THỰC TRẠNG BÁO ĐỘNG Dữ liệu từ kì thi tốt nghiệp THPT những năm gần đây cho thấy bức tranh tương phản gay gắt giữa hai khối ngành khoa học xã hội (KHXH) và khoa học tự nhiên (KHTN). Tại nhiều địa phương, đặc biệt là khu vực miền núi, số lượng thí sinh chọn các môn “đinh” của ngành kĩ thuật như vật lí, hóa học hay tin học đang ngày càng vắng bóng. Tại Nghệ An, trong số 355 học sinh khối 12 của Trường THPT Tương Dương chỉ có 11 em chọn môn vật lí, 10 em chọn hóa học và môn tin học chỉ có 5 thí sinh lựa chọn. Ngược lại, các môn như lịch sử, địa lí và kinh tế pháp luật lại chiếm ưu thế tuyệt đối với số lượng đăng kí lần lượt là 228, 188 và 206 em. Ngay cả trường tốp đầu như PTDT Nội trú THPT số 2 Nghệ An cũng ghi nhận xu hướng tương tự khi có tới 213/263 học sinh lớp 12 chọn môn lịch sử, trong khi tin học chỉ vỏn vẹn 8 em đăng kí. Tại Lạng Sơn, năm 2026, tỉ lệ học sinh lựa chọn tổ hợp KHXH chiếm trên 50%, trong khi tổ hợp KHTN chỉ dao động quanh mức 20%. Đáng chú ý, các môn như tin học, công nghệ, những lĩnh vực cốt lõi của chuyển đổi số, hầu như chưa được học sinh mặn mà lựa chọn. Thống kê của Trường THPT Nguyễn Du, Bắc Ninh mới đây gây xôn xao dư luận khi chỉ có 28/679 học sinh đăng kí các môn thuộc tổ hợp KHTN. Phần lớn học sinh còn lại của trường chọn các môn thuộc tổ hợp môn KHXH. Việc học sinh lựa chọn các môn KHXH vượt trội tập trung nhiều ở các địa phương có điều kiện khó khăn, như các tỉnh ở miền núi phía Bắc. Mới đây, tại hội thảo liên quan đến dạy học STEM (khoa học, công nghệ, kĩ thuật, toán học) ở trường phổ thông, ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông (Bộ GD&ĐT) xác nhận, giai đoạn 2020 - 2025 sự chênh lệch này ngày càng rõ nét. Đặc biệt năm nay có trên 1.222.000 thí sinh dự thi, trong đó môn lịch sử có trên 570.000 thí sinh đăng kí (chiềm trên 46%), tăng trên 71.000 thí sinh so với năm 2025; môn địa lí gần 449.000 thí sinh đăng kí (chiếm trên 36%), giảm trên 45.000 thí sinh so với năm trước, môn giáo dục kinh tế và pháp luật tăng gần 33.000 thí sinh so với năm trước. Trong khi các môn vật lí, hóa học, sinh học, tin học, công nghệ có tăng so với năm 2025 nhưng số lượng thí sinh đăng kí vẫn ở con số khiêm tốn. Theo đánh giá từ các chuyên gia, có nhiều yếu tố tác động đến tâm lí chọn môn của học sinh. Trước hết, học sinh ưu tiên những môn học phù hợp với năng lực hiện tại, ít rủi ro để tối ưu hóa khả năng đạt điểm xét tốt nghiệp. Cấu trúc đề thi theo định hướng phát triển năng lực hiện nay cũng tạo thuận lợi hơn cho việc tiếp cận ở một số môn KHXH. Bên cạnh đó, phương thức tuyển sinh đại học ngày càng đa dạng đã giảm dần sự phụ thuộc độc tôn vào các tổ hợp KHTN truyền thống. Đặc thù các môn tự nhiên đòi hỏi tư duy logic, kĩ năng tính toán và quá trình tích lũy kiến thức dài hạn, khiến không phải học sinh nào cũng sẵn sàng theo đuổi. Đáng chú ý, có sự phân hóa rõ rệt về địa lí. Tại các thành phố lớn như Hà Nội, Ninh Bình, Hải Phòng, học sinh đăng kí các môn KHTN vẫn chiếm tỉ lệ lớn. Bà Trần Thị Hải Yến, Hiệu trưởng Trường THPT Trần Phú, Hoàn Kiếm, Hà Nội cho biết, trong tổng số 776 học sinh lớp 12, số học sinh lựa chọn các môn vật lí, hóa học, chiếm “áp đảo” so với lịch sử, địa lí. Cụ thể, có 160 học sinh chọn Hóa học, 367 học sinh chọn vật lí, trong khi có 124 học sinh chọn lịch sử và 107 học sinh chọn địa lí. Ông Lê Hồng Chung, Hiệu trưởng Trường THPT Yên Hòa, Hà Nội thông tin, có 273/674 học sinh lớp 12 lựa chọn thi vật lí, 138/674 lựa chọn thi hóa học, môn lịch sử có 160 học sinh và địa lí có 49 học sinh lựa chọn. Điều này cho thấy định hướng nghề nghiệp của học sinh bị ảnh hưởng mạnh mẽ bởi điều kiện kinh tế-xã hội tại địa phương. BÀI TOÁN NGUỒN NHÂN LỰC TƯƠNG LAI Ông Thái Văn Tài bày tỏ lo ngại về việc thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao khối ngành khoa học, kĩ thuật. Đứng từ góc độ quản lí, đây không chỉ là vấn đề lựa chọn môn thi mà còn liên quan đến định hướng học tập và cơ cấu nguồn nhân lực trong tương lai. Nếu xu hướng này kéo dài, có thể đặt ra thách