CHẤM DỨT THỜI HOÀNG KIM ẢO Giai đoạn 2018-2022 từng được ví như “cơn sốt vàng” của ngành công nghệ thông tin (IT). Khi đó, nhu cầu chuyển đổi số bùng nổ khiến thị trường rơi vào tình trạng “thừa cầu, thiếu cung” trầm trọng. Chỉ cần biết lập trình cơ bản, sinh viên mới ra trường (fresher) đã có thể nhận mức lương nghìn đô cùng hàng loạt lời săn đón. Tuy nhiên, bức tranh đó đã thay đổi nhanh vào năm 2023. Số liệu từ các nền tảng tuyển dụng cho thấy một thực tế phũ phàng: số lượng tin tuyển dụng IT sụt giảm gần một nửa. Giới chuyên gia nhận định, dù nhu cầu có phục hồi, thị trường cũng khó quay lại thời hoàng kim dễ dãi như trước. Hiện nay, các doanh nghiệp không còn cần những người chỉ biết gõ phím theo mẫu; họ cần những kiến trúc sư có khả năng giải quyết vấn đề phức tạp. Đó là lý do đại học phải thay đổi chương trình đào tạo để phù hợp với thực tiễn. Sự thay đổi này không đơn thuần là cập nhật môn học, mà là một sự chuyển dịch về tư duy giáo dục. Khi AI có thể viết một đoạn mã (code) hoàn chỉnh chỉ trong vài giây, câu hỏi đặt ra là sinh viên cần học gì để không bị thay thế? Câu trả lời của các nhà giáo dục gây bất ngờ: học Toán. Tại Đại học (ĐH) Kinh tế Quốc dân, chương trình đào tạo tập trung 20% thời lượng cho tư duy logic và Toán học ứng dụng vì bản chất của AI chính là Toán học. Những khái niệm như hàm tối ưu, đạo hàm hay ma trận không còn là lý thuyết khô khan trên giấy, mà là công cụ để sinh viên tinh chỉnh (fine-tune) và sửa lỗi khi AI đi sai hướng. Công nghệ có thể lỗi thời sau một đêm, nhưng tư duy logic và khả năng thấu hiểu bản chất vấn đề là “tấm vé thông hành” giúp sinh viên thích nghi với mọi biến động của thị trường Tương tự, Trường ĐH Công nghệ (ĐH Quốc gia Hà Nội) đã điều chỉnh chương trình theo chuẩn quốc tế ABET, chú trọng đặc biệt vào Toán, Lí và tư duy tính toán. Việc quay lại với các môn khoa học cơ bản chính là cách tạo ra “chiếc mỏ neo” vững chắc giữa dòng thác công nghệ đang thay đổi từng ngày. TƯ DUY LIÊN NGÀNH Làn sóng AI đã chứng minh một điều, công nghệ thông tin (IT) không còn là một ốc đảo riêng biệt. Nó hiện diện trong mọi ngõ ngách của đời sống, từ tài chính, y tế đến nông nghiệp. Do đó, đào tạo “IT thuần chủng” đang dần nhường chỗ cho đào tạo liên ngành. Trường ĐH Khoa học Tự nhiên (ĐH Quốc gia TPHCM) đã đưa các môn về Tư duy tính toán (Computational Thinking) vào giảng dạy ngay từ năm đầu. Trong khi đó, Trường ĐH Công nghệ Thông tin (ĐH Quốc gia TP.HCM) cũng tích hợp AI và Khoa học dữ liệu vào nhiều ngành học khác nhau. Chương trình đào tạo của nhà trường hướng tới việc giúp sinh viên ứng dụng IT vào các lĩnh vực chuyên biệt. Một kĩ sư IT am hiểu về tài chính hay một chuyên gia dữ liệu nắm vững kiến thức y tế sẽ có giá trị gấp nhiều lần so với một người chỉ giỏi kĩ thuật nhưng mù mờ về bối cảnh thực tế. Một trong những thay đổi lớn nhất trong phương pháp đào tạo hiện nay là tăng tỉ trọng thực hành thông qua các dự án thật. Tại ĐH Kinh tế Quốc dân, tỉ lệ học phần thực hành chiếm tới 60-70%. Các chuyên gia cũng lo lắng đặt ra vấn đề AI sẽ xóa sổ công việc của một số ngành khoa học xã hội và nhân văn. Tuy nhiên, PGS. TS Đặng Hồng Sơn, Phó hiệu trưởng Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐH Quốc gia Hà Nội) mang đến một góc nhìn đầy lạc quan. Ông cho rằng, AI không xóa bỏ cơ hội của khối ngành xã hội, trái lại, nó càng làm nổi bật giá trị của trí tuệ nhân văn. Ví dụ, trong lĩnh vực thiết kế game, một sản phẩm thành công không chỉ cần đồ họa đẹp hay mã nguồn tối ưu mà còn cần sự sâu sắc về văn hóa và lịch sử. “AI khó thay thế hoàn toàn những công việc đòi hỏi cảm xúc, sự thấu hiểu con người và tư duy xã hội”, ông Sơn nhận định. Ngay cả trong ngành truyền