7 n Thứ Hai n Ngày 15/6/2026 KHOA GIÁO CHƯA ĐẢM BẢO CÔNG BẰNG? Theo TS Đặng Tự Ân, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông - Bộ GD&ĐT, đề thi vẫn chưa thật tròn trịa khi câu 1 phần Viết gợi dẫn, có đưa ra các nhân vật Steve Jobs, Mark Zuckerberg, Elon Musk... ở nước Mĩ. “Tại sao chỉ hỏi Steve Jobs của Việt Nam? Nhiều con người cụ thể trong gợi dẫn đưa ra đề làm gì? Điều này có thể làm cho thí sinh bối rối khi định hướng viết, tức là quá mở”, ông nói. Đề thi yêu cầu viết một đoạn văn nghị luận trả lời câu hỏi: Làm thế nào để có những “Steve Jobs Việt Nam”. Câu hỏi ra cách này khó với thí sinh. Không phải em nào cũng hiểu rõ những nhân vật có công phát minh công nghệ làm thay đổi thế giới. Trên một triệu thí sinh, liệu các em có thể biết, có thể hiểu một con người ở nước ngoài, xuất sắc trong một lĩnh vực khoa học hay quản trị cụ thể. Sao không mở ra, đừng đóng khung vào ai đấy, kiểu: “Mark Zuckerberg Việt Nam” hay “ Elon Musk Việt Nam”. Đề thi an toàn nhất là đề thi chỉ yêu cầu viết rất chung về một con người Việt Nam có công phát minh ra công nghệ góp phần làm thay đổi thế giới mà thực tế ở nước ta có nhiều cá nhân rất xuất sắc về khoa học công nghệ, đủ gợi chứng cho thí sinh thỏa sức viết bài. BĂN KHOĂN VỀ DIỄN ĐẠT NGÔN TỪ TS Trịnh Thu Tuyết, nguyên giáo viên Trường THPT Chu Văn An (Hà Nội), nhận định, có sự mơ hồ trong phần dẫn khi xóa nhòa ranh giới người phát minh và người tiếp nhận thành quả phát minh. Khái niệm “phát minh” trong đề thi có độ chênh với vai trò thực của ba nhân vật. “Bên cạnh những băn khoăn về diễn đạt ngôn từ cùng cách đặt vấn đề dễ gây phản cảm về “Steve Jobs Việt Nam”, những sự đã rồi trong đề thi, tôi vẫn có một niềm tin: Dù không biết về Steve Jobs, các em vẫn có thể căn cứ vào nội dung ngữ liệu đọc hiểu, các câu hỏi đọc hiểu... để phần nào nắm bắt được tinh thần cốt lõi của vấn đề đặt ra trong phần lệnh - đó là làm thế nào để đưa đất nước phát triển, thay đổi thứ hạng trong bậc thang kĩ thuật công nghệ thời 4.0 của thế giới?", TS Tuyết nói. Theo TS Tuyết, nếu coi “Steve Jobs Việt Nam” (cụm từ được để cho vào ngoặc kép như dấu hiệu của một khái niệm đặc biệt) chỉ là một hoán dụ cho khát vọng phát triển thì sẽ thấy đó là niềm khát vọng của ý thức tự tôn, hiểu vị trí của mình đang ở đâu để khao khát vươn lên, đó là biết mình biết người. Một thầy giáo dạy Văn tại Trường THPT Lê Quý Đôn, Hà Nội cũng nhận định, đề thi tốt nghiệp năm nay gây tranh cãi và nhiều ý kiến cho rằng đề thi gây thiệt thòi cho học sinh vùng khó khăn là băn khoăn chính đáng, nhưng chưa đủ để khẳng định đề thi thiếu công bằng. Điều quyết định vẫn là đề có yêu cầu kiến thức về Steve Jobs hay chỉ mượn hình ảnh ông như một biểu tượng để học sinh bàn luận về việc phát hiện, đào tạo và phát huy nhân tài cho đất nước. Nếu là trường hợp thứ hai thì trọng tâm đánh giá vẫn nằm ở năng lực tư duy và lập luận của học sinh hơn là vốn hiểu biết về một nhân vật cụ thể. Việc đưa các nhân vật nổi tiếng thế giới vào đề văn không phải là điều cấm kỵ, thậm chí nó còn giúp đề thi gắn với hơi thở của thời đại và khuyến khích học sinh mở rộng hiểu biết xã hội. “Tuy nhiên, người ra đề cần lựa chọn cách diễn đạt sao cho mọi học sinh đều có thể tiếp cận được vấn đề. Chẳng hạn, nếu viết: “Làm sao để Việt Nam có thêm những con người sáng tạo, đổi mới và tạo ảnh hưởng lớn như Steve Jobs?” thì ý nghĩa sẽ rõ ràng hơn và giảm bớt sự phụ thuộc vào vốn hiểu biết riêng về nhân vật”, thầy giáo nói. Thầy Lê Trung Kiên, Hiệu trưởng Trường Phổ thông Phùng Hưng (Hà Nội), chia sẻ, khi đọc đề thi, có ba vấn đề băn khoăn đặt ra. Thứ nhất, liệu tất cả thí sinh “có biết hay không” các nhân vật này, đặc biệt với học sinh vùng sâu vùng xa khả năng tiếp cận thông tin bị hạn chế. Một số ý kiến cho rằng, đề thi như vậy thiệt thòi cho học sinh ở vùng khó khăn. Thứ hai, cụm từ “Steve Jobs Việt Nam” khiến người ta hiểu là khuyến khích bắt chước một hình mẫu nước ngoài. Thứ ba, cách sử dụng từ “phát minh” cũng nêu ra một vài tranh cãi. Theo thầy Kiên, việc đề thi nhắc đến những nhân vật như Steve Jobs, Mark Zuckerberg