phía khách, ông Bình kể, giọng hồ hởi: “Tôi chăm cụ nhiều tháng trong viện, đến khi sức khỏe khá hơn thì cụ về ở với vợ chồng tôi mấy tháng rồi. Tết vừa rồi cụ còn ăn Tết cùng gia đình tôi, cuối tuần con cháu cụ ở Hà Nội lại lên thăm, nhà lúc nào cũng rộn ràng tiếng cười”. Tôi nhìn ánh mắt cụ, nhìn cách ông Bình nhẹ nghiêng người đỡ cụ ngồi dậy, nghe giọng bà Thiện - vợ ông thủ thỉ dỗ cụ ăn thêm miếng cháo, bỗng thấy trong căn nhà nhỏ ấy ngập tràn tình yêu thương. Một thứ tình ấm áp như ruột thịt. Mỗi tháng, gia đình cụ gửi vợ chồng ông Bình khoảng hai chục triệu đồng, gồm cả tiền ăn ở, sinh hoạt. Nhưng điều quý giá hơn những con số ấy chính là sự tận tâm. Ban đêm, ông nằm bên cụ, chỉ cần nghe một tiếng ho khẽ, một lần trở mình cũng đủ biết cụ khó ở chỗ nào. Nhìn ông Bình cẩn thận gấp lại tấm chăn, vuốt phẳng mép ga giường, tôi hiểu vì sao những người như ông, như ông Tấn, lại được bệnh nhân tin cậy đến thế. Họ không chỉ chăm người bệnh, mà còn chăm cả phần hồn của họ bằng sự nhẫn nại, tử tế, bằng đôi tay sần chai nhưng dịu ấm thương yêu. Từng chăm bệnh ở khắp các bệnh viện lớn: Bạch Mai, Việt Đức, Bệnh viện K, Viện Bỏng… những năm đầu, ông cũng như ông Tấn, ngủ vạ vật ở hành lang Bệnh viện Việt Xô. Khi bệnh viện cấm ngủ cầu thang, mấy người mới góp tiền thuê phòng trọ, đợi ngày có việc. Có những ca bệnh lây nhiễm, như ở Bệnh viện Lao Phổi, tiền công hơn một triệu một ngày không chỉ vì công việc nặng nhọc, mà còn vì hiểm nguy cận kề. “Nhiều bệnh mà người nhà sợ, không dám lại gần, mình phải thay họ”, ông nói. Giọng ông nhẹ mà sâu, như thể công việc ấy đã trở thành phần máu thịt. Tôi rời nhà ông Bình khi hoàng hôn buông xuống, những tia nắng cuối ngày vắt nghiêng qua mái ngói, rớt xuống lấp lóa trên vườn chuối sau nhà. Con đường làng đưa tôi đi qua những ngôi nhà có tiếng trẻ con nô đùa, bình yên đến lạ. Nhưng trong tôi vẫn đau đáu câu chuyện của hai người đàn ông đã dành tâm sức hàng chục năm trời bên giường bệnh của người khác. Công việc ấy, ban đầu chỉ là để mưu sinh, một cách giữ cho mái nhà khỏi chênh vênh giữa những lo toan đời thường. Nhưng theo năm tháng, cái nghề tưởng chỉ là “làm thuê” ấy lại khiến họ hiểu sâu hơn về sự mong manh của kiếp người, về lòng biết ơn và tình thương. Họ như hóa thân cùng người bệnh, nghe tiếng ho cũng lo, thấy bệnh nhân trở mình cũng tỉnh giấc. Trong sự lặp lại của những ngày bình dị và nhọc nhằn, họ đã tìm thấy giá trị không thể đo bằng tiền, đó là cảm giác mình đang được sống có ích, đang giữ ấm và truyền sinh lực cho một sinh mệnh khác. Giữa cuộc đời nhiều xô lệch, có những người âm thầm như thế, họ không chỉ nuôi sống gia đình bằng đôi tay, mà còn làm giàu thêm cho cuộc đời bằng lòng nhân hậu và sự thấu cảm. Họ đến bên người bệnh để giữ cho thế gian này một khoảng sáng tình người. Và ở đâu đó, trong những phòng bệnh nơi thành phố ồn ào, họ vẫn lặng lẽ thương - thương người, thương đời và thương cả chính phần tâm hồn tử tế của mình... n Nhà văn Thiên Sơn cho biết, tiểu thuyết Cuộc Phân Tranh là quyển thứ 2 trong loạt tiểu thuyết lịch sử dự định gồm 5 quyển, mà hiện nay anh đang viết đến quyển thứ 3. Quyển đầu Gió Bụi Đầy Trời ra mắt bạn đọc 2020 và được trao giải tiểu thuyết của Hội Nhà văn Việt Nam cùng năm đó. Gió Bụi Đầy Trời tái