Theo nha â vùn Hoanâ g Phuã Ngocå Tûúnâ g, bö ë me å Trõnh Cöng Sún àïuì tûnâ g hoatå àönå g khaná g chiïnë . Sau khi bö ë öng qua àúiâ trïn àûúnâ g cöng tacá , me å cho Trõnh Cöng Sún va â cacá em quy y, lêyë phapá danh Nguyïn Tho.å Sún tunå g kinh ùn chay thaná g 4 lênì , àêuì giûúnâ g luön coá chuöiî hatå va â aoá lam. Bûuã Y Á mö ta ã Trõnh Cöng Sún úã tuöií 18 tuöií , “sung manä ”, “yïu àúiâ ”, ûa têpå ta,å judo, tûnâ g giêtå giaiã vï ì chayå . Do bõ tai nanå , phaiã nùmç nha â dûúnä g bïnå h, Sún múiá bùtæ àêuì viïtë baiâ hatá . Hai baiâ àêuì tay Sûúng àïm va â Chúi vúi àa ä àûúcå Ha â Thanh thïí hiïnå nhûng röiì thêtë lacå . Baiâ hatá àûúcå ênë hanâ h àêuì tiïn la â Ûúát mi (1958). BANÅ BE Â RÚIÂ XA CHÙN CHIÏUË Tuöií 20 ú ã Huï,ë Sún saná g tacá bêtë cû á lucá naoâ , nhêtë la â vï ì àïm. Khi àoá öng se ä bêtå dêyå , “thùpæ mötå ngonå àenâ nho ã àu ã saná g va â ngöiì trong boná g töië giûaä cùn phonâ g àöcå nhêtë cuaã cùn hö å vúiá me,å cacá em va â mötå hai banå ngu ã chung quanh”. Bûuã Y Á kï í tiïpë : “Trõnh Cöng Sún thuúã sinh viïn luön cênì àïnë húi ngûúiâ . Anh cênì thêyë va â nghe tiïnë g noiá cûúiâ , luön caã núi xao naoá , tranh luênå . Röiì sau ào á múiá rutá lui vï ì gocá riïng. Àùtå chên túiá mötå núi naoâ ào,á du â quen hay la,å anh vênî camã thêyë caiá nhu cêuì ‘xuönë g phö’ë ”. Khaná h Ly cunä g xacá nhênå : “Ngayâ naoâ öng cunä g tùmæ mêyë bênå , tùmæ xong ra phöë ngöiì vò phaiã nhòn thêyë moiå ngûúiâ , khöng nhòn thêyë moiå ngûúiâ , lonâ g khöng yïn”. Mötå ngûúiâ banå tûnâ g nhiïuì lênì nghe têm sû å “thêtë tònh” cuaã ho å Trõnh laâ Thaiá Kim Lan viïtë : “Cö àún vò ngûúiâ tònh húnâ döiî lùmæ khi khöng cö liïu bùnç g khi ‘baån beâ rúâi xa chùn chiïëu’”. Nhûng ca tûâ Lúâi buöìn thaánh (1964) khöng chó diïnî ta ã têm tranå g “bú vú” àún thuênì vò thiïuë “húi ngûúiâ ”. Giai àoanå nayâ nhacå sô cunä g àang “tham gia hïtë mònh vaoâ nhûnä g phong traoâ sinh viïn”. Vaâ rêtë co á thï í nhûnä g ngûúiâ banå khöng conâ lui túiá vò ho å àa ä phaiã ài lñnh. Chaã thï ë ma â Hoanâ g Phu ã Ngocå Tûúnâ g coi Lúâi buöìn thaánh la â baiâ hatá phanã chiïnë àêuì tiïn cuaã Trõnh Cöng Sún. Du â baiâ hatá khöng mötå chû ä nhùcæ vï ì chiïnë cuöcå . BIÏUÍ TÛÚNÅ G PHANÃ CHIÏNË Hoanâ g Phu ã Ngocå Tûúnâ g goiå Trõnh Cöng Sún laâ nhacå sô phanã chiïnë “lûnâ g danh