6 n Thứ Năm n Ngày 16/4/2026 KHOA GIÁO CỞI BỎ CHIẾC ÁO “NGHIÊN CỨU NHÀ NGHÈO” Từ trước đến nay, tại Việt Nam, con đường chinh phục học vị tiến sĩ thường được ví như một cuộc "khổ hạnh". Hình ảnh những nghiên cứu sinh (NCS) sáng lên giảng đường, chiều tất tả đi làm, tối muộn lại vùi mình trong phòng thí nghiệm để tiết kiệm từng đồng chi phí đã trở nên quá quen thuộc. Áp lực "cơm áo gạo tiền" không chỉ làm bào mòn sức sáng tạo mà còn là nguyên nhân chính khiến nhiều công trình nghiên cứu bị kéo dài thời gian, hoặc tệ hơn không đạt được hàm lượng khoa học như kì vọng. Trong khi đó, ở các cường quốc về khoa học như Mỹ, Đức hay Nhật Bản, nghiên cứu sinh được coi là một công việc toàn thời gian. Họ được trả lương, được đóng bảo hiểm và hưởng các chế độ đãi ngộ như một nhân viên nghiên cứu chính thức. Chính sự khác biệt này đã tạo ra một làn sóng "chảy máu chất xám" âm thầm nhưng mạnh mẽ suốt nhiều thập kỉ qua khi những bộ óc ưu tú nhất của Việt Nam đều tìm cách ra nước ngoài để được "nuôi" làm khoa học. Từ năm 2025 - 2026, các đại học hàng đầu Việt Nam bắt đầu thực hiện những chính sách đột phá, trực tiếp gỡ bỏ "nút thắt" tài chính cho người học. Việc "trả lương cho người đi học" đã trở thành hiện thực, đánh dấu sự chuyển mình từ tư duy đào tạo thu học phí sang đầu tư cho nhân tài. Đi đầu trong làn sóng này là Trường ĐH Công nghệ (ĐH Quốc gia Hà Nội) khi triển khai miễn học phí và hỗ trợ sinh hoạt phí 7 triệu đồng/tháng cho NCS từ đầu năm 2025. Tiếp nối tinh thần đó, từ năm 2026, Đại học Bách khoa Hà Nội gây bất ngờ khi công bố miễn toàn bộ học phí cho tất cả 145 chỉ tiêu NCS. PGS.TS Nguyễn Phong Điền, Phó Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội chia sẻ, chính sách này không chỉ đơn thuần hỗ trợ tài chính mà là sự cụ thể hóa Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ. "Chúng tôi muốn tạo điều kiện để nghiên cứu sinh toàn tâm toàn ý cho công việc chuyên môn, đúng theo mô hình phổ biến tại các ĐH hàng đầu thế giới", ông Điền nhấn mạnh. Tại khu vực phía Nam, ĐH Quốc gia TPHCM cũng công bố chính sách miễn học phí và cấp học bổng toàn phần cho 100% NCS thông qua mô hình trợ giảng và trợ lí nghiên cứu. Đáng chú ý, tại Trường ĐH Bách khoa (ĐH Quốc gia TPHCM), mô hình đào tạo tiến sĩ gắn với vị trí việc làm lần đầu tiên được thực hiện. Ứng viên trúng tuyển sẽ đảm nhận vị trí nghiên cứu viên, hưởng lương và các chế độ bảo hiểm như một người lao động thực thụ trong 3 năm. Tại ĐH Kinh tế TPHCM, thực tập sinh sau tiến sĩ được xem là nhân sự làm việc toàn thời gian, được cấp chỗ ở miễn phí và nhận sinh hoạt phí hàng tháng tương đương 2 lần mức lương tối thiểu vùng I. Tuy nhiên, quyền lợi đi đôi với trách nhiệm. Các tiêu chuẩn đầu vào tại ĐH Bách khoa Hà Nội hay các trường thành viên của ĐH Quốc gia TPHCM đều rất khắt khe. Ứng viên phải có nền tảng học thuật xuất sắc, khả năng ngoại ngữ tốt (tương đương Bậc 4 khung VSTEP) và đặc biệt là năng lực nghiên cứu thực thụ qua các bài