HƠN 60.000 BỨC THƯ Sau bốn thập kỷ bên nhau, bà Tatiana và ông Steffen Missbach vẫn viết thư tình cho nhau. “Một bức thư tình hay phải thật cụ thể – không chỉ bày tỏ cảm xúc mà còn phải nhắn nhủ, kiểu như ‘chúc may mắn trong buổi tập nhạc, anh sẽ nghĩ về em’”, bà Tatiana, 66 tuổi, một quản lý nhân sự đã nghỉ hưu, nói. “Nếu ông ấy đi công tác từ sáng sớm, tôi thích thức dậy và thấy một bức thư đang chờ mình trên bàn ăn sáng”. Ông Steffen, 68 tuổi, một chuyên viên định giá ô tô, cho biết đó là cách ông tặng bà Tatiana “một thứ gì đó để cầm trên tay trong những lúc tôi không ở bên cạnh, khi tôi không thể ở đây để nói những lời ấy”. Vợ chồng Missbach tham gia một chương trình độc đáo tại Đại học Koblenz ở miền Tây nước Đức, kết hợp khoa học công dân với một trong những kho lưu trữ thư tình lớn nhất châu Âu, chứa đầy những lời ngọt ngào có từ những năm 1700. Được thành lập bởi Eva Wyss, một nhà ngôn ngữ học người Thụy Sĩ, kho lưu trữ hiện gồm hơn 60.000 bức thư và số lượng vẫn tăng lên mỗi ngày, gần như tất cả đều được quyên tặng từ các bộ sưu tập cá nhân. Mỗi bức thư phản ánh đời sống riêng tư của một cặp đôi, đồng thời cũng chứa đựng những manh mối giúp hiểu rõ hơn về các thời kỳ lịch sử và sự phát triển của ngôn ngữ. SỐ HÓA THƯ TÌNH Để bảo tồn các bức thư và giúp chúng có thể được tìm kiếm trong cơ sở dữ liệu, bà Wyss cùng nhóm của mình đã bắt tay vào một dự án đầy tham vọng nhằm số hóa toàn bộ thư từ hiện có, phối hợp cùng các đồng nghiệp tại Đại học Kỹ thuật Darmstadt. Với một giải pháp khéo léo để vượt qua hạn chế về nguồn lực trong giới học thuật, họ đã truyền cảm hứng cho một đội ngũ tình nguyện viên nhỏ, như gia đình Missbach, để giúp đỡ các công việc như phân loại và sao chép những lá thư viết tay. Một trong những “phần thưởng” dành cho các tình nguyện viên là buổi gặp mặt hằng tháng, nơi nhóm cùng thảo luận về một tuyển tập thư từ của một giai đoạn lịch sử cụ thể. Trong một buổi tối mùa xuân ấm áp gần đây, chủ đề được lựa chọn là thư từ giữa những người yêu nhau ở Đông Đức. Bên những ly đồ uống và đồ ăn nhẹ, vợ chồng Missbach, những người đều lớn lên ở Cộng hòa Dân chủ Đức nhưng hiện sinh sống ở miền Tây nước Đức, đã tham gia cuộc thảo luận sôi nổi về sáu lá thư ẩn danh cùng những tình nguyện viên khác. Sau khi từng lá thư được đọc thành tiếng, cả nhóm cùng hai nhà nghiên cứu thuộc nhóm bà Wyss là bà Carla Seibert và ông Dominik Taubert tranh luận về tình trạng mối quan hệ của những người viết – những áp lực xã hội mà họ có thể đã gặp phải, liệu họ có tự kiểm duyệt bản thân để tránh sự đàn áp của chính quyền hay không, dựa trên sự dè dặt trong văn phong của họ. “Điều này thực sự thú vị, khi bạn có thể nhìn thấy những điểm tương đồng với cuộc sống và những câu chuyện tình yêu của mình”, ông Steffen nói. “Chúng tôi bắt đầu bằng việc nói về những lá thư rồi cuối cùng lại nói về quãng thời gian tương tự trong cuộc đời mình”. ĐA DẠNG SẮC THÁI TÌNH CẢM Công trình đầy tâm huyết của bà Wyss bắt đầu