va â duy nhêtë ” cuaã Viïtå Nam, va â nhacå phanã chiïnë cuaã ho å Trõnh laâ mötå phênì “di sanã vùn hoaá lúná lao cuaã nhên loaiå ”. Theo öng Tûúnâ g, thúiâ àiïmí quên àöiå My ä chñnh thûcá tham chiïnë (1965) vaâ “trang bõ tênå rùng” cho quên àöiå Viïtå Nam Cönå g hoaâ khiïnë cho cuöcå chiïnë mang mauâ sùcæ phi nhên tñnh, “dayå cho ngûúiâ Viïtå Nam quen thoiá thú â ú trïn mauá cuaã chñnh dên töcå mònh”. Vaâ “nhûnä g yïuë tö ë nayâ àa ä thucá àêyí têm tranå g phanã chiïnë ú ã Trõnh Cöng Sún”. Trõnh Cöng Sún coá 3 lênì trönë lïnå h nhêpå ngu ä cuaã chñnh quyïnì Saiâ Gonâ . Theo Hoanâ g Phu ã Ngocå Tûúnâ g trong liïnì hai nùm 1965 vaâ 1966, Trõnh Cöng Sún àïuì mêtë mötå thaná g nhõn ùn nhõn nguã àï í khöng àatå tiïu chuêní nhêpå ngu.ä Mêyë ngayâ trûúcá khi trònh diïnå , öng seä nhõn ùn tuyïtå àöië va â uönë g thuöcë xö í (Diamox) àïí cú thï í mêtë nûúcá , sutå cên nhanh choná g. Kïtë qua ã la â “ngûúiâ mïtå lû ã va â bûúcá ài hutå hênî g nhû chòm vaoâ khoanã g khöng”. Trong vuå nayâ , Trõnh Cöng Sún may mùnæ hún ngûúiâ banå tïn Àö î - bõ thuöcë xö í anã h hûúnã g àïnë têm thênì , thanâ h mêtë trñ. Lênì thû á 3 bõ goiå nhêpå ngu,ä Trõnh Cöng Sún khöng chonå hanâ h xacá nûaä ma â àún gianã la â nhêpå vaoâ lúpá thanh niïn “sönë g ngoaiâ vonâ g phapá luêtå vúiá lûúng têm hoanâ toanâ tû å do”. Co á leä öng cunä g y á thûcá àûúcå tacá haiå cuaã biïnå phapá cûcå àoan kia. Noá khöng chó haiå sûcá ma â conâ khiïnë öng khöng saná g tacá àûúcå . Lênì va å vêtå nay àêy mai àoá nayâ cunä g chñnh laâ giai àoanå Trõnh Cöng Sún viïtë nhiïuì nhacå phanã chiïnë . Quaná Vùn vûaâ la â sên khêuë vûaâ la â chö î nguã cuaã Trõnh Cöng Sún vaâ nhûnä g ngûúiâ trönë lñnh nhû öng. Khaná h Ly kï í co á lênì hatá mï maiã xong ú ã laiå cunâ g nhacå sô vaâ nhomá banå toanâ con trai, traiã baoá nguã lùn trïn baiä co,ã nïnì sên “nhû àamá buiå àúiâ ”. Mötå chö î nûúng nauá ûa thñch nûaä la â Höiå Hoaå sô tre ã thanâ h phö ë lucá ào á cunä g “àöng nghõt nhûnä g thanh niïn trönë lñnh”. Thónh thoanã g Trõnh Cöng Sún cunä g quay vïì Huï,ë trönë trïn tênì g apá maiá trong cùn nhaâ ú ã 11/3 Nguyïnî Trûúnâ g Tö.