20-21/6/2026 www.tienphong.vn VĂN HÓA 17 LẠC VÀO “MÊ HỒN TRẬN” Bội thực những lời khen là cảm nhận của người viết khi tham dự một số buổi ra mắt sách văn chương trên địa bàn Hà Nội những năm gần đây. Nhà văn Dương Hướng lý giải: “Ra mắt sách cũng là một trong những hình thức quảng cáo sách. Những người có chuyên môn hoặc những độc giả chăm đọc sách sẽ không tin những lời khen, chê trong buổi ra mắt sách. Khen chẳng qua… để cho vui vẻ. Chính người đọc giàu kinh nghiệm sẽ tự nhận ra tác phẩm hay, dở”. Một biên tập viên mảng sách văn học của một nhà xuất bản có bề dày và tên tuổi bình luận: “Những lời khen như mưa trong các buổi ra mắt sách không ảnh hưởng gì tới người đọc chuyên nghiệp. Không ai tin vào cuốn sách hay hay không nếu chỉ nghe quảng cáo”. Nhưng độc giả bình thường vẫn “sập bẫy” như thường. Một độc giả phàn nàn, nghe quảng cáo về sách của một cây bút ngôn tình, mua về đọc thì thấy chán quá, không như “lời đồn”. Nhà văn Dương Hướng khẳng định, đa phần những buổi ra mắt sách không có ích cho độc giả. Những lời khen của người có chuyên môn trong buổi ra mắt không phải căn cứ để đánh giá tác phẩm. Ông ví von: “Việc này cũng giống như người bán hàng cứ quảng cáo hết lời về những mặt hàng mình bán”. Tác giả Bến không chồng từng dành thời gian tham dự một số buổi ra mắt sách văn chương nhưng không buông những lời khen vô trách nhiệm. Ông nói: “Tôi đến dự để động viên, chúc mừng tác giả là chính. Chưa bao giờ tôi khẳng định tác phẩm được giới thiệu trong buổi ra mắt hay hoặc không hay vì tôi không thuộc lĩnh vực phê bình”. Những người tích cực tham dự các buổi ra mắt sách trên địa bàn Hà Nội sẽ nhận ra đội ngũ khen chuyên nghiệp đã hình thành. Các thành viên trong đội ngũ ấy thường là những cây bút tên tuổi. Nhà văn Dương Hướng nói: “Những người có tên tuổi một chút thì hay được nhờ khen. Lâu dần thành người khen chuyên nghiệp thường xuyên được đặt hàng khen. Trong mấy chục năm cầm bút nhà văn Dương Hướng chưa từng làm lễ ra mắt tác phẩm mới. Ông chia sẻ: “Gần 40 năm cầm bút, tôi chưa từng ra mắt sách, từ những tác phẩm được nhiều độc giả biết đến như Bến không chồng hay Dưới chín tầng trời. Bởi tôi không thấy quan trọng. Trừ cuốn sách của nhiều tác giả viết về Bến không chồng thì tôi có tham dự nhưng đó không phải tác phẩm của tôi. Sắp tới, người ta muốn tổ chức lễ ra mắt cuốn sách mới của tôi, dự định trong tháng 7 nhưng tôi gạt đi, vì nếu ra mắt sách tôi phải lặn lội từ Quảng Ninh về Hà Nội, vất vả quá, không cần thiết”. MỘT KIỂU “LÀM ĂN”? Có những độc giả nghĩ rằng, phải cuốn sách có gì đó hơi đặc biệt, mới… được ra mắt. Nhưng không. Việc ra mắt sách tùy thuộc vào chính nhu cầu của tác giả cuốn sách. Nếu họ chịu chi thì cũng sẽ có ngay những đơn vị chịu “thầu” sự kiện này. Nhà xuất bản Hội Nhà văn là một trong những địa chỉ ra mắt sách nổi tiếng. Đơn vị này có đầy đủ điều kiện để tổ chức ra mắt sách, từ điều kiện vật chất tới con người. Thực tế, NXB Hội Nhà văn cũng tổ chức được những buổi ra mắt sách có hiệu ứng tích cực, phi lợi nhuận, kéo người đọc gần văn chương. Tuy nhiên, đây cũng là địa chỉ bị than thở về chi phí ra mắt sách. Một số người đã từng tổ chức lễ ra mắt ở đây tiết lộ, riêng chi phí địa điểm tổ chức là 17 triệu đồng/ buổi (sáng hoặc chiều, không phải cả ngày). “Pano, áp phích, ăn uống, hát hò, cờ đèn kèn trống thì tính riêng. Cuộc rẻ thì tác giả bỏ ra khoảng 25-30 triệu đồng, cuộc đắt thì lên tới hàng trăm triệu đồng, tùy quy mô và sự ‘béo, gầy’ của tác giả”, một người tiết lộ. Một nhà văn nổi tiếng kể: “Tôi từng tham gia một vài buổi ra mắt sách tại địa chỉ có tiếng này nhưng sau đó thấy ngại không đến nữa. Đến