TÁI KHỞI ĐỘNG DỰ ÁN CHÚ TRỌNG CHUẨN BỊ LỘ TRÌNH TỪ CHÍNH SÁCH ĐẾN CON NGƯỜI Dưới góc độ nhà nghiên cứu và tham gia đào tạo về điện hạt nhân, chia sẻ với PV Tiền Phong, ông Lê Đại Diễn, nguyên Phó Giám đốc Trung tâm Đào tạo hạt nhân (Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam), cho rằng, thời gian qua, Việt Nam đã phát triển các nguồn điện nhằm đáp ứng sự nghiệp hiện đại hoá để đảm bảo an ninh năng lượng. Việc đa dạng hoá và cân đối tỷ trọng các nguồn năng lượng là rất quan trọng và điện hạt nhân cần phải tính đến trong dài hạn. Chúng ta đã có chủ trương làm điện hạt nhân từ năm 2009 và dự kiến khởi công vào năm 2014 nhưng sau đó dừng lại vì nhiều lý do, trong đó có vấn đề lo ngại về mức độ an toàn của điện hạt nhân. Tuy nhiên, cùng thời điểm với Việt Nam, Bangladesh đã ký với Rosatom của Nga để xây dựng 2 lò nguyên tử 1.200 MWe/tổ máy và dự kiến phát điện thương mại tổ máy đầu tiên vào đầu năm 2025. Công nghệ của nhà máy này cũng đã được chúng ta chấp thuận để xây dựng ở Ninh Thuận. Theo ông Diễn, để đảm bảo an toàn khi phát triển điện hạt nhân, trước mắt cần có các bước đi thận trọng, chuẩn bị kỹ lưỡng các bước về quy định luật pháp, cơ chế, kỷ cương và đặc biệt là giáo dục về an toàn, an toàn bức xạ và hạt nhân. Cùng đó, Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam và Bộ Khoa học và Công nghệ cần tổ chức các diễn đàn có sự tham gia của các nhà khoa học từ các ngành kinh tế, kỹ thuật để định hướng và nâng tầm hiểu biết của người dân về an toàn cũng như các vấn đề kinh tế của điện hạt nhân. Ngoài ra, cần có chiến lược xây dựng, đào tạo, duy trì nguồn lực con người song hành với chương trình xây dựng Trung tâm công nghệ hạt nhân đã ký với Nga. Để phát triển điện hạt nhân ở Việt Nam, theo ông Diễn, trước tiên cần có quyết tâm chiến lược dài hạn và thống nhất từ lãnh đạo cao nhất của Đảng và Nhà nước. Ngoài ra, cần có sách lược trong ngắn hạn để duy trì khả năng sẵn sàng đáp ứng các cơ hội khi chúng ta lựa chọn được công nghệ tốt, an toàn và kinh tế và chọn được đối tác triển khai trong tầm ngắm chiến lược. “Một dự án điện hạt nhân từ khi khởi động đến khi kết thúc vận hành kéo dài cả trăm năm nên phải hết sức thận trọng trong chọn đối tác. Chúng ta cũng trải qua một quãng thời gian nghiên cứu, triển khai dự án điện hạt nhân Ninh Thuận. Vì vậy, cần nghiên cứu, đánh giá lại các công việc mà chúng ta đã làm cho dự án Ninh Thuận trước đây để tránh đầu tư dàn trải, lãng phí tiền bạc và nguồn lực. Những gì chúng ta đã làm được, kết quả đáng tin cậy cần được tiếp tục sử dụng. Những gì chúng ta làm chưa tốt thì cũng cần rút kinh nghiệm”, ông Diễn nói. Cũng theo các chuyên gia ngành điện, việc kế thừa nghiên cứu các địa điểm và công nghệ điện hạt nhân đã nghiên cứu sẽ giúp dự án triển khai nhanh hơn. Cùng đó, cần có 5 yếu tố bắt buộc cần đưa vào trong luật để khởi động lại dự án điện hạt nhân nếu muốn triển khai dự án trong vòng 10 năm tới. Theo đó, việc đầu tiên cần thực hiện là phải đưa chính sách phát triển điện hạt nhân vào Luật Điện lực. Việc thứ hai là phải giao Bộ Tài nguyên và Môi trường phối hợp với các bộ ngành thực hiện việc khảo sát ngay tiềm năng về nhiên liệu điện hạt nhân ở Việt Nam cũng như địa điểm tiềm năng để triển khai. Một yếu tố quan trọng khác chính là tính toán chi phí đầu tư, giá thành điện hạt nhân ở mức ổn định, chấp nhận được cũng như cơ cấu tỷ trọng điện hạt nhân trong tổng thể chung của quy hoạch điện. Việc đảm bảo môi trường, an toàn phóng xạ, quyết tâm triển