å Hoanâ g Phu ã Ngocå Tûúnâ g khùnè g àõnh “phanã chiïnë ” la â mötå thaiá àö å cênì thiïtë trûúcá cuöcå chiïnë cuaã My ä ú ã Viïtå Nam: “Chùnè g le ä mötå cuöcå chiïnë tranh àaä gêy xucá àönå g àïnë thï ë àöië vúiá nhûnä g con ngûúiâ ú ã tênå bïn kia àaiå dûúng nhû Bob Dylan, Joan Baez, thïë ma â tû â phña nhûnä g ngûúiâ trong cuöcå laiå chó co á sû å im lùnå g àaná g sú…å ”?! Co á thï í vênî co á ngûúiâ cho rùnç g Trõnh Cöng Sún khöng coá “lêpå trûúnâ g”, nhûng öng Tûúnâ g khùnè g àõnh viïtë nhacå phanã chiïnë nghôa laâ nhacå sô àang “tuên thuã nhûnä g yïu cêuì cuaã nghï å thuêtå ”. Lêpå trûúnâ g nghï å thuêtå cuaã nhacå sô khiïnë ngûúiâ quan satá àöi khi camã giacá öng àûná g ngoaiâ cuöcå , nhûng khöng. Thaiá Kim Lan viïtë sau khi Trõnh Cöng Sún mêtë : “Maiä àïnë höm nay múiá biïtë àûúcå - du â hayä conâ mú hö ì - ngûúiâ trong cuöcå hay ngûúiâ ngoaiâ cuöcå , ai sêuì ai thamã , ai thûúng ai camã hún ai, vaâ tònh banå hûuä àaä khùnæ g khñt nhû thïë naoâ giûaä ngûúiâ àûná g trong vaâ ngûúiâ àûná g ngoaiâ hanâ g raoâ dêy kemä gai…”. ÀÖIË DIÏNÅ CAIÁ CHÏTË Khaná h Ly: “Öng Sún rêtë dï î thûúng. Töi nghô öng nïn ài tu múiá phaiã vò öng hiïnì lùmæ . Bêtë kï í chuyïnå lúná nho ã gò töi noiá vúiá öng, öng hoiã cêu rêtë thú â ú ‘Thêåt aâ?’”. GS Thaiá Kim Lan cunä g mö ta ã Trõnh Cöng Sún thúiâ treã to ã ra thú â ú giûaä cuöcå triïtë luênå cuaã chuná g banå la â sinh viïn úã Huï.ë Thêmå chñ khöng buönì thay àöií daná g ngöiì , “tham dûå nhûng khöng önì aoâ , hiïnì hêuå va â luön luön thoaiã maiá , chu á y á maâ khöng chutá chi cö ë gùnæ g, va â “aná h mùtæ xa xöi vúiá nhûnä g chuyïnå caiä va ä cötë danâ h phênì ly á vï ì mònh”. Nhûng khi Sún cêtë tiïnë g bùnç g êm nhacå thò ba â Lan giêtå mònh: “Vò Sún hatá ... mön siïu hònh hocå vï ì cuöcå àúiâ , vï ì tònh yïu ào!á Caiá mön maâ nhûnä g con sêu gaoå triïtë la â chuná g töi àang conâ àiïn àêuì vêtå lönå vúiá no.á Nhûng ngûúcå laiå , chùnè g coá mötå chutá khö khan, trûuâ tûúnå g, gûúnå g epá hay ky â quùcå gò ca,ã Sún àa ä hatá triïtë hocå nhû mötå ba â meå Huï ë co á gionå g noiá hay nhêtë trïn àúiâ kï í chuyïnå Têmë Camá ”. Ba â Lan camã nhênå êm nhacå cuaã Trõnh Cöng Sún nhû thï í tiïnë g go ä cûaã tû â phûúng xa giaiã thï í cacá triïtë gia treã tuöií “ra khoiã ngo ä bñ cuaã tû duy”. Mötå cacá h phatá biïuí khöng ai coá thï í bùtæ be.