hiện một giai đoạn lịch sử đầy biến động, hỗn loạn giai đoạn 1945-1946. Sau tác phẩm này, Thiên Sơn đã viết tiếp Cuộc Phân Tranh như một nỗ lực tiếp tục tái hiện giai đoạn tiếp theo trong tiến trình lịch sử đầy bất trắc, nghịch lý và khắc nghiệt của chiến tranh. Mỗi cuốn sách trong loạt tiểu thuyết của Thiên Sơn tồn tại độc lập nhưng lại liên quan, nối tiếp nhau tạo thành một bộ tiểu thuyết trường thiên với mong muốn góp phần hồi phục những ký ức lịch sử, khơi dậy những trầm tích về một thời hào hùng bi tráng. Tiểu thuyết Cuộc Phân Tranh đưa người đọc qua những sự kiện lịch sử chính yếu của một giai đoạn: Chuyến thăm nước Pháp của Chủ tịch Hồ Chí Minh và cuộc đàm phán bế tắc giữa hai phái đoàn Việt Nam và Pháp tại hội nghị Fontainebleau. Cuộc kháng chiến toàn quốc bùng nổ do những mâu thuẫn không thể dung hòa giữa khát vọng độc lập của người Việt Nam và toan tính thuộc địa của thực dân Pháp. Sự thất bại của Pháp trong cuộc tấn công lên Việt Bắc trong chiến dịch thu đông 1947 và cuối cùng Pháp phải ký thỏa ước với cựu hoàng Bảo Đại và đưa ông về làm quốc trưởng, đẩy đất nước Việt Nam vào một giai đoạn phức tạp, xung đột kéo dài... Từng ấy sự kiện móc xích nhau, tạo nên cái không khí lịch sử nóng bỏng, sục sôi, đầy hấp lực khiến người đọc bị lôi cuốn từ đầu đến cuối tác phẩm. Qua Cuộc Phân Tranh Thiên Sơn đã dựng lên một thế giới nghệ thuật phong phú, đa chiều, đưa người đọc xuyên thấu vào phía sau các sự kiện lịch sử. Bước vào thế giới nghệ thuật trong tác phẩm người đọc như hòa mình vào dòng chảy cuộn xiết của lịch sử với sự xung đột diễn ra gay gắt giữa các nhân vật lịch sử ở tất cả các lực lượng chính trị đương thời: Phía Việt Nam dân chủ Cộng hòa có Hồ Chí Minh, Phạm Văn Đồng, Trường Chinh, Võ Nguyên Giáp; phía Việt quốc có Vũ Hồng Khanh; Việt Cách có Nguyễn Hải Thần, phía Pháp có d'Argenlieu, Valuy, Sainteny; phía cựu hoàng Bảo Đại có Trần Trọng Kim, Phan Văn Giáo, Nguyễn Văn Xuân… Các lực lượng này, với những hành động đối nghịch nhau, tạo nên guồng xoáy của lịch sử, nhiều lúc gay cấn đến nghẹt thở. Nắm lấy những nút thắt lịch sử, kết nối các đường dây truyện, dựng lên những xung đột mạnh mẽ, đó là cách Thiên Sơn thúc đẩy sự vận hành cốt truyện một cách nhanh chóng nhằm thu hút sự tập trung của người đọc. Chủ trương một lối viết chắt lọc, hạn chế tả và kìm nén trong kể chuyện, Thiên Sơn chuyển cảnh liên tục, khiến sự việc diễn ra một cách tự nhiên, khách quan. Anh cho rằng, bản thân câu chuyện, sự việc và nhân vật sẽ tác động đến người đọc và từ đó chính người đọc có thể rút ra những thông điệp cho mình. Chúng ta thấy Thiên Sơn ít khi bình luận hay biểu lộ cảm xúc, ngôn ngữ cũng được thể hiện một cách giản dị, phù hợp với hoàn cảnh và đặc tính nhân vật, tuyệt nhiên không có sự màu mè, hay các mĩ từ bóng bảy. Điều đáng nói ở đây là các nhân vật liên tục được soi chiếu qua các nhân vật khác, tạo nên những ánh phản đa chiều. Đối thoại của các nhân vật luôn hàm chứa thông tin góp phần vào sự thúc đẩy sự vận hành của câu chuyện. Vai trò của người dẫn chuyện bị tiết giảm, bù vào đó là sự di chuyển liên tục của các điểm nhìn nghệ thuật khiến tác phẩm trở nên linh hoạt, tái hiện những biểu hiện phức tạp của thực tế lịch sử. Một trong những nhân vật quan trọng nhất mà Thiên