khai trong dài hạn cũng là vấn đề cần cụ thể hoá trong các quy định pháp luật để triển khai các dự án điện hạt nhân. NHIỀU ĐẦU VIỆC CẦN TRIỂN KHAI SỚM Từng nhiều năm là Chánh Văn phòng Ban chỉ đạo Quốc gia về phát triển điện lực và có nhiều “duyên nợ” với điện hạt nhân, ông Nguyễn Thái Sơn, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Năng lượng Việt Nam, cho rằng, thời gian qua chúng ta đã “phát triển nóng” về năng lượng tái tạo với tỷ lệ công suất trong hệ thống điện chiếm tới 26%. Tuy nhiên, điện năng chỉ chiếm khoảng hơn 12%. Khi tích hợp nguồn năng lượng tái tạo vào hệ thống điện, hoạt động vận hành của hệ thống điện cũng gặp khó khăn nhất định. Bên cạnh đó, xu Cần nghiên cứu, chuẩn bị về quy định luật pháp, cơ chế, lựa chọn kỹ lưỡng về công nghệ, xây dựng các quy định, đào tạo lại nhân lực và chuẩn bị các nguồn lực cần thiết khác… là ý kiến của nhiều chuyên gia khi trao đổi với PV Tiền Phong xung quanh việc tái khởi động dự án điện hạt nhân. Khu vực được quy hoạch Nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận 1 (xã Phước Dinh, huyện Thuận Nam, tỉnh Ninh Thuận) ẢNH: CÔNG HOAN 4 THỜI SỰ n Thứ Tư n Ngày 27/11/2024 CUỘC SỐNG DẦN ỔN ĐỊNH Năm 2005, tỉnh Ninh Thuận được chọn triển khai xây dựng Nhà máy ĐHN Ninh Thuận 1 (ở thôn Vĩnh Trường, xã Phước Dinh, huyện Thuận Nam) và Nhà máy ĐHN Ninh Thuận 2 (ở thôn Thái An, xã Vĩnh Hải, huyện Ninh Hải) với tổng công suất 4.000MW. Đến năm 2009, dự án được Quốc hội thông qua và năm 2012, Bộ Công Thương công bố quyết định phê duyệt quy hoạch địa điểm xây dựng nhà máy. Tháng 11/2016, Quốc hội ra nghị quyết dừng chủ trương đầu tư dự án ĐHN. Sau đó, tháng 7/2023, UBND tỉnh Ninh Thuận có thông báo hủy các thông báo thu hồi đất trong vùng dự án để triển khai đầu tư các công trình hạ tầng thiết yếu nhằm ổn định sản xuất, đời sống người dân. Trên con đường dẫn vào thôn Thái An (nơi từng quy hoạch xây dựng Nhà máy ĐHN Ninh Thuận 2, có diện tích 380ha), hệ thống giao thông, điện nước được sửa sang và nhà cửa người dân được xây kiên cố. Ông Nguyễn Văn Mẫn (62 tuổi, thôn Thái An) khoe vườn nho với diện tích 3 sào, xanh mướt của gia đình trồng gần 20 năm nay. Ông bảo, mỗi năm, vườn nho cho thu hoạch chừng 150 triệu đồng, giúp cải thiện kinh tế. Trong khi đó, cuộc sống của người dân thôn Vĩnh Trường (nơi được quy hoạch Nhà máy ĐHN Ninh Thuận 1, rộng 440ha) cũng đang dần ổn định. Nhà cửa người dân được xây mới, mọi người đầu tư làm kinh tế. Tại ao nuôi ốc hương của mình, ông Đoàn Huỳnh Hồ Hải (50 tuổi, ở thôn Vĩnh Trường) cùng nhóm nhân công tất bật vệ sinh ao. Trước đây, gia đình ông Hải chỉ nuôi ốc cầm chừng trên diện tích nhỏ vì vướng quy hoạch không biết lúc nào phải di dời. Nhưng hơn một năm qua, từ khi tỉnh “cởi trói” cho vùng này, ông Hải đã mạnh dạn thuê thêm ao đìa, tăng diện tích ao nuôi để đầu tư sản xuất. ĐỒNG THUẬN VÌ LỢI ÍCH QUỐC GIA Mới đây, khi hay tin Chính phủ đề xuất khởi động lại dự án ĐHN, Dân vùng quy hoạch mong sớm ổn định Hơn một năm sau khi UBND tỉnh Ninh Thuận thông báo hủy thu hồi 820ha đất tại vùng quy hoạch Nhà máy điện hạt nhân (ĐHN) 1 và 2, đời sống người dân nơi đây đã dần ổn định. Tuy nhiên, họ vẫn chờ quyết sách cuối cùng của Chính phủ về việc xây dựng nhà máy ĐHN tại địa phương. Cơ sở hạ tầng ở xã Phước Dinh đang được tỉnh Ninh Thuận đầu tư xây dựng ẢNH: LỮ HỒ Người dân thôn Thái An, xã Vĩnh Hải chăm sóc vườn cây cho trái ẢNH: L.H Chuẩn bị các bước để đảm bảo an ninh
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==