thức đối với việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kĩ thuật. Địa phương lo ngại, chính nguồn tuyển giáo viên ở các môn KHTN cũng thiếu rất nhiều trong khi lại thừa giáo viên các môn KHXH. Để giải bài toán này, các địa phương và Bộ GD&ĐT đã triển khai nhiều giải pháp mang tính đột phá. Nhiều tỉnh thành đã chỉ đạo các nhà trường đẩy mạnh giáo dục STEM ngay từ bậc THCS, chuyển từ việc giải bài tập trên giấy sang thực hành, thí nghiệm thực tế để tạo hứng thú thực chất cho học sinh. Tại Nghệ An, ngành giáo dục yêu cầu các trường tổ chức tham quan thực tế tại các khu công nghiệp, doanh nghiệp công nghệ để học sinh thấy được nhu cầu thực tế và mức thu nhập hấp dẫn của ngành kĩ thuật. Tỉnh này cũng đang nghiên cứu chính sách học bổng riêng và quỹ khen thưởng dành cho học sinh đăng kí vào các ngành kĩ thuật tại các trường đại học trọng điểm. GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học (Bộ GD&ĐT) cho biết, từ ngày 1/9, Nhà nước sẽ áp dụng chính sách học bổng mới hỗ trợ mạnh mẽ người học theo nhóm ngành STEM. Mức học bổng dự kiến từ 3,7 đến 5,5 triệu đồng/tháng cho bậc đại học và lên tới 8,4 triệu đồng/tháng cho bậc thạc sĩ, tiến sĩ. Đây là nguồn hỗ trợ thiết thực giúp sinh viên yên tâm theo đuổi các ngành khoa học cơ bản và công nghệ chiến lược. Chỉ khi học sinh nhìn thấy được sự hấp dẫn, tính ứng dụng thực tế và cơ hội nghề nghiệp rộng mở, các em mới có đủ động lực để bứt phá khỏi vùng an toàn. Sự điều chỉnh kịp thời từ cả phía nhận thức của phụ huynh và chiến lược giáo dục quốc gia là chìa khóa để Việt Nam không lỡ nhịp trong cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư. NGHIÊM HUÊ 6 n Thứ Năm n Ngày 7/5/2026 KHOA GIÁO Cảnh báo “lệch pha” trong cơ cấu nhân lực Thống kê của Bộ GD&ĐT giai đoạn 2020-2025, thí sinh lựa chọn các môn KHXH và các môn KHTN có sự chênh lệch đáng kể, ảnh hưởng tới cơ cấu nhân lực trong tương lai. Những ngày cuối đăng ký tuyển sinh vào lớp 10 tại Nghệ An, hàng loạt thông tin chưa được kiểm chứng lan truyền trên mạng xã hội như việc một số trường “nhận hơn 3.000 hồ sơ nguyện vọng 1” đã khiến nhiều phụ huynh, học sinh hoang mang, chần chừ chưa chốt nguyện vọng. Trước tình trạng này, các trường THPT trên địa bàn đã đồng loạt lên tiếng bác bỏ. Ông Đặng Văn Hải, Hiệu trưởng Trường THPT Lê Viết Thuật khẳng định, thông tin về số lượng hồ sơ đăng ký hơn 3.000 là không chính xác, mang tính suy đoán, gây nhiễu loạn tâm lý thí sinh. Nhà trường cho biết hiện chưa có số liệu chính thức về lượng hồ sơ đăng ký và đề nghị phụ huynh, học sinh yên tâm với lựa chọn của mình. Tương tự, ông Cao Thanh Bảo, Hiệu trưởng Trường THPT Hà Huy Tập cũng khẳng định tin đồn về số lượng hồ sơ “khủng” đăng ký vào trường là sai sự thật, không có căn cứ. Nhà trường đồng thời công bố rõ chỉ tiêu tuyển sinh năm học 2026 - 2027 là 1.125 học sinh (25 lớp 10), tăng đáng kể so với năm trước, qua đó góp phần giảm áp lực cho thí sinh. Không chỉ bác bỏ tin đồn, các trường cũng khuyến cáo phụ huynh và học sinh cần tỉnh táo, chỉ tiếp cận thông tin từ các kênh chính thống. Đồng thời, với quy định mới không cho phép chuyển trường tùy ý và siết chặt quản lý học sinh sử dụng phương tiện cá nhân, việc lựa chọn trường học phù hợp, gần nơi cư trú là yếu tố cần được cân nhắc. THU HIỀN Trước thông tin một số trường nhận tới 3.000 hồ sơ lan truyền trên mạng xã hội khiến nhiều phụ huynh, học sinh hoang mang, các trường công lập ở Nghệ An đã chính thức lên tiếng bác bỏ, khẳng định đây là tin đồn không có căn cứ. Thông tin sai sự thật được lan truyền trên mạng xã hội Thí sinh tìm hiểu thông tin tuyển sinh đại học năm 2026 ẢNH: DUY PHẠM Trường tại Nghệ An bác thông tin “nhận hơn 3.000 hồ sơ nguyện vọng 1” Sự sụt giảm nghiêm trọng số lượng thí sinh lựa chọn các môn khoa học tự nhiên không chỉ là câu chuyện chọn môn thi, mà còn là tiếng chuông cảnh báo về sự thiếu hụt nhân lực chất lượng cao cho lộ trình chuyển đổi số và phát triển kinh tế tri thức của quốc gia.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==