hay Elon Musk không phải để kiểm tra kiến thức công nghệ hay mức độ hiểu biết về các doanh nhân toàn cầu của học sinh. Đây chỉ là gợi dẫn, nhằm khơi mở một vấn đề quen thuộc với người trẻ: khát vọng sáng tạo, tinh thần đổi mới và trách nhiệm đóng góp cho xã hội. Với đề thi Ngữ văn, điều quan trọng không nằm ở việc học sinh có biết rõ từng nhân vật hay không, mà ở cách các em suy nghĩ và lập luận trước câu hỏi: Làm thế nào để Việt Nam có những con người dám mơ lớn và tạo ra giá trị mới. Học sinh hoàn toàn có thể trả lời bằng những dẫn chứng gần gũi: tấm gương người Việt trong khoa học, nông nghiệp, giáo dục, hay chính những người trẻ quanh các em đang nỗ lực mỗi ngày. HÀ LINH Nhiều ý kiến tranh luận gay gắt khi đề thi Tốt nghiệp THPT môn Ngữ văn sáng 11/6 yêu cầu học sinh viết đoạn văn nghị luận để trả lời câu hỏi: “Làm thế nào để có những “Steve Jobs Việt Nam”? Ngay cả khái niệm “phát minh” trong đề cũng được cho là có độ chênh với vai trò thực của ba nhân vật. Đề Ngữ văn có vi phạm nguyên tắc công bằng và tin cậy? Thí sinh rời phòng thi sau khi nộp bài thi môn Ngữ văn ẢNH: HÀ LINH Theo TS Đặng Tự Ân, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông - Bộ GD&ĐT, tuy còn có những góp ý thiếu sót mang tính cá nhân và có thể sửa chữa được, đề thi Ngữ văn năm nay vẫn là đề thi mẫu, đảm bảo tính toàn diện, cơ bản của một đề thi cấp quốc gia. Ghi nhận tại các nhà trường, đề thi năm nay nhận được sự quan tâm đặc biệt. Cô Nguyễn Thị Phương Thảo, hệ thống giáo dục Victoria Thăng Long, nhận định, câu hỏi nghị luận xã hội về cách để có những “Steve Jobs Việt Nam” đã chứng minh môn Văn ngày càng kết nối trực tiếp với dòng chảy thời sự, kinh tế và chính trị. Sự thay đổi lớn ở cả phần nghị luận văn học lẫn nghị luận xã hội chính là minh chứng rõ nét cho tinh thần đổi mới giáo dục, hướng học sinh đến việc bàn luận những vấn đề thực tế thay vì rập khuôn. Đồng quan điểm, thầy Vũ Thanh Hòa, Trường THPT Thăng Long (Hà Nội), bày tỏ sự phấn khởi khi môn Văn tiếp tục thu hút sự chú ý của cả phụ huynh lẫn học sinh. Sự thay đổi mang tính bước ngoặt của cấu trúc đề thi chắc chắn sẽ dẫn đến những điều chỉnh lớn trong tương lai, giúp môn học thoát khỏi lối mòn cũ. Tuy nhiên, đề thi đổi mới cũng mang lại không ít thử thách cho thí sinh. Thầy Võ Minh Nghĩa, Trường THPT Nguyễn Du (TPHCM), phân tích, với yêu cầu của đề năm nay, học sinh rất dễ sa đà vào việc nêu khẩu hiệu suông hoặc lạm dụng trải nghiệm cá nhân một cách hời hợt, dẫn đến khó đạt điểm tuyệt đối. Định hướng ra đề này cho thấy Bộ GD&ĐT đang không ngừng nâng cao yêu cầu cần đạt để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội về chất lượng nguồn nhân lực. ĐỔI MỚI TỪ GIÁO VIÊN Trước thực tế đó, áp lực đổi mới đang đè nặng lên vai các giáo viên. Thầy Vũ Thanh Hòa chỉ ra sự khác biệt lớn: nếu ở chương trình cũ, giáo viên chỉ cần “cày đi cày lại” các văn bản sẵn có trong sách giáo khoa, thì với chương trình mới, người thầy phải đọc nhiều hơn, nghiên cứu sâu hơn để trang bị kĩ năng cho học sinh trước những ngữ liệu hoàn toàn mới lạ. Bên cạnh đó, việc thống nhất sử dụng 1 bộ sách giáo khoa toàn quốc từ 3 bộ sách cũng buộc nhiều giáo viên phải chủ động tập huấn, đọc lại chương trình và xây dựng lại toàn bộ giáo án để bắt nhịp. Để thích ứng, cả thầy và trò đều phải chủ động chuyển mình. Cô Nguyễn Thị Phương Thảo phân tích, việc sử dụng ngữ liệu ngoài sách giáo khoa sẽ giúp học sinh làm quen với nhiều dạng văn bản, từ đó hình thành phương pháp đọc hiểu theo thể loại thay vì học vẹt, ghi nhớ máy móc vài tác phẩm cố định. Hệ quả tất yếu là giáo viên cũng phải thay đổi phương pháp, tăng cường chọn lọc và giới thiệu các văn bản ngoài hành lang sách giáo khoa để mở rộng tư duy cho học sinh. HOA BAN Cần đổi mới cách dạy và học Đề thi tốt nghiệp THPT vừa qua dấy lên nhiều cuộc thảo luận sôi nổi trong dư luận xã hội và giới chuyên môn, đồng thời đặt ra yêu cầu bức thiết về việc đổi mới toàn diện phương pháp dạy và học môn Ngữ văn. Nhiều tranh cãi xung quanh đề thi môn Ngữ văn ẢNH: NGHIÊM HUÊ
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==