6 n Thứ Năm n Ngày 21/5/2026 XÃ HỘI SỨC LỰC MÒN DẦN SAU GUỒNG MÁY Đã gần 23 giờ nhưng dãy phòng trọ nằm sâu trong con hẻm gần Khu chế xuất Linh Trung (phường Linh Xuân, TPHCM) vẫn sáng đèn. Từng tốp công nhân lặng lẽ trở về sau đợt tăng ca kéo dài. Trong căn trọ nhỏ chưa tới 6m2, chị Hồng (32 tuổi, quê Vĩnh Long) nằm duỗi lưng trên tấm nệm mỏng, bàn tay vẫn còn tê buốt vì cả ngày may liên tục. Gần 8 năm gắn với xưởng may cũng là ngần ấy thời gian chị phải làm việc căng thẳng, đặc biệt liên tục phải ngồi. Ban đầu chỉ là vài cơn đau lưng thoáng qua, nhưng dần dà kéo dài. Những đêm mất ngủ cũng xuất hiện nhiều hơn. Có lúc chị đang làm thì hoa mắt, chóng mặt, phải vịn vào bàn mới đứng vững. “Biết bệnh nhưng không dám đi khám, chỉ ra tiệm thuốc gần nhà mua vài viên giảm đau uống cầm cự. Chừng nào chịu không nổi mới vô bệnh viện”, chị nói rồi cười gượng. Trong nhà máy, xí nghiệp không hiếm những câu chuyện tương tự chị Hồng. Họ bước vào nhà máy khi tuổi đời còn rất trẻ, nhưng sau ít năm làm việc, nhiều người đã mang trên người đủ thứ bệnh nghề nghiệp. Anh V. (công nhân một công ty luyện thép tại Khu công nghiệp Biên Hòa 2) kể, mỗi ngày anh phải làm việc giữa nhiệt độ cao hầm hập và mùi hóa chất từ phế liệu. Có hôm hơi nóng bốc lên khiến người ngộp thở. Dù công ty có khám sức khỏe định kỳ và bảo hiểm đầy đủ, nỗi lo bệnh tật vẫn luôn thường trực. “Lâu lâu tôi thấy đau đầu, khó thở nhưng giờ còn làm được thì vẫn phải cố”, anh V. nói. Ở một xưởng dệt may tại Nhơn Trạch, Thái (quê An Giang) đang làm công nhân thời vụ với mức lương hơn 230.000 đồng cho ca 8 tiếng. Công việc của Thái là gom và đẩy hàng thành phẩm vào kho. Suốt ngày phải đứng và di chuyển liên tục nên dù mới 18 tuổi nhưng đôi chân đau của Thái đã đau nhức rã rời. Sau giờ làm việc, nhiều người ghé đâu đó mua bó rau, quả trứng hay gói mì tôm rồi vội vã trở về phòng. Bữa cơm công nhân thường đạm bạc, thất thường và diễn ra rất muộn, nhất là khi phải tăng ca. Những bữa cơm thiếu dinh dưỡng kéo dài khiến cơ thể người lao động nhanh chóng suy kiệt. Nhiều người thường xuyên tụt huyết áp, mệt mỏi nhưng vẫn phải gắng đi làm vì nghỉ một ngày là mất tiền chuyên cần, mất tiền tăng ca. CÓ BỆNH KHÔNG DÁM ĐI KHÁM VÌ SỢ MẤT VIỆC Tại Bệnh viện Điều trị bệnh nghề nghiệp và phục hồi chức năng TPHCM, BS Nguyễn Hoàng Dung, Phó khoa Bệnh nghề nghiệp, cho biết, số lượng công nhân mắc bệnh nghề nghiệp đang có xu hướng gia tăng và trẻ hóa đáng lo ngại. Khoa đang tiếp nhận điều trị chủ yếu các trường hợp nhiễm độc hóa chất mạn tính như nhiễm độc chì nghề nghiệp, nhiễm độc Benzen và dung môi hữu cơ ở công nhân sản xuất pin, ắc quy, giày da. Ngoài ra còn có các bệnh bụi phổi, viêm gan B nghề nghiệp, điếc nghề nghiệp và nhiều bệnh lý cơ xương khớp liên quan môi trường lao động đang âm thầm tàn phá sức khỏe người lao động. Đáng sợ ở chỗ, phần lớn bệnh chỉ được phát hiện khi cơ thể đã tổn thương nghiêm trọng. BS Dung kể về trường hợp anh N.V.B. (27 tuổi), từng làm việc gần 10 năm trong môi trường nhiều bụi chì tại một công ty sản xuất ắc quy. Khi nhập viện, nồng độ chì trong máu của anh vượt hơn 100 µg/dL, cao gấp nhiều lần mức cho phép. Nhiễm độc chì mạn tính có thể gây tổn thương thần kinh, suy giảm trí nhớ, thiếu máu, tổn thương gan thận, thậm chí làm tăng nguy cơ ung thư máu và ung thư xương. Tuy nhiên, các triệu chứng ban đầu thường mơ hồ như đau đầu, mất ngủ, đau nhức cơ thể nên người lao động dễ chủ quan hoặc nhầm với bệnh thông thường. Không chỉ nhiễm độc hóa chất, nhiều bệnh nghề nghiệp khác cũng đang âm thầm tàn phá sức khỏe công nhân. Trong ngành dệt may, bụi phổi bông là bệnh lý đáng lo ngại nhưng rất khó phát hiện sớm nếu không được tầm soát chuyên sâu. Khi người bệnh xuất hiện triệu chứng khó thở, ho kéo dài thì phổi thường đã tổn thương không thể phục hồi hoàn toàn. Tương tự, điếc nghề nghiệp ở công nhân cơ khí, dập kim loại hay sản xuất điện tử cũng diễn tiến âm thầm qua nhiều năm. Phần lớn người lao động chỉ phát hiện khi sức nghe suy giảm rõ rệt, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt và khả năng làm việc. “Đây là dạng tổn thương vĩnh viễn, không thể phục hồi. Bệnh viện chủ yếu hướng dẫn người bệnh làm giám định để hưởng chế độ bảo hiểm xã hội”, BS Dung nói. Theo BS Dung, một thực tế đáng lo ngại hiện nay là nhiều công nhân dù nghi ngờ mắc bệnh nghề nghiệp nhưng không dám đi khám vì sợ mất việc hoặc bị chuyển sang vị trí có thu nhập thấp hơn. Áp lực mưu sinh khiến không ít người chấp nhận tiếp tục làm việc trong môi trường độc hại dù sức khỏe ngày càng suy giảm. KHÁM SỨC KHỎE MANG TÍNH HÌNH THỨC Không ít doanh nghiệp hiện nay vẫn khám sức khỏe mang tính hình thức. Công nhân chỉ được khám tổng quát sơ sài mà không được tầm soát chuyên sâu theo đặc thù nghề nghiệp. Trong khi đó, công tác quan trắc môi trường lao động ở nhiều nơi cũng chưa được thực hiện đầy đủ. Thống kê cho thấy, tại TPHCM, chỉ hơn 1% tổng số người lao động được khám bệnh nghề nghiệp mỗi năm. Trong khi đó, số lao động làm việc trong môi trường nguy cơ cao lên tới hàng triệu người. Đáng chú ý, chỉ khoảng 17% trường hợp phát hiện bệnh được đưa đi giám định để hưởng chế độ bảo hiểm xã hội. Các chuyên gia cảnh báo, nếu tình trạng khám sức khỏe đối phó tiếp tục kéo dài, số ca bệnh nghề nghiệp thực tế ngoài cộng đồng có thể cao hơn rất nhiều so với thống kê hiện nay. Điều này không chỉ tạo gánh nặng cho hệ thống y tế và an sinh xã hội mà còn đẩy nhiều gia đình công nhân vào cảnh kiệt quệ kinh tế vì mất khả năng lao động khi còn quá trẻ. Ông Trương Hoàng Tâm, Chủ tịch Công đoàn cơ sở Công ty Cổ phần In số 7 (Khu công nghiệp Tân Tạo), cho rằng, cần duy trì nghiêm quy định doanh nghiệp phải tổ chức khám sức khỏe định kỳ ít nhất hai lần/năm cho công nhân làm việc trong môi trường nặng nhọc, độc hại. Ngoài chính sách của Nhà nước, trách nhiệm của doanh nghiệp và sự giám sát của công đoàn là yếu tố then chốt để bảo vệ sức khỏe người lao động. Công đoàn không chỉ đứng ra kiến nghị cải thiện môi trường làm việc mà còn là nơi công nhân tìm đến khi quyền lợi bị ảnh hưởng. Ông Tâm cho biết, Công ty In số 7 hiện duy trì nhiều chế độ phúc lợi cao hơn mức luật định nhằm giữ chân người lao động. Ngoài thưởng lễ, Tết và lương tháng 13, doanh nghiệp còn hỗ trợ thêm cho lao động nữ có con nhỏ để giảm bớt áp lực cuộc sống. Trong nhà máy, các quy trình an toàn lao động được kiểm soát chặt chẽ. Công nhân được huấn luyện định kỳ, môi trường làm việc được quan trắc thường xuyên nhằm hạn chế tiếng ồn, nhiệt độ và hóa chất độc hại. “Muốn người lao động gắn bó lâu dài thì trước hết phải giữ được sức khỏe cho họ”, ông Tâm nói. (còn tiếp) VÂN SƠN - VĂN QUÂN - UYÊN PHƯƠNG Làm việc trong tình trạng căng thẳng kéo dài, trong khi ăn uống thiếu thốn, điều kiện nghỉ ngơi, vui chơi giải trí... để tái tạo sức lạo động không đảm bảo nên nhiều công nhân luôn bị bao vây bởi những “sát thủ” vô hình nhưng không hay biết. Nỗi lo “cơm áo gạo tiền” bủa vây, không ít công nhân cầu may trong những trò đỏ đen, hay vay nóng để giải quyết nhu cầu trước mắt. Chỉ cần một tấm thẻ căn cước công dân, họ có thể vay vài triệu đồng trong vài phút. Nhưng chính sự dễ dàng ấy trở thành chiếc bẫy khiến không ít người lún sâu vào nợ nần. Thời gian qua, nhiều địa phương đã liên tục triệt phá đường dây cho vay nặng lãi, trong đó hầu hết đều nhắm đến công nhân. Đây là vấn nạn đến đau lòng, theo lực lượng chức năng, nhiều công nhân trẻ thiếu kiến thức tài chính, trong khi thu nhập bấp bênh nên rất dễ rơi vào bẫy tín dụng đen, lừa đảo online hoặc cờ bạc mạng. Không ít người vì áp lực bị đòi nợ và tinh thần suy sụp đã tìm đến cái chết như một cách giải thoát. Kỳ 3: Giữa vòng vây “sát thủ” vô hình Bệnh viện Điều trị bệnh nghề nghiệp và phục hồi chức năng TPHCM khám sức khỏe cho người lao động ẢNH: VÂN SƠN Xôi, cháo, bánh mì có giá từ 15.000 - 30.000 đồng được nhiều công nhân lựa chọn Trong vai công nhân, phóng viên báo Tiền Phong (ngoài cùng bên trái) ăn tô cháo lót dạ trước khi vào ca NHỮNG PHẬN ĐỜI CÔNG NHÂN
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==