ã Ào á la â khi nhûnä g lúiâ hatá “Khöng coá àêu em naây/ Khöng coá caái chïët àêìu tiïn/ Vaâ coá àêu bao giúâ àêu coá caái chïët sau cuâng/ Tûå mònh biïët riïng mònh/ Vaâ ta biïët riïng ta” àûúcå vang lïn. “Ngûúiâ nghe coá thêyë mêu thuênî hay khöng cunä g phaiã móm cûúiâ , va â bönî g ngö å àûúcå tñnh phi lyá cuaã sû å àöië nghõch trûúcá sau”, Thaiá Kim Lan viïtë . Hoanâ g Phu ã Ngocå Tûúnâ g chó ra nghïå thuêtå vúiá Trõnh Cöng Sún laâ “mötå cacá h thï í àöië diïnå vúiá caiá chïtë ”. Va â àoá cunä g la â mötå biïnå phapá hûuä hiïuå vûútå qua caiá chïtë . Àï í àïnë giú â nayâ , nhacå Trõnh, tinh thênì Trõnh vênî sönë g àönå g giûaä àöng àaoã nhûnä g ngûúiâ lùnæ g nghe öng. n Chuã nhêåt 23/2/2025 “Àï í thûcå hiïnå hanâ h àönå g tö ë caoá chiïnë tranh bùnç g baiâ hatá , Trõnh Cöng Sún àa ä phaiã luön sùné sanâ g mötå cuöcå chayå thaoá thên trûúcá chñnh quyïnì Saiâ Gonâ , phaiã lòa xa chöî tru á êní cuaã mònh trúã thanâ h mötå ke ã vö gia cû, phaiã chêpë nhênå mötå canã h ngö å kho á khùn vï ì kinh tï ë vò àa ä bõ tûúcá mêtë quyïnì àûúcå co á mötå nghï ì nghiïpå , va â mötå nöiî àau heoá monâ vò thiïuë mauá ”. HOANÂ G PHU Ã NGOÅC TÛÚNÂ G “Ca khucá vï ì cuöcå chiïnë cuaã Sún thûúnâ g gêy y á thûcá , àùtå vênë àïì hay trònh bayâ vênë àï,ì hoanâ canã h, sö ë phênå àï í möiî mötå ngûúiâ chuná g ta lêyë quyïtë àõnh maâ hanâ h àönå g. Va â khi àa ä lêyë quyïtë àõnh röiì thò tû å mònh ganá h lêyë tracá h nhiïmå , chû á khöng thïí àö í töiå cho baiâ ca. Búiã thï ë töi nghô rùnç g nhûnä g tracá h cû á vï ì Sún, buöcå töiå Sún co á húi vöiå vanâ g do sû å ngö å nhênå banã chêtë thêtå sûå cuaã nhûnä g ca khucá Trõnh Cöng Sún maâ co á le ä trong mötå dõp khacá phaiã àûúcå phên tñch vaâ àaná h gia á laiå mötå cacá h trung thûcå ”. THAÁI KIM LAN BAOÁ TIÏNÌ PHONG PHATÁ HANÂ H TÊTË CA Ã CACÁ NGAYÂ TRONG TUÊNÌ Vùn hoáa - Vùn nghïå 11 Anh: TÛ LIÏUÅ Ã [ N.M.HAÂ ] Trõnh Cöng Sún (bòa phaiã ) khi múiá tötë nghiïpå Trûúnâ g Sû phamå Quy Nhún nùm 1964 Trõnh Cöng Sún àaä sönë g tronå venå vúiá thúiâ àaiå sanã sinh ra öng. Vaâ ài xa hún nûaä àa ä chamå àïnë cötë tuyã cuaã nhên sinh. Tûâ ào á hònh thanâ h mötå donâ g chayã êm nhacå xuyïn thúiâ gian. Höiì ûcá cuaã nhûnä g ngûúiâ banå mötå thúiâ thên cênå vúiá nhacå sô tû â thuú ã hoa niïn noiá lïn àiïuì ào.á Trõnh Cöng Sún suy tû vaâ khiïnë ngûúiâ nghe trûcå nhênå qua nhûnä g lúiâ hatá àêmå chêtë thú Anh: DEP.COM Ã Trõnh Cöng Sún - “triïët gia” vò hoâa bònh
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==