sau do AI hát và Tùng Dương hát, đưa ra đánh giá: “AI hát, trí tưởng tượng của tôi bay bổng hơn”. Không có bên nào hoàn toàn được khen hay hoàn toàn bị chê, mà luôn có sự phân dòng. Người thích nhạc AI sẽ bênh ca sĩ ảo và ngược lại. Có người khen: “Ca sĩ Tùng Dương có thể đánh bại tất cả thể loại AI”. Nhưng lại có người than đầy hài hước: “Tí nữa là toang”. 50 năm sau sở dĩ dễ được thích vì đó là bản tình ca lứa đôi ấm áp, ngọt ngào giúp người nghe trân trọng hạnh phúc đang có, khơi gợi giấc mơ về ngôi nhà và những đứa trẻ với những người đang lựa chọn độc thân. Trước Tùng Dương và nhiều ca sĩ thật hát 50 năm về sau thì những câu hát trong bài này đã được lan truyền mạnh mẽ: “Nguyện cầu đến năm mươi năm về sau/Được gắn bó không xa rời nhau/Dù mái tóc khi ấy bạc phơ/Thì mình vẫn nói những câu thương nhớ”. Công đầu tiên vẫn thuộc về AI. Theo chia sẻ của người viết lời Việt cho ca khúc, cô Đặng Thanh Tuyền, 50 năm về sau gây bão do Trí Tổng - ca sĩ AI hát, sau đó là loạt ca sĩ AI khác thay nhau cover ca khúc này. CA SĨ ẢO LÀM CONCERT, TẠI SAO KHÔNG? Nhạc AI bao quát đề tài rộng lớn. Người thích nghe nhạc mang tinh thần Phật giáo tìm đến Được. Ca khúc này do AI trình bày từng tạo cơn sốt: “Sống một kiếp người, bình an là được/Hai bánh bốn bánh đi được là được/Tiền ít tiền nhiều đủ ăn là được”. Khán giả nghe nhạc AI để lại bình luận: “Nghe suốt cả ngày cũng được, cũng được”. Nhưng mảng ca khúc trữ tình, nhất là những nhạc phẩm đã được thử thách bởi thời gian, ca sĩ ảo hoạt động đặc biệt hiệu quả. Họa sĩ Phạm Thăng Long, chuyên dòng sơn mài về phố cổ và nude, chỉ thích nghe nhạc AI. Yêu em giữa đời quên lãng, ca khúc trữ tình nổi tiếng của nhạc sĩ Trường Sa, đã từng được nhiều giọng ca thể hiện như Quang Dũng, Ngọc Anh, Thu Hằng… nhưng họa sĩ tiết lộ, ông chọn nhạc AI vì ca sĩ ảo hát nhẹ nhàng, như nguồn nước mát, không gây mệt đầu như ca sĩ thật. Nhiều văn nghệ sĩ, tầng lớp trí thức cũng chọn nhạc AI. Dương Mai Liên đang công tác tại Bệnh viện 175 cho biết: “Hiện tại tôi chủ yếu nghe nhạc AI”. Đó là lý do những nhạc phẩm trữ tình như 50 năm về sau (nhạc Hoa, lời Việt) hay Mưa chiều (sáng tác: Anh Bằng) do ca sĩ ảo thể hiện tạo thành cơn sốt. Và những cơn sốt ca khúc do AI thể hiện dự báo còn gia tăng trong thời gian tới. Liệu có đến thời kỳ ca sĩ ảo tổ chức concert như ca sĩ thật? Nhà nghiên cứu văn hóa, PGS. TS Nguyễn Văn Cương nhận định: “Không loại trừ khả năng đó. Bởi điều này trên thế giới đã diễn ra. Thế giới thế nào thì Việt Nam cũng sẽ có như thế. Chúng ta đang sống trong kỷ nguyên của trí tuệ nhân tạo”. Liệu ca sĩ thật có bị cướp “cần câu cơm”? Nhà nghiên cứu cho rằng: “Ca sĩ ảo vẫn khó thay thế ca sĩ thật. Nhưng miếng bánh sẽ bị chia nhỏ, công việc kiếm sống của ca sĩ thật sẽ khó khăn hơn”. Ngay cả lĩnh vực sáng