thông, dù chịu tác động mạnh từ AI, nhưng những nhà báo biết tận dụng công nghệ để phân tích dữ liệu và sáng tạo nội dung có chiều sâu sẽ luôn có chỗ đứng vững chắc. Theo đánh giá chung của các chuyên gia, ba trụ cột của một cử nhân xuất sắc trong thời đại mới gồm: làm chủ AI; giải quyết vấn đề liên ngành; và nền tảng Toán học vững chắc. Nhưng trên tất cả, các kĩ năng như xây dựng mối quan hệ, lãnh đạo và trí tuệ cảm xúc mới là thứ giúp sinh viên tạo ra sự khác biệt. ThS Nguyễn Quang Trung, Phó trưởng phòng Truyền thông và Tuyển sinh, Trường ĐH Thương mại cho biết, trường mở thêm ngành Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong kinh doanh từ năm 2026. AI đang trở thành xu thế tất yếu trong hoạt động doanh nghiệp. Ngành học mới được kì vọng đào tạo đội ngũ nhân lực có khả năng ứng dụng AI vào quản trị, marketing, phân tích dữ liệu, chăm sóc khách hàng và vận hành kinh doanh. Không chỉ mở ngành mới, trường cũng cập nhật nhiều học phần hiện có theo hướng tích hợp công nghệ. Sinh viên được yêu cầu biết vận dụng AI trong học tập và giải quyết bài toán chuyên môn ngay từ khi còn ngồi trên ghế giảng đường. Đứng trước áp lực thay đổi, những đại học hàng đầu như ĐH Bách khoa Hà Nội đang triển khai những chiến lược mang tính hệ thống. PGS. TS Nguyễn Phong Điền, Phó Giám đốc ĐH Bách khoa Hà Nội khẳng định, nhà trường tập trung mạnh mẽ vào hai khâu: tuyển sinh tài năng và đổi mới chương trình đào tạo mở. Việc duy trì các kì thi đánh giá tư duy khắt khe nhằm đảm bảo đầu vào là những sinh viên có nền tảng học thuật xuất sắc. Từ đó, chương trình đào tạo không chỉ dừng lại ở môn học mà còn gắn liền với các dự án nghiên cứu trong Lab. Về chương trình đào tạo, ĐH Bách khoa Hà Nội không chỉ dừng ở việc thiết kế môn học mà hướng tới cấu trúc đào tạo mở, gắn với thực tiễn và công nghệ mới. Nội dung liên tục được cập nhật theo sự phát triển của AI và kinh tế số, đồng thời tăng cường học theo dự án, học trong phòng thí nghiệm và hợp tác với doanh nghiệp để sinh viên được làm việc thật ngay từ khi còn trên ghế nhà trường. Đặc biệt, nhà trường chú trọng việc hội nhập quốc tế bằng cách thu hút giảng viên giỏi không phân biệt quốc tịch và kết nối với mạng lưới cựu sinh viên tại những trung tâm công nghệ thế giới như Thung lũng Silicon. Thực tế đã chứng minh, khi được đào tạo đúng cách, sinh viên Việt Nam không chỉ giỏi chuyên môn mà còn có khả năng lan tỏa tri thức. Những cựu sinh viên thành danh trở về hỗ trợ đào tạo ứng dụng AI cho hàng chục nghìn giáo viên là minh chứng sống động nhất cho sự thành công của mô hình giáo dục dựa trên tư duy gốc. Dù các trường đại học có thay đổi mạnh mẽ đến đâu, sự thành bại vẫn nằm ở tinh thần tự học của mỗi sinh viên, nếu học hời hợt, chắc chắn sẽ bị thay thế.n www.tienphong.vn KHOA GIÁO 10 18-19/4/2026 Thế giới công nghệ luôn biến động, AI của hôm nay có thể lỗi thời vào ngày mai. Trong kỉ nguyên AI, giáo dục ĐH không còn là nơi cung cấp “cần câu” có sẵn, mà là nơi dạy sinh viên cách tự chế tạo những chiếc “cần câu” mới phù hợp với mọi “vùng nước” của thị trường lao động toàn cầu. TRÍ TUỆ NHÂN TẠO (AI) ĐANG DẦN THAY THẾ CON NGƯỜI Ở NHỮNG TÁC VỤ LẬP TRÌNH CƠ BẢN, CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC HÀNG ĐẦU TẠI VIỆT NAM KHÔNG CÒN CHỌN CÁCH CHẠY ĐUA VỀ CÔNG CỤ. THAY VÀO ĐÓ, MỘT CUỘC “CÁCH MẠNG NGƯỢC” ĐANG DIỄN RA: QUAY VỀ VỚI NHỮNG GIÁ TRỊ CỐT LÕI LÀ TOÁN HỌC, TƯ DUY LOGIC VÀ KHẢ NĂNG THÍCH ỨNG LIÊN NGÀNH. ĐẠI HỌC VIỆT NAM NGHIÊM HUÊ trước làn sóng AI Sinh viên ngành công nghệ kĩ thuật, Trường Đại học Công nghệ (ĐH Quốc gia Hà Nội) Thí sinh tìm hiểu thông tin ngành nghề tuyển sinh năm 2026 Ảnh: DUY PHẠM
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==