Phoáng sûå Chuã nhêåt 11/8/2024 4 BAOÁ TIÏNÌ PHONG PHATÁ HANÂ H TÊTË CA Ã CACÁ NGAYÂ TRONG TUÊNÌ PHAI? “Trung uyá Calley chïtë röiì . Baoá múiá àùng tin”. Öng Chûúng dûúnâ g nhû khöng nghe töi noiá . Doiä aná h mùtæ chêmå chapå cuaã ngûúiâ 69 tuöií , öng nhòn ra caná h àönì g va â lùpå laiå : “Chïtë röiì … laâ hïtë … lêu quaá röiì !”. 10 nùm vïì trûúcá , gùpå töi trong ngöi nha â nùmç giûaä thön Tû Cung, xaä Tõnh Khï (nay thuöcå TP. Quanã g Ngaiä ), öng Nguyïnî Vùn Chûúng, sinh nùm 1955 chó nhûnä g lö î thunã g trïn caná h cûaã gö î mñt va â cho biïtë “àanå xená bay ca ã miïnë g, gia àònh vênî giû ä nguyïn àïí lamâ kyã niïmå . Khöng biïtë chûnâ g cuöië àúiâ thò nhûnä g ngûúiâ lñnh Myä gêy töiå acá ngayâ trûúcá qua àêy samá höië , töi seä àûa ho å túiá mö å cuaã ngûúiâ chõ gaiá va â mö å cuaã cha meå töi àang nùmç ngoaiâ caná h àönì g”. Öng Chûúng cunä g la â ngûúiâ thûúnâ g nhùcæ túiá viïn trung uyá Calley nayâ va â khùnè g àõnh, “nïuë gùpå laiå , du â mêyë chucå nùm röiì nhûng töi vênî nhú á mùtå , la â ngûúiâ co á daná g lunâ , khuön mùtå tronâ , bûúcá ài rêtë nhanh”. Vuå thamã satá xayã ra vaoâ ngayâ 16/3/1968, laâ nùm cêuå Chûúng àang úã tuöií 13. Chñnh mùtæ cêuå nhòn thêyë viïn trung uyá nayâ ài rêtë nhanh, cùtæ ngang qua àamá ruönå g giûaä lanâ g, trïn tay cêmì khêuí suná g ngùnæ bûúcá qua nhûnä g xacá chïtë . Chó thoaná g nhòn thêyë giûaä manâ khoiá àötë nha â bay mu â mõt, nhûng hònh anã h ào á cû á in sêu trong têm trñ öng möiî nhú á àïnë nhûnä g ngûúiâ thên. Cu å Phamå Cöng, nùm nay àaä 92 tuöií , nha â nùmç ú ã àêuì xomá . Mêyë chucå nùm qua, cacá phoná g viïn baoá chñ trong vaâ ngoaiâ nûúcá àa ä nhiïuì lênì àïnë thön Tû Cung àïí quay phim, phonã g vênë cacá nhên chûná g, trong àoá coá cu.å “Calley, trung uyá ào á ha,ã chïtë röiì ha…ã phai…”. Töi hoiã cu å hai lênì nûaä nhûng cuå vênî lùnè g lùnå g nhòn ra phña khöng gian xa xùm vaâ chó dûnâ g laiå ú ã chû ä “phai”. “Phai” laâ sao, la â quïn hay tha cho Calley röiì ha ã cu?å Nghe töi hoiã , cu å khöng àapá , ngöiì bêtë àönå g va â nhòn vï ì àamá mêy trùnæ g cuöië trúiâ chiïuì va â lùcæ àêuì . Nhûnä g àau thûúng, mêtë matá , kï í ca ã sû å cùm hênå theo suötë hai con ngûúiâ nayâ trong nhûnä g nùm thaná g tuöií tre.ã Lûaã nöiå têm tacå nhûnä g vïtë hùnç trïn netá mùtå ho.å Miïnå g noiá àa ä quïn, nhûng àûúnâ g netá trïn khuön mùtå thò vênî conâ . Ngûúiâ vú å trûúcá cuaã cu å Cöng la â ba â Lï Thõ Àûúcå , cha ruötå la â Phamå Hanâ g, cunâ g ca ã 3 ngûúiâ con àïuì ra ài trong ngayâ chïtë chocá cuaã vu å thamã satá . “Chumå hïtë ca ã 5 ngûúiâ ”. Cu å Cöng vênî chó noiá ngùnæ gonå nhû trong nhûnä g cuöcå phonã g vênë trûúcá àêy. Conâ bêy giúâ cu å im lùnå g, chó noiá möiî mötå cêu, nhûng khuön mùtå nhû mötå bûcá tûúnå g chamå khùcæ nöiî niïmì cuaã mötå àúiâ ngûúiâ . Öng Chûúng vaâ cu å Cöng la â hònh anã h cuaã nhiïuì thên nhên cacá nanå nhên trong vu å thamã satá My ä Lai (Sún My)ä ngayâ êyë . CHÖN THEO NIÏMÌ ÊN HÊÅN Trung