc chuyển cảnh, chứ không hướng người xem đến việc nghe trọn vẹn ca khúc. “Sự can thiệp của thuật toán bắt đầu từ trước khi tác phẩm được phát hành. Một số ca khúc hiện nay thường đưa phần gây chú ý lên rất sớm, rút ngắn đoạn dạo, lặp lại câu hát chủ đạo và tạo cao trào trong khoảng thời gian thuận tiện để cắt thành video. Đối với rap, áp lực này còn rõ hơn. TikTok đang trở thành một trong những kênh phổ biến để khám phá âm nhạc mới; cơ chế ưu tiên nội dung ngắn, lặp lại và dễ chia sẻ khiến đoạn hook vài chục giây giữ vai trò đặc biệt quan trọng”, nhà sản xuất Nguyễn Huy Quân cho biết. Xu hướng này một mặt giúp nhiều nghệ sĩ độc lập có cơ hội tiếp cận công chúng mà không cần đi qua toàn bộ hệ thống hãng đĩa, truyền hình và truyền thông. Một ca khúc được thực hiện với kinh phí hạn chế vẫn có thể lan rộng nếu tìm đúng cộng đồng và đúng thời điểm. Nhưng mặt khác, khi khả năng được nhìn thấy trở thành mục tiêu hàng đầu, quá trình sáng tạo cũng có nguy cơ bị chuẩn hóa. “Ca khúc cần nhanh vào đề. Lời hát cần dễ trích dẫn. Hòa âm cần tạo phản ứng ngay trong vài giây đầu. Hình ảnh cần có chi tiết đủ rõ để người xem dừng thao tác lướt. Một sáng tác phát triển chậm, đòi hỏi tập trung hoặc chỉ bộc lộ chiều sâu sau nhiều lần nghe thường gặp bất lợi. Tất nhiên, thuật toán không ban hành mệnh lệnh rằng nghệ sĩ phải làm nhạc giống nhau. Nhưng nó tạo ra một môi trường trong đó một số kiểu cấu trúc được tưởng thưởng thường xuyên hơn. Sau một thời gian, người sáng tạo tự điều chỉnh sản phẩm để tăng xác suất được phân phối. Và cuối cùng, sự đồng dạng xuất hiện”, anh Huy Quân nhận định. KHÁN GIẢ LỰA CHỌN HAY ĐƯỢC LỰA CHỌN HỘ? Cùng với xu hướng cá nhân hóa mọi trải nghiệm trên không gian số, khán giả mở một ứng dụng sẽ mang theo cảm giác mình đang tự do lựa chọn. Nhưng những gì xuất hiện trên màn hình đã được sắp xếp dựa trên lịch sử xem, thời gian dừng lại, vị trí địa lý, nhóm tuổi, phản ứng của những người có hành vi tương tự và hàng loạt dữ liệu khác. Theo chuyên gia Nguyễn Trần Anh Thư, cơ chế này dễ tạo ra 8 n Thứ Hai n Ngày 13/7/2026 VĂN HÓA - GIẢI TRÍ MV Gái Nghệ của Hương Tràm được đầu tư chỉn chu, mang màu sắc văn hóa vùng miền rõ nét nhưng chưa tạo hiệu ứng lan truyền như nhiều kỳ vọng. Câu chuyện của ca khúc cũng phản ánh một thực tế mới của ngành công nghiệp văn hóa hiện nay. Để đến được với công chúng, tác phẩm ngoài việc chinh phục người nghe còn phải vượt qua một cánh cổng mang tên thuật toán. ẢO VỌNG TAN VỠ Chúng tôi ghé làng Châm Bơm (xã Ia Băng, tỉnh Gia Lai) khi trời mưa lâm thâm, em Yôn (SN 2004) và em trai là Yok (SN 2009) không có nhà. Cậu bé trong làng biết hai anh em đang làm rẫy liền dẫn khách tới tận nơi. Vừa nhặt cỏ cho cây cà phê mới trồng, em Yôn nhớ lại, hơn 3 năm trước, bố mẹ bị người lạ dụ dỗ, bán đất rẫy để đặt cược cho chuyến đi đổi đời. Yôn và em trai Yok chỉ biết lẽo đẽo theo cha