VÌ SAO TRẺ EM LƯỜI ĐỌC SÁCH? Trên kệ sách thiếu nhi ở nhiều nhà sách hiện nay, trẻ em Việt Nam lớn lên cùng Doraemon, Harry Potter, Conan, Chú thuật hồi chiến... Trong khi đó, văn học thiếu nhi Việt Nam vẫn loay hoay tìm chỗ đứng ngay trên sân nhà. Nghịch lý ấy được nhắc lại nhiều lần trong tọa đàm Văn học thiếu nhi từ góc nhìn của người viết trẻ (NXB Kim Đồng kết hợp với Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội) diễn ra sáng 7/5. Theo nhà phê bình văn học Bùi Việt Thắng, Việt Nam có khoảng 16 triệu học sinh từ tiểu học đến THCS, nếu tính cả THPT là khoảng 20 triệu độc giả tiềm năng. Nhưng trung bình mỗi người Việt chỉ đọc khoảng 4 cuốn sách mỗi năm, trong đó tới 2,8 cuốn là sách giáo khoa. Số sách văn học thực tế chỉ xấp xỉ 1 cuốn/ người/năm. Ông cho rằng, dư địa của văn học thiếu nhi Việt Nam rất lớn, nhưng phần lớn thị trường hiện vẫn bị chi phối bởi sách ngoại. Một đứa trẻ Việt Nam có thể thuộc tên các nhân vật manga Nhật Bản, thuộc phép thuật trong Harry Potter, nhưng lại hiếm có nhân vật văn học Việt Nam mới nào tạo được sức ảnh hưởng tương tự trong đời sống đại chúng. Đó không còn là câu chuyện riêng của xuất bản. Nó liên quan trực tiếp đến việc người lớn đang kể cho trẻ em nghe những câu chuyện gì về thế giới này. TS. Trịnh Đặng Nguyên Hương khẳng định, những tác phẩm thiếu nhi đích thực chưa bao giờ chỉ dành cho trẻ em. Người lớn cũng tìm thấy chính mình trong đó, tìm lại những ký ức, những khoảng mềm còn sót lại sau đời sống gấp gáp. Điều này lý giải nhiều tác phẩm thiếu nhi sống rất lâu trong đời sống đọc. Người lớn đọc cho con nhưng đồng thời cũng đang đọc lại tuổi thơ của chính mình. Tuy nhiên, tuổi thơ hôm nay đã khác rất xa tuổi thơ của nhiều thế hệ trước. TS. Nguyên Hương cho rằng, trẻ em hiện đại không thiếu sách hay, thứ các em thiếu là “khoảng trống”. “Khoảng trống vật lý bị lấp kín bởi lịch học thêm, lớp kỹ năng, chương trình chính khóa dày đặc. Khoảng trống tinh thần cũng ngày càng hiếm. Một đứa trẻ kết thúc ngày học trong trạng thái mệt mỏi, kiệt sức rất khó bước vào thế giới của một cuốn tiểu thuyết dài”, bà Hương nhận xét. Cây viết Phạm Thu Hà cho rằng, “đối thủ” lớn nhất của sách trong thời điểm hiện tại không phải một cuốn sách khác, mà là TikTok và YouTube. Đây có thể được xem là một nguyên nhân khác tác động trực tiếp đến việc đọc của trẻ em. Phạm Thu Hà gọi đây là một “cuộc chiến”. Theo cô, những nội dung ngắn liên tục tạo kích thích khiến trẻ em quen với việc tiêu thụ cực nhanh. Một cuốn sách giấy đòi hỏi tập trung và kiên nhẫn trở nên khó hấp dẫn hơn trước. Điều này có nguyên nhân sâu xa từ việc khoảng 60-70% phụ huynh gặp khó khăn trong việc duy trì thói quen đọc cho con. Nhiều cha mẹ chọn giải pháp nhanh nhất là đưa điện thoại để trẻ ngồi yên, ăn nhanh, bớt quấy khóc. Một đứa trẻ lớn lên trong môi trường ấy rất khó hình thành thói quen đọc dài hơi. VĂN HỌC THIẾU NHI ĐANG CỐ “BẮT SÓNG” TRẺ EM HIỆN ĐẠI Xuất hiện tại tọa đàm còn có 4 tác giả đoạt Giải thưởng Văn học Kim Đồng lần thứ nhất. Nhắc tới giải thưởng này, bà Vũ Thị Quỳnh Liên, Phó Giám đốc, Tổng biên tập NXB Kim Đồng chia sẻ: “Trong bối cảnh đời sống văn học thiếu nhi đương đại đang vận động mạnh mẽ, sự ra đời của Giải thưởng Văn học Kim Đồng đã tạo một không gian khích lệ người viết chuyên và không chuyên mạnh dạn gửi gắm những sáng tác mới cho bạn đọc nhỏ tuổi. Thông qua giải thưởng, Nhà xuất bản Kim Đồng mong muốn phát hiện thêm các cây bút có tiềm năng, cổ vũ những tìm tòi nghệ thuật mới và tạo điều kiện để các bản thảo chất lượng có cơ hội