báo đã công bố. Chuyên gia nhận định, đây là sự đánh đổi công bằng. Nhà trường đầu tư, nghiên cứu phải chứng minh xứng đáng. Các tiêu chí này không phải rào cản, mà là sự đảm bảo rằng nguồn lực của xã hội được đặt đúng chỗ. Từ góc nhìn doanh nghiệp, TS Đỗ Đức Dũng, Giám đốc bộ phận giải pháp phần mềm Samsung R&D Center Việt Nam, nhận định sinh viên Việt Nam có năng lực tự học rất tốt nhưng vẫn còn "khoảng trống" về nghiên cứu chuyên sâu. "Chúng tôi không chỉ cần cử nhân giỏi, mà cần đội ngũ tiến sĩ có khả năng dẫn dắt các dự án công nghệ phức tạp. Việc các trường đại học tập trung đào tạo tiến sĩ chất lượng cao ngay trong nước là bước đi đúng đắn để lấp đầy khoảng trống nhân lực cấp cao mà bấy lâu nay chúng ta vẫn phụ thuộc vào nguồn đào tạo từ nước ngoài", TS Dũng phân tích. ĐỊA PHƯƠNG CÙNG VÀO CUỘC Không chỉ các trường đại học, các địa phương cũng bắt đầu tham gia vào "sân chơi" đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao này. Thay vì chỉ "trải thảm đỏ" mời những người đã có bằng tiến sĩ về làm việc, TP Hà Nội đang lấy ý kiến về dự thảo hỗ trợ đào tạo nghiên cứu sinh từ gốc. Cụ thể, thành phố đề xuất cấp học bổng 15 triệu đồng/tháng và hỗ trợ chi phí công bố quốc tế lên đến 50 triệu đồng/năm cho mỗi NCS. Đây là một bước đi táo bạo, cho thấy tầm nhìn của lãnh đạo thành phố trong việc xây dựng đội ngũ trí thức kế cận cho các bài toán phát triển đô thị bền vững, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo. Sự cộng hưởng giữa chính sách của Nhà nước, sự tiên phong của các đại học và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp đang tạo nên một "hệ sinh thái" nghiên cứu tiềm năng. Những con số như mục tiêu tuyển 145 NCS của ĐH Bách khoa Hà Nội hay kế hoạch bổ sung 1.500 giảng viên trình độ tiến sĩ của ĐHQG TPHCM đến năm 2030 cho thấy một tương lai lạc quan. Để chính sách "trả lương cho NCS" thực sự phát huy hiệu quả, các ĐH Việt Nam đang ráo riết hiện đại hóa hệ sinh thái học thuật. Tại ĐH Bách khoa Hà Nội, PGS Nguyễn Phong Điền cho biết, mỗi NCS sau khi trúng tuyển sẽ được sinh hoạt tại các phòng thí nghiệm (lab) chuyên sâu dưới sự dẫn dắt của các giáo sư đầu ngành. Nhà trường cũng đẩy mạnh hợp tác với doanh nghiệp để đưa các bài toán thực tế vào luận án, giúp nghiên cứu không còn là những con chữ "nằm trên giấy" mà trở thành sản phẩm có giá trị thương mại hóa cao. ĐH Kinh tế TPHCM đi theo một hướng tiếp cận khác khi hỗ trợ cả chỗ ở miễn phí cho NCS cư trú ngoài TPHCM và đảm bảo kinh phí nghiên cứu tương đương với viên chức của trường. Những nỗ lực này nhằm mục tiêu tối thượng: biến đại học thành một "thánh đường" khoa học, nơi nhân tài được trọng dụng và bảo đảm điều kiện sống để thăng hoa trong ý tưởng. Khi những lo toan về "cơm áo gạo tiền" được cởi bỏ, các nhà khoa học trẻ sẽ có thêm động lực để dấn thân. Việc được trả lương để đi học tiến sĩ không chỉ là một chính sách nhân văn, mà còn là lời khẳng định: Việt Nam đang thực sự đầu tư vào chất xám để