mẹ, vượt biên sang Thái Lan với hy vọng về một cuộc sống khá giả ở nước thứ ba. Tới nơi, cả nhà bốn người chui rúc trong căn phòng trọ chật hẹp, nóng bức với những bữa cơm đạm bạc. Những đợt truy quét của cảnh sát Thái Lan về người nhập cư bất hợp pháp khiến họ thấp thỏm, lo âu hằng đêm. Cuối năm 2025, cha mẹ Yôn bị cảnh sát Thái Lan ập vào phòng trọ bắt giữ. “Lúc cha mẹ bị bắt, em và em trai đi ra ngoài nên thoát nạn. Cha mẹ em hiện vẫn bị giam tại Trại giam của Cục Di trú Thái Lan. Cha mẹ bị bắt mấy ngày sau chả thấy về, em với Yok ở phòng trọ, bữa no bữa đói. May mắn vừa qua em liên hệ được với thiếu tá Nguyễn Đình Nhân, cán bộ Phòng An ninh nội địa, Công an tỉnh qua Messenger rồi hướng dẫn hai anh em cách trở về”, Yôn kể. Yôn chia sẻ, những gì em trải qua ở Thái Lan quá tồi tệ. Em nói rằng không bao giờ muốn trở lại đó thêm lần nào nữa. Yok khi đó 13 tuổi luôn miệng hỏi vì sao phải đi xa vậy để chịu khổ thế này. Giờ đây Yôn vừa phải làm trụ cột gia đình khi đang nuôi vợ, hai con nhỏ, vừa phải thay cha mẹ nuôi dạy em trai đang tuổi dậy thì. Tới trưa, Yok ra vườn nhà ở làng Châm Bôm hái rau lang nấu cơm. Bữa cơm nóng có rau, cá thật đầm ấm. Yok chia sẻ: “May mà cha mẹ đi nhưng vẫn để lại căn nhà và mấy sào cà phê cho chị dâu (vợ của Yôn) chăm hai con nhỏ. Về đây, em hạnh phúc lắm vì nơi đất người ta khổ quá, đói miết. Em không đi đâu nữa cả, chỉ muốn ở làng Châm Bơm chăm chỉ làm rẫy, nuôi thêm heo, gà”. Bà Xuem năm nay đã ngoài 70 cứ ôm hai đứa cháu ngoại Yôn, Yok trong vòng tay, không muốn buông ra. Bà sợ mất hai đứa cháu Thiếu hiểu biết, bị dụ dỗ, một số đồng bào dân tộc thiểu số xuất cảnh trái phép sang Thái Lan với hy vọng đổi đời; nhưng miền đất hứa đâu chẳng thấy, đón họ là cơ cực, bệnh tật, trại giam… Một số người may mắn vừa được Công an tỉnh Gia Lai đưa về lại buôn làng. Phòng An ninh nội địa, Công an tỉnh Gia Lai vừa phối hợp, đưa 7 trường hợp là người dân tộc thiểu số ở các xã Ia Ko và Ia Băng (đều thuộc Gia Lai) từ Thái Lan trở về địa phương. Các em còn rất trẻ, người lớn nhất mới 22 tuổi, nhỏ nhất chỉ 16 tuổi. Tất cả xuất cảnh sang Thái Lan từ năm 2023 theo người thân vì nghe theo lời hứa của “cò” rằng thu nhập cao, được đưa đi định cư tại nước thứ ba. Sao phải đi đâu xa cho khổ! Ksor Thơ (áo chấm bi) đoàn tụ với gia đình ẢNH: TIỀN LÊ n TIỀN LÊ PHÓNG SỰ Khi thuật toán thành “bầu sô” Gái Nghệ của Hương Tràm được giới chuyên môn đánh giá tốt nhưng không tạo viral như mong muốn một phần vì nó thiếu những tín hiệu lan truyền mà nền tảng ưu tiên Một số nhà nghiên cứu cho rằng, hiện nay quyền lực của thuật toán đã vượt khỏi phạm vi công nghệ. Nó tham gia định hình thẩm mỹ, cấu trúc tác phẩm và chiến lược nghề nghiệp của nghệ sĩ. Ngoài âm nhạc, điện ảnh, xuất bản, thuật toán còn can thiệp vào cả độ thu hút của các di sản văn hóa.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==