được xuất bản, đến với đông đảo bạn đọc. Tác giả Giáp Thị Thùy Dương (Giải Nhì) cho biết, cô viết cuốn sách đầu tiên cho thiếu nhi như một cách “vỗ về bản thân trong quá khứ”. Những nhân vật hướng nội, nhiều cảm xúc trong sách xuất phát từ chính trải nghiệm của cô. Cách tiếp cận này phản ánh một thay đổi đáng chú ý của người viết trẻ. Họ không nhìn trẻ em như đối tượng cần được dạy bảo, mà như những cá thể có nội tâm phức tạp, có cô đơn, có tổn thương, có nhu cầu được lắng nghe. Tác giả Phạm Thu Hà cũng cho rằng, mỗi cuốn sách cần có sự độc đáo riêng thay vì chạy theo một công thức cố định. 8 VĂN HÓA - GIẢI TRÍ n Thứ Sáu n Ngày 8/5/2026 Sách thiếu nhi Việt Nam vài năm gần đây nhiều hơn, giải thưởng cũng xuất hiện dày hơn, nhưng trẻ em lại đang sống trong thế giới TikTok, trò chơi điện tử, AI và video ngắn thường xuyên hơn. Nhiều tác giả trẻ thừa nhận viết cho thiếu nhi hôm nay giống như bước vào một cuộc chiến không cân sức, sách giấy phải giành sự chú ý với những nội dung liên tục tạo kích thích tức thời. Mỗi cuốn sách đều phải đấu với TikTok HÀNH TRÌNH VƯỢT SÓNG Tàu 561 từ từ rời Quân cảng Cam Ranh. Nước biển ở khơi xa màu xanh dương trong veo kèm gió mát lạnh. Những bài ca về đất nước từ từ cất lên trên tàu như “cầu nối” trái tim, mọi người xem nhau như người nhà. Mọi người chia sẻ về công việc, nhiệm vụ của bản thân trong tự hào, hạnh phúc. Trung tá Nguyễn Văn Huy, Trợ lý công tác Quần chúng, Đoàn đo đạc - Nghiên cứu biển, biên vẽ Hải đồ, Quân chủng Hải Quân được mọi người săn đón bởi có cây đàn guitar mang theo. Cây đàn tới đoàn nào cũng rôm rả, lời ca vang lên giữa trùng khơi. Ngồi trên boong tàu, Trung tá Huy tâm sự, bản thân sinh ra và lớn lên ở Hải Phòng. Hồi nhỏ đã yêu mến hình ảnh chiến sĩ Hải quân nên quyết tâm đèn sách, thi đậu vào Trường Đại học Bách khoa Hà Nội. Ra trường, chàng thanh niên trẻ xin vào đơn vị thuộc Quân chủng Hải Quân. Chia sẻ về tình yêu với đam mê ca nhạc, Trung tá Huy kể, ngay từ hồi sinh viên đã tự mày mò, học hỏi tất cả những người biết về đàn, sáng tác, phối khí. “Yêu lắm, cứ nhắc tới nhạc là tôi say mê vô cùng. Tôi muốn sáng tác những bài về quê hương, tuổi trẻ với khát khao thể hiện, mang sức trẻ cống hiến vì Tổ quốc. Vừa rồi tôi cũng tham gia và đạt giải cao trong cuộc thi sáng tác ca khúc do Trung ương Đoàn tổ chức cho Đại hội”, anh Huy kể. Còi tàu 561 (Vùng 4 Hải quân) cất lên, đất liền dần mờ, mỗi người trên tàu cầm một điện thoại gọi về gia đình, bạn bè gửi lời chào để nửa tháng lênh đênh trên biển tới quần đảo Trường Sa. Sóng điện thoại yếu dần rồi mất hẳn cũng là lúc tất cả mọi người ngắm nhìn biển cả bao la, ngẫm cuộc đời mình, rồi làm quen, dành những chia sẻ và tâm sự cho nhau từ trái tim. Hải trình Trường Sa Đại úy Nguyễn Đức Việt, Chỉ huy trưởng Đảo Đá lớn C có nụ cười chân chất, hiền hòa với mọi người lên thăm đảo. Nhưng nhìn sâu trong đôi mắt kia ai cũng cảm nhận được quyết tâm cho lòng yêu nước quên thân. Những tác phẩm “ăn khách” nhất dành cho thiếu nhi hiện nay đa phần là sách dịch n LÊ TIỀN PHÓNG SỰ Đại úy Nguyễn Đức Việt ký lên cờ Tổ quốc gửi về đất liền Tháng 4 lịch sử, Quân chủng Hải quân phối hợp với các đơn vị tổ chức đoàn công tác gần 200 đại biểu Quân đội, Hải quân, Viettel, Điện lực…do Đại tá Ngô Đình Xuyên - Phó Tham mưu trưởng Hải quân làm Trưởng đoàn tới quần đảo Trường Sa, nhà giàn DK1/21 - Ba Kè. Mỗi người một khát vọng, nhiệm vụ nhưng tất cả đều mong muốn góp viên gạch nhỏ, thể hiện tình yêu Tổ quốc. Kỳ 1: Cầu nối trái tim xa
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==