tác cũng đừng đùa với AI. Ca khúc Đà Lạt còn mưa không em nổi tiếng trên mạng xã hội cuối năm 2025 đầu năm 2026 được sáng tác và biểu diễn bởi AI. Hay Vạn lý sầu cũng đã thành quen thuộc với người nghe. Không ít ca sĩ thật đã chạy theo cơn sốt do AI tạo ra nhưng vẫn không thoát được cái bóng của AI. Một ca sĩ trẻ thể hiện ca khúc Vạn lý sầu và đăng công khai trên mạng xã hội liền nhận được một số phản hồi tiêu cực: “Hát vô hồn, bài này hay vì giọng hát ảo, nói lên sự trải đời, gằn giọng nội lực. Ca sĩ trẻ này chỉ nhái theo”; “Đang nghe bản gốc nghe ca sĩ thật hát lại khó trôi…”. Đến lúc ca sĩ thật bị chê vô hồn so với ca sĩ ảo. Cú lội ngược dòng khó tin! Và đó cũng là lời cảnh báo cho nghệ sĩ. ĐÀO NGUYÊN 9 n Thứ Tư n Ngày 15/4/2026 VĂN HÓA - GIẢI TRÍ PHẬN NGƯỜI PHOU LUANG Du canh du cư là bức tranh trong quá khứ của người Lào sống trên dãy Phou Luang. Cả ngàn năm rồi, những cư dân từ quốc gia mang tên cổ là Muang Sua cho tới thời phong kiến là Vương quốc Lan Xang, thời hiện đại là Ai Lao, Lào, các bản làng vẫn tiếp tục lang thang du canh du cư trên dãy Phou Luang. Đó là những tộc người Cơ Tu, H’mông, Brau, Dao, Lô Lô, La Hủ. Những người sinh ra dưới chân những dãy núi hùng vĩ, núi đều gắn với số phận của họ. Trong chiến tranh, người dân ở bản Sê Sáp cũng có rất nhiều câu chuyện về pháo đài Phou Luang vì chi chít các tuyến đường Trường Sơn xuyên qua núi. Bố của phó bản Khăm Pai tên là Hồ Vuột từng tham gia du kích Việt Nam, do có nhiều chiến công nên được phong chức Xã đội trưởng xã Nhâm, huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên - Huế. Bản Sê Sáp giống như một vết rạch nhỏ vào lưng núi, tạo ra một vùng bình nguyên, nơi đó thấp thoáng những ngôi nhà sàn có kiểu dáng y hệt nhà sàn của đồng bào dân tộc Pa Cô ở phía Việt Nam. Những công trình dân sinh được phía Việt Nam sang xây dựng bằng xi măng cũng góp phần níu giữ gần 50 hộ, với hơn 200 nhân khẩu “cắm rễ” như cây Ton Ngiew cao vút trên bầu trời. Đầu tháng 4, lưng núi Phou Luang sát bản Sê Sáp không hề có bóng dáng của máy cày, trâu kéo, máy phun nước… Cả làng chỉ chờ mùa mưa sẽ lên núi gieo hạt lúa trời, sau đó thu hoạch với năng suất rất thấp. Vậy nên mỗi gia đình chỉ lo đủ 2-3 tháng gạo ăn, sau đó là bươn chải để có thêm thu nhập. Rồi mới 2 năm trở lại đây, người ở bản Sê Sáp được chính quyền huyện A Lưới cũ hỗ trợ giống cây mới, đó là củ kiệu. Vậy là sáng sớm, ngay tại barie đã xuất hiện những nông dân Lào chở kiệu đi về phía chợ ở trung tâm A Lưới. Sáng sớm đi qua và phải trở về Lào trước 18 giờ. Anh Khăm Pai và nhiều thanh niên muốn đi thật sớm, vì qua A Lưới sẽ dạo khắp chợ, đi trên con đường nhựa và nhìn vào các hàng quán giống như thành phố. Trên đường trở về, sau xe gắn máy chở theo can xăng, dầu ăn, vài đôi dép chứ không dám mua sắm nhiều