lần nào cũng gặp ngần ấy gương mặt thân quen. Sau khi trả bài khen, lại đến màn ăn, uống. Tất cả chi phí tác giả (tức người được khen) phải gánh”. Không phải không có những cuốn sách ra mắt tưng bừng sau đó bị “soi” lỗi, buộc phải thu hồi. Câu hỏi đặt ra: Trách nhiệm của những người tung hô sách trong lễ ra mắt ở đâu? Ra mắt sách thiếu cái tâm phải chăng là chiêu trò làm tiền của đơn vị tổ chức và là “cú lừa” độc giả? Một biên tập viên lâu năm của một nhà xuất bản trên địa bàn Thủ đô nói rằng, vấn đề này rõ ràng là thực tế. Đây là điều chắc chắn, bởi ai làm gì cũng có mục đích riêng của họ. Tác giả thì muốn được quảng bá, được đánh bóng tên tuổi, đánh bóng thương hiệu, được nhiều người biết đến mình. Đơn vị, nhóm đứng ra thì vì nhiều lợi ích và mục đích khác nhau nhưng hiện hữu rõ ràng và trước mắt đó là lợi ích kinh tế. “Sau sự kiện, cuốn sách được thổi phồng, tác giả được bốc thơm, sản phẩm (sách) được tặng, cho, bán… được quảng cáo rùm beng. Đứng trước hiện tượng này người chịu thiệt thòi nhất là độc giả. Rõ ràng là độc giả ăn những cú lừa nhưng không thể tránh được. Vì không phải ai cũng có thời gian để nghiên cứu nội dung cuốn sách vài trăm trang trước khi mua? Nghe quảng cáo, nhất là quảng cáo ấy lại xuất phát từ những người có uy tín, được cơ quan có uy tín chọn lọc kỹ lưỡng, nghiêm túc. Họ lạc vào mê hồn trận rồi mua sách. Rồi đến khi đọc mới vỡ ra”, biên tập viên này nói. Có cần thiết chấn chỉnh hoạt động ra mắt sách, chẳng hạn việc khen vô trách nhiệm, tạo ra hiệu ứng ngược khiến độc giả mất lòng tin? Một biên tập viên xin giấu tên đánh giá: “Câu hỏi này đánh đúng vào thực trạng hiện nay của đời sống xã hội cũng như công tác xuất bản và truyền thông. Và cũng chính điều này, Ban Bí thư vừa có chỉ thị số 04 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới. Nếu nghiên cứu kỹ, quán triệt đúng chắc chắn chúng ta không phải đặt ra những câu hỏi không đáng có này”. Công tác xuất bản hiện nay đôi khi được quản lý khá lỏng lẻo dẫn đến hiện tượng hàng loạt xuất bản phẩm không đạt tiêu chuẩn cả về hình thức lẫn chất lượng nội dung được các cơ quan xuất bản cho ra mắt một cách công khai khiến độc giả hoang mang. Bên cạnh đó việc quản lý công tác truyền thông, quảng bá cũng không chặt chẽ. Cùng với đó, việc tự do truyền thông cũng ảnh hưởng không nhỏ. Họ có thể sử dụng các nền tảng số như Facebook, Zalo, TikTok… để tự quảng bá hay tâng bốc nhau, khiến độc giả không biết hướng nào để chọn cuốn sách mình cần. Biên tập viên sách nọ thú nhận bản thân cũng đã rơi vào “bẫy” quảng cáo sách tinh vi một vài lần. n Một buổi ra mắt sách tại NXB Hội Nhà văn ẢNH: FB NXB HỘI NHÀ VĂN NHIỀU NHÀ VĂN KHẲNG ĐỊNH, VẪN CÓ NHỮNG CUỘC RA MẮT SÁCH CHẤT LƯỢNG, KHEN, CHÊ CÔNG BẰNG, CÂN NHẮC, CÓ TÁC ĐỘNG TÍCH CỰC ĐẾN NGƯỜI CẦM BÚT, GÓP PHẦN ĐỊNH HƯỚNG CHO NGƯỜI ĐỌC. NHƯNG CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG VĂN XUÔI HỘI NHÀ VĂN VIỆT NAM, NHÀ VĂN DƯƠNG HƯỚNG NHÌN NHẬN: “TÔI KHÔNG ĐÁNH GIÁ CAO VỀ HOẠT ĐỘNG RA MẮT SÁCH HIỆN NAY. THEO TÔI ĐÂY CHỈ LÀ HOẠT ĐỘNG VUI VẺ”. VÀ NỖI KHỔ CỦA ĐỘC GIẢ BÙNG NỔ RA MẮT SÁCH Bùng nổ ra mắt sách cũng đánh động về công tác nghiên cứu phê bình văn học. Đây là thực trạng đáng báo động không phải chỉ hôm nay mà rất nhiều năm trở lại đây. Hàng loạt các hội thảo, các nhà phê bình, nhà nghiên cứu đã lên tiếng… Nhưng tình trạng “phê bình cảm tính”, phê bình “xu nịnh”… vẫn tràn lan. Một người cầm bút lên tiếng: “Thậm chí có những người viết cả bài phê bình kiểu tâng bốc hàng mấy nghìn chữ nhưng còn chưa đọc một dòng nào của cuốn sách mình quảng bá…”. ĐÀO NGUYÊN
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==