uyá William Calley (tïn àêyì àu ã William Laws Calley, Jr) sinh nùm 1943 taiå bang Floria, My,ä sang tham chiïnë taiå Viïtå Nam vaoâ giai àoanå nûúcá My ä bõ chia reä búiã phong traoâ phanã àöië chiïnë tranh Viïtå Nam. Ngayâ 16/3/1968, ài cunâ g chuyïnë hanâ h quên túiá mucå tiïu Pinkville (lanâ g My ä Lai, Sún My)ä vúiá Calley co á mötå phoná g viïn quên àöiå Myä cunä g mang tronå g lonâ g tinh thênì phanã chiïnë , ào á la â trung sô Ronald Heaberle, sinh nùm 1940, quï úã bang Ohio, lñnh trung àöiå 3, àaiå àöiå Charlie. Bïn canå h ào á conâ co á mötå söë ngûúiâ lñnh nhû Lawrence Colburn, Hugh Thompson, Andreotta cunâ g quï ú ã bang Georia, …Nhûnä g xa å thu ã va â phi cöng nayâ àa ä chôa suná g vaoâ chñnh àönì g àöiå àï í phanã àöië thamã satá , sau àoá tö í chûcá cêpë cûuá , sú taná ngûúiâ dên… Tû â sau nùm 1975, Ronald Heaberle va â nhûnä g ngûúiâ lñnh phanã chiïnë nhû Lawrence Colburn, Hugh Thompson vênî àïuì àùnå trú ã vï ì thùm chûná g tñch My ä Lai. Ba â con nhên dên xem hoå nhû ên nhên. Ngayâ 15/6/2023, Ronald Haeberle àaä àûúcå Chñnh phuã Viïtå Nam tùnå g Ky ã niïmå chûúng “Vò hoaâ bònh, hûuä nghõ giûaä cacá dên töcå ”. Trong vuå thamã satá , hai chiïcë mayá anã h Nikon F vaâ Leica chupå anã h mauâ va â trùnæ g àen, Ronald Heaberle àaä ghi laiå nhûnä g khoanã h khùcæ ma â sau nayâ trú ã thanâ h traiá bom cöng luênå tö ë caoá hanâ h àönå g thamã satá thûúnâ g dên, dûúiá sû å chó huy cuaã trung uyá Calley. Nhûnä g ngûúiâ lñnh Myä tûnâ g co á hanâ h àönå g phanã chiïnë trong vuå thamã satá My ä Lai lênì lûútå qua àúiâ . Riïng Ronald Haeberle vênî khoeã manå h, du â àa ä la â mötå öng laoä 84 tuöií . Khi qua àúiâ , ho å àïuì àûúcå baoá chñ caã thï ë giúiá nhùcæ tïn, vinh danh vïì hanâ h àönå g ngùn chùnå thamã satá . Riïng Calley thò im lùnå g gênì suötë cuöcå àúiâ . Nùm 1971, öng ta laâ mötå trong 4 lñnh Myä bõ ra toaâ vò liïn quan àïnë vu å thamã satá 504 thûúnâ g dên ú ã My ä Lai, nhûng chó mònh öng ta vúiá tû cacá h chó huy nhomá lñnh nayâ bõ kïtë aná , banã aná chung thên, sau ào á àûúcå giamã xuönë g conâ 3 nùm giam giûä taiå nha.â Ngayâ 22/8/2009, viïn cûuå sô quan lucå quên Calley sau 38 nùm êní dêtå àa ä àötå ngötå xuêtë hiïnå trú ã laiå trïn baoá chñ vúiá hònh anã h mötå laoä gia â co á caiá àêuì hoiá , bö å rêu pha lênî hai mauâ vanâ g va â trùnæ g, aná h mùtæ àú â àênî thoaná g ve ã cuaã ngûúiâ höië löiî . Taiå mötå cêuå lacå bö å ú ã thanâ h phö ë Columbus, bang Georia, Calley sau mêyë chucå nùm ne á traná h baoá chñ, lênì nayâ àa ä noiá lúiâ xin löiî , thûaâ nhênå sû å giayâ vo,â höië tiïcë vï ì nhûnä g gò àa ä xayã ra ú ã My ä Lai ngayâ êyë , höië tiïcë cho nhûnä g ngûúiâ dên Viïtå Nam bõ giïtë haiå … Àï í röiì ngayâ 28/4/2024 múiá àêy, Calley qua àúiâ trong mötå traiå dûúnä g laoä nhûng thên nhên àaä giêuë kñn thöng tin. Maiä àïnë ngayâ 30/7/2024, tú â Washington Post múiá àûa tin, sau ào á baoá chñ nhiïuì nûúcá dênî nguönì “Cûuå trung uyá William Calley, keã duy nhêtë bõ kïtë aná liïn quan àïnë vu å thamã satá My ä Lai ú ã Quanã g Ngaiä nùm 1968, àa ä qua àúiâ ú ã tuöií 80”. Öng ta chûa mötå lênì sang Myä Lai, Sún Myä nhû nhiïuì ngûúiâ lñnh Myä khacá àï í trûcå tiïpë samá höië , ma â mang theo niïmì ên hênå êyë xuönë g mö.