hơn, vì mỗi lần sang Việt Nam chỉ chở vài túm củ kiệu và bán với giá 5.000 đồng/kg. NHỮNG NGƯỜI CON CỦA NÚI Trung tá Nguyễn Đăng Đông, Đồn trưởng Đồn Biên phòng Quảng Nhâm tâm sự, phía Việt Nam liên tục giúp đỡ người bên Sê Sáp, tội nhất là các cháu nhỏ chỉ học tới lớp 5 là dừng lại, có khi cả bản chỉ 1-2 em cố gắng được gửi tới trường của huyện Kà Lừm. Các em phải đi vòng sang thành phố Huế, sau đó ra tỉnh Quảng Trị, nhập cảnh qua cửa khẩu quốc tế La Lay, sau đó tiếp tục đi hàng trăm km để đến trường bán trú. Cách đây chưa lâu, đội công tác của Đồn Biên phòng Nhâm (nay là Quảng Nhâm) sang giúp bà con ở Sê Sáp xây dựng hồ chứa nước ngọt làm công trình nước sạch. Đống đá núi có những hòn to, tròn được gom lại để xây dựng chân móng. Bỗng một cục đá tròn lăn lông lốc từ triền dốc cao xuống bản. Nhanh như sóc, một cậu bé có nước da vàng và láng như bánh mật lướt người thật nhanh và cậu uốn cong thân mình, níu hòn đá phải dừng lại giữa chừng. Những người lính thấy vậy đều ồ lên, thật kỳ lạ. Đó là phản xạ của những người quanh năm sống với núi rừng, không sợ hãi khi nghe tiếng đá lăn. Khăm Pai, phó bản Sê Sáp là một chàng trai có nước da nâu như người Camơrun, châu Phi. Đầu không đội mũ, anh và mấy đứa bé người Lào ngồi giữa cái nắng thiêu đốt, không thèm chui vô bóng cây. Vẻ mặt Khăm Pai vẫn thong dong, thỉnh thoảng nở nụ cười. Nhìn những con người như vậy tôi hiểu ra, họ đã thấm đẫm bản năng của con người sống nơi rừng núi. Dù sống giữa núi rừng mênh mông nhưng xem ra người ở Sê Sáp cũng rất lãng mạn qua những cái tên Nang Su-li-no, Nang Kham-mai, Nang Sa-may, Nang Bua, Nang Pin. Có nghĩa là cái trâm cài tóc quý phái, đóa hoa sen, chị Hằng trên trời cao. Thanh niên ở Sê Sáp có nhiều người thích giai điệu và nhạc bolero của Việt Nam. L.V.C Tuyến biên giới thành phố Huế giáp Lào có những bản làng tương tự như Sê Sáp, đó là bản Ka Lô. Trẻ em trong bản ôm ống thuốc lào rít sòng sọc như ông lão. Bà con giải thích, họ hút thuốc lá rừng, trộn với mật mía cho vui miệng. Trong bản đã có tivi do Việt Nam tặng, bà con xem phim và có người đặt tên con là Bin La Đen. Một người lính biên phòng mở barie đón trẻ em bên Lào sang nhận bánh kẹo, quà Tết Bunpimay ẢNH: LÊ VĂN CHƯƠNG Anh Khăm Pai bên chiếc xe máy mang biển số Việt Nam ẢNH: LÊ VĂN CHƯƠNG Trong Lễ hội âm nhạc quốc tế Hò Dô 2022, hai ca sĩ ảo Michau và Damsan (được tạo ra từ cảm hứng về truyền thuyết Mị Châu - Trọng Thủy và sử thi Đam San) đã biểu diễn trước hàng ngàn khán giả, bên cạnh những nghệ sĩ thật như Soobin Hoàng Sơn, Vũ Cát Tường, Tùng Dương, Đinh Hương, Ngọt… Trên thế giới, có những ca sĩ ảo lừng danh, sở hữu lượng fan đáng kể như Hatsune Miku (Nhật Bản), Lạc Thiên Y (Trung Quốc)… Ca sĩ ảo Damsan Ca sĩ ảo Michau
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==