12 n Thứ Tư n Ngày 15/4/2026 XÃ HỘI ƯU TIÊN NGHIÊN CỨU SINH Tại buổi gặp mặt trí thức, nhà khoa học cuối năm 2024, PGS.TS Tạ Hải Tùng, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ thông tin và Truyền thông, Đại học Bách khoa Hà Nội chia sẻ thực tế, Việt Nam có lẽ là một trong số ít nước mà nghiên cứu sinh vẫn phải đóng học phí, tự trang trải cuộc sống và hầu như không nhận được các hỗ trợ trong quá trình triển khai đề tài. Ông cho rằng, cần coi nghiên cứu sinh và thậm chí học viên cao học là lực lượng nghiên cứu quan trọng, cần có cơ chế học bổng hay trả lương nghiên cứu kèm hỗ trợ về dự án nghiên cứu, tương tự như các nước phát triển, để các nhà khoa học trẻ yên tâm công tác, cống hiến cho hoạt động khoa học và công nghệ. Ngay sau khi Nghị quyết 57 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia được ban hành (ngày 22/12/2024), việc tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế chính sách thu hút, trọng dụng, sử dụng nhân tài khoa học đã được triển khai và đến nay đã có những kết quả bước đầu, trong đó nhiều chính sách ưu đãi cho nghiên cứu sinh. Mới nhất, ngày 13/4/2026, Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành Quyết định 2103/QĐBKHCN Phê duyệt “Chương trình hỗ trợ nghiên cứu sinh xuất sắc giai đoạn 2026-2030” (Chương trình VREF), với mục tiêu mỗi năm tuyển chọn, cấp kinh phí nghiên cứu cho khoảng 100 nghiên cứu sinh xuất sắc. Trong đó, ưu tiên nguồn lực cho nhóm trực tiếp tham gia các nhiệm vụ nghiên cứu làm chủ, tạo ra công nghệ lõi, phát triển các sản phẩm công nghệ chiến lược, phần còn lại dành cho nhóm thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu đột phá thuộc những lĩnh vực khoa học khác. Mức hỗ trợ tối đa lên tới 1 tỷ đồng/năm cho mỗi nghiên cứu sinh, trong thời gian không quá 3 năm, trường hợp cần thiết có thể gia hạn thực hiện nhiệm vụ nhưng không làm tăng thời gian hỗ trợ kinh phí. Kinh phí được sử dụng linh hoạt cho các hoạt động trực tiếp phục vụ nghiên cứu như phát triển sản phẩm, công bố khoa học, đăng ký sở hữu trí tuệ, thử nghiệm công nghệ và hợp tác quốc tế, việc giải ngân gắn chặt với tiến độ và kết quả đầu ra. Bên cạnh đó, chính sách miễn học phí cho nghiên cứu sinh đang được triển khai tại một số trường kỹ thuật hàng đầu nhằm thu hút nhân lực khoa học chất lượng cao. Tại Đại học Bách khoa Hà Nội, từ năm 2026, nghiên cứu sinh được miễn 100% học phí thông qua học bổng toàn khóa, giúp giảm gánh nặng tài chính và tập trung vào nghiên cứu. Tại Trường Đại học Công nghệ - Đại học Quốc gia Hà Nội cũng áp dụng các cơ chế hỗ trợ như miễn, giảm học phí gắn với học bổng và kinh phí đề tài. Người học được tham gia các nhóm nghiên cứu, dự án hợp tác và có điều kiện nâng cao công bố quốc tế. Đại học Quốc gia TPHCM cũng triển khai các chính sách đột phá nhằm bồi dưỡng lực lượng nghiên cứu trẻ. Trong đó cam kết miễn học phí và cấp học bổng cho 100% nghiên cứu sinh thông qua cơ chế trả lương trợ giảng, trợ lý nghiên cứu. Các chuyên gia kỳ vọng, chính sách này góp phần tạo môi trường học thuật cạnh tranh, thu hút nhân tài và nâng cao chất lượng đào tạo tiến sĩ tại Việt Nam. ĐẨY MẠNH THU HÚT CHUYÊN GIA Cùng với các nhà khoa học trẻ, một hệ thống chính sách trọng dụng, sử dụng nhân tài lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã được xây dựng theo hướng toàn diện, nhằm huy động cao nhất nguồn nhân lực chất lượng, từ các chuyên gia đầu ngành đến nhân tài công nghệ. Theo đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ, việc thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao sẽ được thực hiện với 3 nhóm giải pháp quan trọng, gồm ưu tiên giao trực tiếp các nhiệm vụ khoa học và công nghệ, tạo môi trường và điều kiện làm việc thuận lợi, chính sách đãi ngộ thoả đáng. Trong đó, Nhà nước sẽ ưu tiên giao trực tiếp nhiệm vụ KHCN&ĐMST, đặc biệt là nhiệm vụ phát triển công nghệ cao, công nghệ chiến lược cho Chính phủ đang tăng tốc xây dựng và triển khai các chính sách thu hút, trọng dụng nhân tài để thúc đẩy mạnh mẽ sự phát triển của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Nhiều nghiên cứu sinh sẽ được miễn học phí, được lương và các hỗ trợ, ưu đãi từ năm 2026. Ảnh minh hoạ: hoạt động đào tạo, nghiên cứu tại Khoa Công nghệ sinh học, hoá học và kỹ thuật môi trường, Trường Đại học Phenikaa Tăng tốc mời gọi nhân tài khoa học Theo anh, đây cũng là suy nghĩ không hiếm gặp trong cộng đồng du học sinh, nhà khoa học trẻ Việt Nam ở nước ngoài. Với nhiều người, đó không đơn thuần là một lựa chọn nghề nghiệp, mà còn là sự thôi thúc đến từ tình cảm gia đình, từ sự gắn bó với môi trường sống quen thuộc, và sâu xa hơn là khát vọng được mang những tri thức, kinh nghiệm tích lũy ở nước ngoài trở về góp phần phát triển đất nước. TS. Hào nhìn nhận, những năm gần đây, Việt Nam có nhiều tín hiệu tích cực trong việc thu hút đầu tư, đặc biệt ở các lĩnh vực công nghệ cao. Sự hiện diện của nhiều tập đoàn lớn cho thấy sức hấp dẫn ngày càng tăng của môi trường đầu tư trong nước. Tuy vậy, nhìn sâu hơn, phần lớn các hoạt động hiện nay vẫn chủ yếu tập trung ở khâu sản xuất, gia công và lắp ráp, trong khi mảng nghiên cứu và phát triển (R&D) vốn được xem là nền tảng tạo ra giá trị lõi, công nghệ lõi và sức cạnh tranh dài hạn vẫn chưa phát triển tương xứng. Từ thực tế đó, anh cho rằng đây chính là một trong những nguyên nhân khiến nhiều nhà khoa học trẻ, dù có mong muốn trở về, vẫn chưa đưa ra quyết định. Bởi với những người đã được đào tạo bài bản ở môi trường quốc tế, điều họ tìm kiếm không chỉ là một vị trí việc làm, mà còn là một hệ sinh thái đủ mạnh để có thể tiếp tục nghiên cứu, thử nghiệm, sáng tạo và phát triển lâu dài trong lĩnh vực chuyên môn của mình. Riêng trong lĩnh vực bán dẫn, ngành mà tiến sĩ trẻ đang theo đuổi, khoảng trống này càng thể hiện rõ hơn. Theo anh, đây là lĩnh vực đòi hỏi nền tảng hạ tầng rất cao, từ phòng thí nghiệm, thiết bị, trung tâm nghiên cứu chuyên sâu cho đến đội ngũ nhân lực liên ngành và mạng lưới hợp tác giữa trường đại học, viện nghiên cứu với doanh nghiệp. Trong khi đó, tại Việt Nam hiện nay, những cơ sở, trung tâm hay hệ sinh thái đủ lớn để tạo ra nhiều cơ hội nghề nghiệp chuyên sâu trong ngành bán dẫn vẫn còn khá hạn chế. Vì vậy, TS. Hào cho rằng, muốn tạo được lực hút mạnh mẽ đối với đội ngũ nhà khoa học trẻ, nhất là trong những lĩnh vực then chốt như bán dẫn, AI, công nghệ vật liệu hay công nghệ sinh học, thì không thể chỉ dừng ở lời kêu gọi. Điều cần thiết hơn là những chính sách đủ mạnh, đủ rõ và đủ bền bỉ để thúc đẩy đầu tư vào nghiên cứu và phát triển sản phẩm, xây dựng hạ tầng nghiên cứu hiện đại, đồng thời hình thành các trung tâm đổi mới sáng tạo, hệ sinh thái Mong muốn có hệ sinh thái phát triển công nghệ lõi Chia sẻ với PV báo Tiền Phong, TS. Nguyễn Anh Hào - Trường Đại học Washington, Mỹ cho biết, anh luôn có mong muốn trở về làm việc, cống hiến cho quê hương. TS. Nguyễn Anh Hào - Trường Đại học Washington, Mỹ TS. Nguyễn Phạm Nhất Thiên Minh - giảng viên ngành Khoa học Robot tại Đại học Queensland, Úc
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==