ì MEDINA CUNÄ G XIN LÖIÎ Möiî lênì trú ã laiå My ä Lai, nhûnä g cûuå binh My ä àïuì àïnë thùm àõa danh thûá 2 la â nuiá Danâ g, núi tûnâ g àùtå sên bay da ä chiïnë Go â Höiå (Àûcá Phö,í Quanã g Ngaiä ) va â la â cùn cû á hêuå cênì cuaã My.ä Cacá àún võ lñnh Myä àönì tru á taiå huyïnå Àûcá Phö í nhûng liïn tucå cú àönå g khùpæ núi bùnç g chiïnë thuêtå ky å binh bay trïn nhûnä g chiïcë trûcå thùng UH-1. Ronald Haeberle kï,í àêy chñnh la â núi àaiå àöiå Charlie xuêtë phatá bay túiá xa ä Tõnh Khï àïí gêy ra vuå thamã satá My ä Lai. Sau vu å thamã satá va â ra toaâ aná binh, cacá binh sô Myä àa ä khai nhênå , Calley àa ä nhênå lïnå h tû â cêpë trïn trûcå tiïpë laâ àaiå uyá Esnest Medina, sau àoá bay tû â Àûcá Phö í ra My ä Lai. Ngayâ 8/5/2018, hanâ g loatå tú â baoá trong vaâ ngoaiâ nûúcá àûa àêmå tin: “Ernest Medina, nhên vêtå chu ã chötë trong cuöcå thamã satá My ä Lai (xa ä Tõnh Khï, thanâ h phö ë Quanã g Ngaiä ) vûaâ qua àúiâ ”. Esnest Medina cunä g giönë g nhû Calley, àoá la â khöng damá trú ã laiå nuiá Danâ g, My ä Lai. Maiä àïnë cuöië àúiâ , viïn cûuå àaiå uyá Esnest Medina múiá thötë lïn: “Töi höië hênå vò àiïuì ào,á cuöcå chiïnë tranh nayâ àaná g le ä khöng nïn xayã ra”. n [ LÏ VÙN CHÛÚNG ] Phai röìi, Calley Ngayâ 30/7/2024, baoá chñ thï ë giúiá àûa tin “William Calley, cûuå sô quan Myä àûná g sau vuå thamã satá My ä Lai (Sún My)ä vaoâ ngayâ 16/3/1968 àaä qua àúiâ ”. Taiå thön Tû Cung, xaä Tõnh Khï, thanâ h phö ë Quanã g Ngaiä , öng Nguyïnî Vùn Chûúng, la â mötå nhên chûná g nhòn têmë chên dung Calley vúiá khuön mùtå àa ä àoná g bùng àûúnâ g netá nöiå têm. Conâ cuå Phamå Cöng thò chó àapá gonå lonã “phai…”. Ronald Haeberle (bïn traiá ) cuiá àêuì taiå lï î tûúnã g niïmå 50 nùm ngayâ thamã satá My ä Lai Cu å Phamå Cöng coá 5 ngûúiâ thên bõ satá haiå thênî thú â nhòn laiå anã h ke ã chó huy thamã satá Calley Öng Nguyïnî Vùn Chûúng nhênå ngay ra viïn Trung uyá Calley gêy töiå acá ngayâ xûa Cûá àïën ngaây 16/3 haâng nùm taåi lïî tûúãng niïåm vuå thaãm saát Myä Lai, Billy Kelly, cûåu binh Myä tûâng àoáng quên taåi huyïån Àûác Phöí laåi sang Viïåt Nam vaâ mang gioã àûång 504 hoa höìng maâu àoã àïën àùåt dûúái chên tûúång àaâi àau thûúng. Coân cûåu binh Myä Mike Boehm vúái chiïëc àaân vô cêìm chúi baãn nhaåc trêìm buöìn vaâ reáo rùæt gúãi ài thöng àiïåp vïì sûå tha thûá. Öng cuäng laâ möåt ngûúâi quyïët têm trúã laåi àïí haân gùæn vïët thûúng chiïën tranh, töí chûác caác dûå aán höî trúå phuå nûä ngheâo. Ronald Haeberle (úã giûaä ) va â cacá nanå nhên sönë g sotá sau thamã satá My ä Lai Anh: VÙN CHÛÚNG Ã Anh: VÙN CHÛÚNG Ã Anh: TRÊN TUÊNË Ì Ã Anh: TRÊN TUÊNË Ì Ã
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==