tạo ra những giá trị đột phá cho xã hội, đưa trí tuệ Việt vươn tầm thế giới từ chính những phòng thí nghiệm trong nước. NGHIÊM HUÊ Lần đầu tiên tại Việt Nam, nghiên cứu sinh tiến sĩ không chỉ được miễn học phí mà còn được trả lương để làm khoa học. Bước đi mang tính đột phá này từ các đại học (ĐH) lớn được kì vọng sẽ chấm dứt tình trạng nghiên cứu sinh phải vừa học vừa mưu sinh. Đi học tiến sĩ được trả lương là một bước đi tất yếu nếu Việt Nam muốn xây dựng một nền kinh tế tri thức thực thụ. Tuy nhiên, để chính sách này bền vững, cần sự gắn kết chặt chẽ hơn nữa giữa nhà trường và doanh nghiệp, để mỗi luận án tiến sĩ không chỉ nằm trên kệ sách mà phải trở thành những giải pháp hữu ích cho các bài toán thực tiễn của đất nước. Đi học tiến sĩ được trả lương Nghiên cứu sinh nhận bằng tiến sĩ ẢNH: ĐHBKHN Hơn 2.300 chỉ tiêu vào lớp 10 trường chuyên ở TPHCM Bốn trường THPT chuyên tại TPHCM tiếp tục tổ chức tuyển sinh trên phạm vi toàn quốc trong năm nay, với tổng chỉ tiêu dự kiến hơn 2.300 học sinh, tăng 105 em so với năm trước. Cô Nguyễn Thị Bé Hiền - Hiệu trưởng trường THPT chuyên Lê Hồng Phong cho biết, nhà trường dự kiến tuyển 805 học sinh vào lớp 10, giữ ổn định như các năm trước. Đây cũng là trường có quy mô tuyển sinh lớn nhất tại TPHCM. Tương tự, trường THPT chuyên Trần Đại Nghĩa không thay đổi chỉ tiêu, dự kiến tuyển 525 học sinh. Trường THPT chuyên Hùng Vương (khu vực Bình Dương) dự kiến mở thêm lớp chuyên tiếng Nhật với 35 học sinh, nâng tổng chỉ tiêu tuyển sinh lên 455 em. Trong khi đó, trường THPT chuyên Lê Quý Đôn (khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu) tăng thêm 70 chỉ tiêu do mở các lớp chuyên Lịch sử và Địa lý, nâng tổng số học sinh tuyển mới lên 525 em. Chỉ tiêu tuyển sinh vào 4 trường chuyên cụ thể như sau: Kỳ thi tuyển sinh lớp 10 công lập tại TPHCM dự kiến diễn ra vào ngày 1 và 2/6. Học sinh đăng ký nguyện vọng theo hình thức trực tuyến trong khoảng thời gian từ ngày 22 đến 28/4. Trước đây, TPHCM chỉ có hai trường chuyên nổi bật là Trường THPT chuyên Trần Đại Nghĩa và Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong. Sau khi điều chỉnh địa giới, thành phố bổ sung thêm Trường THPT chuyên Hùng Vương (tỉnh Bình Dương cũ) và Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn (tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu cũ). Ngoài ra, TPHCM còn có Trường Phổ thông Năng khiếu trực thuộc Đại học Quốc gia TPHCM. Hằng năm, trường tổ chức kỳ thi riêng tuyển chọn học sinh vào lớp 10 với sức hút lớn. Từ năm 2026, TPHCM sẽ tổ chức tuyển sinh lớp 10 chuyên tại các trường này với phạm vi toàn quốc, tạo cơ hội cho học sinh các tỉnh, thành khác tiếp cận môi trường giáo dục chất lượng cao tại TPHCM. ANH NHÀN Học sinh thi vào lớp 10 tại TPHCM Bốn trường THPT chuyên tại TPHCM và khu vực lân cận dự kiến tuyển hơn 2.300 học sinh lớp 10 trên phạm vi toàn quốc, tăng 105 chỉ tiêu so với năm học trước.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==