7 n Thứ Sáu n Ngày 13/11/2026 GIỚI TRẺ TỪ SAY MÊ ROBOT ĐẾN GIẤC MƠ Y HỌC Năm 9 tuổi, trong một lần xem chương trình truyền hình giới thiệu robot ASIMO của Nhật Bản, Thái Mai Thành bị cuốn hút bởi hình ảnh một cỗ máy có thể chuyển động, thực hiện những hành động gần giống con người. Với Thành khi ấy, robot là một thế giới đầy bí ẩn và hấp dẫn. Sự tò mò nhanh chóng biến thành niềm say mê khám phá. Cậu tháo lắp đồ chơi, quạt điện cũ và những thiết bị hỏng để tìm hiểu xem các bộ phận bên trong hoạt động như thế nào. Niềm đam mê ấy dẫn Thành đến ngành Cơ điện tử, Trường Đại học Bách khoa - ĐHQG TPHCM. Năm 2011, anh tốt nghiệp thủ khoa Khoa Cơ khí. Sau đó, anh học tập, nghiên cứu tại Viện Khoa học và Công nghệ tiên tiến Hàn Quốc (KAIST), trước khi nhận học bổng Khoa học và Công nghệ của Tập đoàn Vingroup năm 2019 để theo học tiến sĩ ngành Kỹ thuật y sinh tại Đại học New South Wales (UNSW), Australia. Nếu Bách khoa giúp xây dựng nền tảng cơ khí, cơ điện tử và tư duy kỹ thuật, thì KAIST là bước ngoặt giúp Thành nhận ra nghiên cứu khoa học có thể trở thành con đường sự nghiệp lâu dài. Anh được tiếp cận môi trường học thuật quốc tế, những vấn đề kỹ thuật chuyên sâu và phương pháp nghiên cứu bài bản. Quan trọng hơn, anh bắt đầu nhìn thấy tiềm năng của việc ứng dụng robot để cải thiện sức khỏe và chất lượng sống của con người. Trong quá trình nghiên cứu tiến sĩ tại UNSW, anh đã phát triển một hệ thống robot mềm tích hợp công nghệ in sinh học 3D qua nội soi. Ý tưởng là vận chuyển trực tiếp các nguyên liệu sinh học chứa tế bào sống đến đúng chỗ cơ thể bị tổn thương để tự chữa lành. Qua đó, mở ra hướng tiếp cận mới cho các can thiệp y khoa ít xâm lấn, thay vì phải thực hiện những phẫu thuật mở phức tạp. Bên cạnh đó, anh nghiên cứu robot hỗ trợ phục hồi chức năng, thiết bị đeo thông minh, găng tay phản hồi xúc giác và các cảm biến thông minh phục vụ theo dõi sức khỏe. “Điểm chung trong các hướng nghiên cứu này là tôi luôn mong muốn đưa những tiến bộ của khoa học, công nghệ đến gần hơn với nhu cầu thực tế của con người. Một công nghệ có giá trị không chỉ vì đặc tính mới hay phức tạp về mặt kỹ thuật, mà quan trọng hơn là giải quyết vấn đề gì và tạo ra giá trị như thế nào cho người bệnh cũng như cộng đồng”, anh Thành chia sẻ. VƯỢT QUA HÀNG TRĂM LẦN THỬ SAI Hiện, TS Mai Thái Thành có hơn 30 công bố khoa học và 5 bằng sáng chế. Trong đó, công trình anh tâm đắc nhất là hệ thống robot mềm tích hợp công nghệ in sinh học 3D qua nội soi, được phát triển trong thời gian anh làm nghiên cứu sinh tại UNSW. Đằng sau công trình là một câu hỏi tưởng chừng đơn giản nhưng đặt ra bài toán kỹ thuật vô cùng phức tạp: Liệu có thể đưa vật liệu sinh học chứa tế bào sống đến trực tiếp vị trí mô bị tổn thương bên trong cơ thể con người, mà không phải thực hiện những ca phẫu thuật mở phức tạp? Để tìm lời giải, anh Thành cùng các cộng sự phát triển một hệ thống robot mềm có khả năng uốn cong, di chuyển linh hoạt trong những không gian hẹp và phức tạp bên trong cơ thể như đường ruột, khoang bụng. Đây là sự kết hợp của ba lĩnh vực vốn có những yêu cầu rất khác biệt: Robot mềm, công nghệ in sinh học và y học lâm sàng. Robot phải đủ mềm dẻo để di chuyển trong cơ thể nhưng vẫn cần được điều khiển chính xác. Vật liệu sinh học phải đáp ứng yêu cầu của quá trình in, đồng thời duy trì khả năng sống của tế bào. Toàn bộ hệ thống lại phải hướng tới những tiêu chuẩn khắt khe về an toàn và khả năng ứng dụng y tế. Thực hiện công trình này, anh và nhóm cộng sự phải đối mặt với hàng loạt khó khăn do tính chất liên ngành và nhiều vấn đề chưa có lời giải. Trong phòng thí nghiệm, robot mềm dễ biến dạng, khó điều khiển; đầu in sinh học thường xuyên bị tắc; vật liệu không đạt đặc tính mong muốn; môi trường sinh học mô phỏng phức tạp hơn nhiều so với dự đoán trên lý thuyết. Có những giai đoạn, nhóm nghiên cứu liên tục điều chỉnh thiết kế, thay đổi vật liệu, lặp lại thí nghiệm nhưng kết quả vẫn chưa đạt yêu cầu. Bên cạnh áp lực nghiên cứu, anh còn trải qua những giai đoạn khó khăn về tài chính, nỗi nhớ nhà, khoảng cách với gia đình và cả sự hoài nghi về khả năng hoàn thành đề tài. Đã có lúc anh nghĩ đến việc từ bỏ. “Điều giúp tôi vượt qua giai đoạn đó là nhớ lại lý do mình bắt đầu. Trong quá trình nghiên cứu, tôi có cơ hội tiếp xúc với những bệnh nhân sau tai biến, liệt nửa người. Với họ, việc tự cầm nắm một vật dụng hay bước đi vài bước ngắn đã là một nỗ lực rất lớn. Những câu chuyện và hình ảnh đó giúp tôi nhận ra rằng đằng sau mỗi bài toán kỹ thuật là những con người thực sự cần đến các giải pháp mà chúng tôi đang cố gắng phát triển”, anh nói. Thay vì xem thất bại là dấu chấm hết, anh học cách ghi chép, phân tích từng kết quả, tìm nguyên nhân và cải tiến thiết kế. Thông qua tối ưu hóa cấu trúc robot, cải tiến vật liệu và áp dụng các chiến lược điều khiển phù hợp, hệ thống từng bước hoạt động như mong muốn. Khoảnh khắc robot in sinh học vận hành thành công, anh vỡ oà cảm xúc. Công trình sau đó được công bố trên tạp chí khoa học quốc tế Advanced Science (Q1chỉ số khoa học uy tín nhất), đồng thời được bảo hộ thông qua hồ sơ sáng chế quốc tế. Theo thông tin trong hồ sơ nghiên cứu, bài báo nằm trong nhóm 10% bài được truy cập nhiều nhất trong năm 2023, nhận hơn 100 lượt trích dẫn và được hơn 40 cơ quan báo chí, truyền thông trong và ngoài nước đưa tin. “Tôi hy vọng hướng nghiên cứu này sẽ góp phần mở ra những phương pháp can thiệp y tế mới, ít xâm lấn hơn và mang lại thêm cơ hội phục hồi cho người bệnh”, anh nói. XÂY DỰNG HỆ SINH THÁI ROBOT Y SINH VIