SAU SƠN TÙNG, AI CÒN DÁM “ĐỤNG” VÀO DI SẢN? MV Come My Way của Sơn Tùng M-TP vừa ra mắt đã khiến mạng xã hội chia thành nhiều luồng ý kiến. Có người xem đây là một cách đưa “tinh thần Việt” ra thế giới. Lại có người cảm phản ứng gay gắt vì cho rằng hành động này đã “xúc phạm” một biểu tượng văn hóa. Sơn Tùng không phải nghệ sĩ đầu tiên đưa biểu tượng văn hóa dân tộc vào sản phẩm đại chúng. Hòa Minzy gây chú ý với Bắc Bling khi đưa tranh Đông Hồ, quan họ và không gian làng quê Bắc Ninh vào MV. Nhiều nhà thiết kế thời trang khai thác họa tiết Đông Sơn, hoa văn Champa hay mỹ thuật cung đình Huế trên sàn diễn đương đại… Chất liệu Việt đang trở thành một loại vốn văn hóa hấp dẫn. Nó giúp nghệ sĩ tạo khác biệt trong thị trường ngày càng bão hòa bởi những sản phẩm giống nhau về cấu trúc, hình ảnh và cách kể chuyện. Trong điện ảnh, các nhà làm phim cũng liên tục tìm về kho tàng dân gian. Từ Tấm Cám: Chuyện chưa kể đến các phim kinh dị khai thác tín ngưỡng bản địa như Kẻ ăn hồn, Quỷ nhập tràng, Ma da, Linh miêu hay mới đây nhất là Phí phông, quỷ máu rừng thiêng. Điều đáng chú ý là mỗi lần một biểu tượng truyền thống xuất hiện trong không gian đại chúng, tranh luận gần như luôn xảy ra. Một bộ phận công chúng lo ngại giá trị văn hóa bị thương mại hóa hoặc biến dạng. Ngược lại, nhiều người cho rằng, nếu các biểu tượng chỉ tồn tại trong bảo tàng hoặc sách giáo khoa, chúng sẽ ngày càng xa lạ với thế hệ trẻ. TS Đào Thanh Hằng (Viện Nghiên cứu bảo tồn và phát triển văn hóa phương Đông) đưa ra một giả thuyết, nếu bỏ Sơn Tùng ra khỏi câu chuyện, thì theo bà, tranh luận vẫn sẽ tồn tại bởi đây thực chất là cuộc va chạm giữa hai cách nhìn về di sản. Một bên xem biểu tượng văn hóa là những giá trị cần được bảo vệ khỏi sự tùy tiện của thị trường giải trí. Bên còn lại xem di sản là nguồn chất liệu phải tiếp tục được sử dụng, tái diễn giải và đưa vào đời sống đương đại. TS Thanh Hằng cho rằng, nhiều tranh luận hiện nay thường bị quy kết thành câu chuyện “chiếm dụng văn hóa”, trong khi thực tế ranh giới giữa tiếp biến, học hỏi, tôn vinh và sử dụng sai lệch phức tạp hơn rất nhiều. Khán giả Việt nhiều năm phàn nàn nghệ sĩ thiếu bản sắc, chạy theo mô hình quốc tế, làm sản phẩm giống nhau. Nhưng tới khi nghệ sĩ thực sự quay lại với chất liệu truyền thống, họ lại phải đối mặt với rủi ro lớn hơn. Bởi càng động tới biểu tượng văn hóa, áp lực “phải đúng”, “phải chuẩn”, “phải diễn giải” càng tăng. Showbiz Việt không thiếu câu chuyện những bộ trang phục lấy cảm hứng từ dân gian bị soi từng chi tiết, những MV dùng chất liệu lịch sử bị “đánh dập đầu” ngay khi vừa ra mắt, những câu hát vay mượn tín ngưỡng bản địa khiến ca sĩ kiếm đủ “gạch” xây nhà… Điều này khiến nhiều nghệ sĩ trẻ rơi vào thế khó bởi nếu đứng xa văn hóa truyền thống, họ bị chê thiếu bản sắc, còn nếu bước vào, họ đối diện nguy cơ bị quy kết làm sai lệch văn hóa. DI SẢN KHÔNG THỂ SỐNG NẾU CHỈ NẰM TRONG BẢO TÀNG Bình luận về câu chuyện “cưỡi chim hạc” của Sơn Tùng, nhà nghiên cứu Trịnh Hoài Vân (Viện Hàn lâm KH&XH) cho rằng, nếu mọi biểu tượng đều được khoác tính thiêng và đặt trong trạng thái “bất khả xâm phạm”, nghệ sĩ sẽ không dám chạm vào chúng. Và một biểu tượng không được sử dụng rất dễ trở thành kiến thức 8 VĂN HÓA - GIẢI TRÍ n Thứ Tư n Ngày 3/6/2026 Trong bộ vest chỉn chu, Vinh Quang bước lên sân khấu nhỏ với sự dìu dắt của người thân. Cậu bé không thể nhìn thấy hàng trăm ánh mắt phía dưới, nhưng ngay khi những nốt nhạc đầu tiên vang lên, cả không gian như lắng lại. Nhiều người lấy điện thoại ghi hình, có người đứng im lặng theo dõi đến hết tiết mục rồi dành cho em những tràng pháo tay kéo dài. Sinh ra đã không nhìn thấy ánh sáng, tuổi thơ của Vinh Quang gắn với nhiều khó khăn hơn bạn bè cùng trang lứa. Mọi sinh hoạt, học tập hay di chuyển đều cần thời gian để làm quen. Nhưng thay vì khép mình, cậu bé lại tìm thấy “ánh sáng” riêng qua âm nhạc. Người thân của Vinh Quang cho biết em có khả năng cảm âm khá đặc biệt. Chỉ cần nghe qua vài lần, em có thể ghi nhớ giai điệu và chơi lại khá chính xác. Từ niềm yêu thích ban đầu, em bắt đầu làm quen với sáo và trống điện tử - những nhạc cụ đòi hỏi sự cảm nhận nhịp điệu và độ chính xác cao. Không thể quan sát cách đặt tay hay nhìn theo người hướng dẫn, mọi kỹ năng của Vinh Quang đều được hình thành bằng sự ghi nhớ và luyện tập bền bỉ. Có những bài nhạc em phải tập đi tập lại nhiều lần để thuộc từng nhịp, từng quãng lấy hơi. Nhưng chính sự kiên trì ấy giúp cậu bé ngày càng tự tin hơn khi đứng trước đám đông. Không chỉ chơi sáo, Vinh Quang còn có thể biểu diễn trống điện tử khá thành thạo. Những tiết mục của em tại phố đi bộ hồ Gươm nhiều lần thu hút đông người theo dõi. Giữa không gian vốn sôi động bởi âm nhạc đường phố, tiếng sáo của cậu bé khiếm thị vẫn tạo nên một cảm xúc rất riêng. Đặc biệt hơn cả, màn trình diễn của Vinh Quang diễn ra giữa không gian văn hóa đặc sắc của khu phố cổ Hà Nội, nơi từ lâu đã trở thành điểm hẹn của nhiều loại hình nghệ thuật, từ âm nhạc đương đại đến các giá trị truyền thống như ca trù, xẩm, chèo hay chầu văn. Trong bức tranh văn hóa đa sắc ấy, tiếng sáo của cậu bé khiếm thị mang đến một sắc màu riêng. Không ồn ào, không phô trương, những giai điệu em thể hiện dường như tạo nên một khoảng lặng đặc biệt giữa phố phường đông đúc. Nhiều người dừng lại chỉ vì tò mò, và ở lại đến cuối tiết mục bởi sự xúc động, trong đó Trên phố đi bộ hồ Hoàn Kiếm mỗi dịp cuối tuần, tiếng sáo trong trẻo của cậu bé khiếm thị Trần Đình Vinh Quang khiến nhiều người bất giác dừng chân. Không ánh đèn sân khấu chuyên nghiệp, không những màn trình diễn cầu kỳ, nhưng âm nhạc của em vẫn đủ sức chạm tới cảm xúc của người nghe giữa lòng Hà Nội. Cảnh quay Sơn Tùng M-TP đứng trên lưng chim Lạc trong Come My Way đã tạo ra một cuộc tranh luận vượt xa phạm vi một MV âm nhạc. Đằng sau những ý kiến khen chê là câu chuyện không dễ chu toàn của nghệ sĩ Việt: làm mới các biểu tượng văn hóa dân tộc để chúng sống trong đời sống đương đại, nhưng vẫn phải giữ chừng mực để tránh lệch chuẩn hoặc gây phản ứng từ cộng đồng. Di sản không nên chỉ để ngắm Giữa nhịp sống vội vã của Thủ đô, câu chuyện của Trần Đình Vinh Quang trở thành một khoảng lặng đẹp. Tiếng sáo của em không chỉ mang đến âm nhạc mà còn truyền đi thông điệp về nghị lực sống, về khát vọng vượt qua nghịch cảnh của một cậu bé nhỏ tuổi nhưng giàu ý chí. Bản hòa tấu của nghị lực Cảnh quay Sơn Tùng M-TP đứng trên lưng chim Lạc đã tạo nên tranh cãi gay gắt về việc sáng tạo dựa trên các chất liệu truyền thống TỪ CÂU CHUYỆN CỦA SƠN TÙNG M-TP: Tốt cho di sản Một số nhà nghiên cứu cho rằng, cuộc tranh luận quanh Come My Way có thể là một tín hiệu tích cực bởi ít nhất, hàng triệu người trẻ đang nói về chim Lạc. Họ tìm hiểu chim Lạc là gì, xuất hiện từ đâu, vì sao có mặt trên trống đồng Đông Sơn và tại sao nó lại được xem là biểu tượng của nguồn cội dân tộc. Một biểu tượng văn hóa chỉ thực sự chết khi không còn ai nhắc tới nó. Còn khi nó vẫn có khả năng tạo ra tranh luận, tạo ra những cách diễn giải khác nhau và buộc công chúng quay lại tìm hiểu lịch sử của chính mình, biểu tượng ấy vẫn đang sống. Vinh Quang thổi sáo cùng ban nhạc
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==