ở Zurich vào năm 1997 khi bà kêu gọi công chúng quyên tặng thư từ và nhận được phản hồi vượt ngoài mong đợi. Những lá thư được gửi đến từ gác mái gia đình, các cuộc bán đấu giá di sản, được cất giấu bí mật từ chính người nhận mà chưa từng ai nhìn thấy ngoài người yêu của họ. “Chỉ trong vòng hai hoặc ba tháng, tôi đã nhận được hơn 2.000 lá thư”, bà Wyss cho biết. “Tôi biết mình đã tìm được một điều rất đặc biệt”. Xuất thân từ ngành ngôn ngữ học và được truyền cảm hứng từ những tiến bộ của Anh trong nghiên cứu văn hóa, bà Wyss cho biết bà muốn phá vỡ quan niệm hạn hẹp khi đó về việc những loại văn bản nào mới được xem là có giá trị học thuật. “Trong ngành nghiên cứu văn học Đức từng tồn tại một định kiến rất lớn về định nghĩa thư tình”, bà nói. “Nó được lý tưởng hóa quá mức và chủ yếu tập trung vào những người đàn ông viết cho người mình yêu trong thời kỳ cảm xúc mãnh liệt nhất – tức là vào thế kỷ 18 và đầu thế kỷ 19”. “Trong khi đó, những lá thư đời thường hơn – như ‘Em khỏe không?’, ‘Em đã khỏi bệnh chưa?’, ‘Các con thế nào rồi?’ – những biểu hiện của sự quan tâm và chăm sóc bình dị, vốn cũng là những biểu hiện của tình yêu, thường do phụ nữ viết, lại bị ngành ngữ văn Đức gạt sang một bên để nhường chỗ cho các ‘đại thi hào’. Vì thế đây là một lĩnh vực rất tiềm năng cho các nghiên cứu mới”, bà nói. Trong ba thập kỷ qua, bà cùng đồng nghiệp thực hiện hàng chục nghiên cứu về vô số khía cạnh trong cách con người thể hiện tình cảm, nỗi nhớ nhung, ham muốn, sự ghen tuông, phản bội và mất mát thông qua chữ viết. “Sự trỗi dậy của tầng lớp tư sản vào thế kỷ 18 đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành vốn từ vựng về cảm xúc”, bà Wyss nói. “Không chỉ là sự ga lăng trong thư từ của giới quý tộc, mà còn là sự trao đổi những cảm xúc sâu sắc mà chúng ta bắt đầu thấy xuất hiện”. Trong thế kỷ 19, những cặp đôi đã đính hôn thường phải mặc định rằng gia đình của họ sẽ đọc thư thành tiếng, điều này khiến cách viết mang tính trang trọng và cứng nhắc hơn. Nhưng cùng với sự trỗi dậy của phong trào nữ quyền đầu thế kỷ 20, ngôn ngữ cũng được giải phóng, tạo điều kiện cho sự hài hước tinh nghịch và đôi khi là những biểu hiện gợi cảm thẳng thắn. Theo bà Wyss, những lo ngại rằng thời đại kỹ thuật số sẽ giết chết thư tình – và cả việc nghiên cứu thư từ lãng mạn – là không có cơ sở. “Sự xuất hiện của điện thoại mới là mối đe dọa lớn hơn nhiều”, bà nói. “Email và tin nhắn đã đánh dấu sự trở lại của việc viết về tình yêu.” Một cách hiểu rộng hơn về thư tình bao gồm cả những dấu vết thoáng qua của cuộc sống hiện đại, từ một mẩu giấy nhớ dán trên gối đến một tin nhắn chứa đầy các biểu tượng trái tim. “Khả năng liên lạc thường xuyên không có nghĩa là nó phù hợp với mọi cặp đôi”, bà Wyss nói về việc nhắn tin qua điện thoại. “Có người thích trò chuyện trực tiếp, có người để lại tin nhắn thoại, có người giao tiếp hoàn toàn bằng cách gửi hình ảnh cho nhau. Giờ đây mỗi cặp đôi phải tự tìm ra điều gì phù hợp hoặc không