Sơn dành nhiều tâm huyết để tái hiện trong Cuộc Phân Tranh là nhân vật Chủ tịch Hồ Chí Minh. Có thể nói, trước đó Trong Gió Bụi Đầy Trời, và tiếp theo là trong tác phẩm này, tác giả đã dụng công để dựng lên một hình tượng lãnh tụ sinh động. Nhiều nhà văn, nhà phê bình đã nói đến thành công của Thiên Sơn khi xây dựng hình tượng Hồ Chí Minh. Điểm đáng chú ý là, Thiên Sơn đã tập trung vào một giai đoạn phức tạp nhất của lịch sử hiện đại (từ Cách mạng Tháng 8 về sau) khi đất nước trong cảnh “ngàn cân treo sợi tóc” với thù trong, giặc ngoài, vô vàn khó khăn, hỗn loạn. Chính trong bối cảnh đó, bằng những suy tư, lựa chọn và quyết định lịch sử, Hồ Chủ tịch đã chèo lái con thuyền dân tộc vượt qua mọi khó khăn. Để cho nhân vật Hồ Chí Minh đối mặt với mọi thách thức, và tìm mọi cách ứng xử để vượt qua hoàn cảnh – đó là cách mà Thiên Sơn tái hiện hình tượng lãnh tụ. Thiên tài của Người được người đọc nhận biết qua chính các chi tiết, các sự việc cụ thể, và cũng vì thể, tạo nên ấn tượng tự nhiên và sâu sắc. Có lần Thiên Sơn tâm sự rằng: “Viết về lịch sử thực chất là đang trả lời cho những câu hỏi về hiện tại”. Nếu chúng ta thấu triệt những bài học lịch sử, thì có thể rút ra từ đó những điều bổ ích cho chính thời khắc hiện tại. Và để thực hiện những cuốn tiểu thuyết lịch sử này, Thiên Sơn đã bỏ ra 20 năm cho việc nghiên cứu tư liệu và xác lập một lối viết riêng. Khi được hỏi tại sao lại dấn thân vào một đề tài khó khăn và gai góc như vậy, anh chia sẻ: “Lịch sử hiện đại là một khoảng trống mà các nhà văn đương đại chưa làm. Nói đúng hơn là chưa có ai (hoặc rất ít người) làm một cách hệ thống và thấu đáo để sáng tạo ra những tác phẩm có tầm vóc tương xứng với lịch sử dân tộc một thời hào hùng. Đấy chính là lý do để tôi có thể bước vào. Qua những tác phẩm về lịch sử hiện đại, tôi muốn nói lên vẻ đẹp nguyên thủy của một cuộc cách mạng và tái dựng hình tượng những người anh hùng gắn liền với một thời đại bi tráng mà hào hùng”. Nói về Cuộc Phân Tranh, nhà văn Bảo Ninh cho rằng: “Tác phẩm hay, khác lạ và tất nhiên không thể đọc nhanh”. Nhà văn Nguyễn Hồng Thái nhận xét: “Cuốn tiểu thuyết hấp dẫn, lôi cuốn, thành công xuất sắc.” Còn nhà thơ Bình Nguyên Trang thì tâm sự: “Cuộc Phân Tranh hấp dẫn bởi những chi tiết lịch sử diễn ra một cách sống động dưới ngòi bút sáng tạo của tác giả. Đọc xong Cuộc Phân Tranh, hình dung một ngày, bức tranh lịch sử đầy kịch tính của giai đoạn mà cuốn sách đề cập, có thể trở thành một tác phẩm điện ảnh thì rất tuyệt”. n 25-26/10/2025 www.tienphong.vn VĂN HÓA ĐỌC 7 PHƯƠNG TRANG TIỂU THUYẾT CUỘC PHÂN TRANH CỦA NHÀ VĂN THIÊN SƠN VỪA RA MẮT VÀO THÁNG 9, ĐƯỢC BẠN ĐỌC CHÚ Ý VÀ ĐƯỢC TRAO GIẢI 3 TRONG CUỘC THI TIỂU THUYẾT CỦA THỜI BÁO VĂN HỌC NGHỆ THUẬT NGÀY 10 THÁNG 10 VỪA QUA. ĐẤY LÀ MỘT TIỂU THUYẾT LỊCH SỬ VỀ GIAI ĐOẠN 1946-1949. MÀ THEO TÁC GIẢ THÌ: “ĐÓ LÀ GIAI ĐOẠN BƯỚC NGOẶT, HÀM CHỨA NHỮNG MÂU THUẪN, NHỮNG NHÂN TỐ CHI PHỐI VÀ BẺ QUẶT TIẾN TRÌNH LỊCH SỬ HIỆN ĐẠI CỦA DÂN TỘC”. CUỐN SÁCH ĐƯỢC XEM LÀ MỘT SUY TƯ SÂU SẮC VỀ MỘT THỜI KỲ KHẮC NGHIỆT VÀ BẤT ĐỊNH CỦA LỊCH SỬ HIỆN ĐẠI. CUỘC PHÂN TRANH Cuốn tiểu thuyết mới của nhà văn Thiên Sơn Ông Bình đưa bệnh nhân về nhà mình chăm sóc suy tư về một thời khắc nghiệt
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==