phù hợp với mình trên môi trường trực tuyến”. Sự mong manh về cảm xúc của nam nữ trong thời chiến, nguồn gốc của những biệt danh dễ thương bắt nguồn từ động vật và thực phẩm, các chiến lược năn nỉ người yêu quay lại, cùng vô số cách kết thư dành cho người thương đều đã trở thành đề tài nghiên cứu của bà Wyss. Bà cho biết việc đưa những công dân như vợ chồng Missbach vào dự án không chỉ phục vụ mục đích thực tiễn là mở rộng và hoàn thiện cơ sở dữ liệu mà còn giúp bà nhận ra nhiều hướng nghiên cứu mới đầy triển vọng. “Người dân có thể thấy điều gì khiến chúng tôi quan tâm, trong khi chúng tôi cũng có thể thấy điều gì khiến họ hứng thú trong những lá thư”, bà nói. “Điều này giúp chúng ta thoát khỏi sự khép kín và bước vào cuộc đối thoại. Chủ đề này rất rộng lớn và vẫn còn rất nhiều điều để tìm hiểu”. n Nhà nghiên cứu Hilke Plassmann thuộc Đại học INSEAD (Pháp), cùng các đồng nghiệp đã thực hiện trên 100 tình nguyện viên khỏe mạnh sử dụng lợi khuẩn prebiotic và probiotic. "Chỉ sau bảy tuần, họ có hệ vi sinh vật đường ruột đa dạng hơn so với nhóm dùng giả dược, đồng thời cũng trở nên vị tha hơn đáng kể. Chẳng hạn, họ sẵn sàng từ bỏ một phần tiền của mình vì mục tiêu bình đẳng. Nói cách khác, mức độ vị tha của họ đã thay đổi nhờ việc sở hữu một hệ vi sinh vật đường ruột đa dạng hơn” bà Critchlow cho biết. Cơ chế chính xác vẫn chưa được hiểu hoàn toàn, nhưng có rất nhiều dây thần kinh nằm trong đường ruột và tim của chúng ta. “Khi bạn có một linh cảm, đó là vì các tế bào này đang gửi tín hiệu thông qua dây thần kinh phế vị đến vùng thùy đảo của não – khu vực chịu trách nhiệm cảm nhận môi trường xung quanh và thu thập thông tin, và sau đó truyền đến các vùng đưa ra quyết định của não. Người ta cho rằng vi khuẩn đường ruột sản sinh ra các chất dẫn truyền thần kinh hóa học làm thay đổi hoạt động của các mạng lưới thần kinh, từ đó định hình hành vi của chúng ta, bao gồm cả các tương tác xã hội”, bà giải thích. Theo nhiều nhà nghiên cứu, việc đi dạo trong thiên nhiên có thể hỗ trợ quá trình sáng tạo, giúp gia tăng một loại dao động điện não đặc biệt gọi là sóng alpha. n www.tienphong.vn NHÌN RA THẾ GIỚI 18 6-7/6/2026 MỘT NHÓM TÌNH NGUYỆN VIÊN Ở ĐỨC ĐANG CỐ GẮNG SỐ HÓA HƠN 60.000 LÁ THƯ DO CÔNG CHÚNG QUYÊN TẶNG, GHI LẠI CÁC MỐI QUAN HỆ, LỊCH SỬ XÃ HỘI VÀ SỰ PHÁT TRIỂN CỦA NGÔN NGỮ TRONG GẦN 300 NĂM. HOÀI VY (theo bbc.com) Trong kho tàng thư tình đồ sộ của bà Wyss, có những trang giấy đã ngả vàng, hoặc được phủ đầy những bức vẽ người thương, hoặc nhuốm màu những bông hoa ép từ nhiều năm trước, hoặc được cất trong những phong bì niêm phong bằng sáp đỏ hay dấu son môi. NHÀ KHOA HỌC ANH HANNAH CRITCHLOW CHO RẰNG HÀNH VI VỊ THA CÓ THỂ BẮT NGUỒN TỪ ĐƯỜNG RUỘT CỦA CHÚNG TA. HÀ MY (theo theguardian.com) Kho tàng thư tình khổng lồ của Đức HÀNH VI VỊ THA CÓ THỂ BẮT NGUỒN TỪ ĐƯỜNG RUỘT Nhà nghiên cứu Dominik Taubert và Carla Cron cùng với một bức thư từ kho lưu trữ
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==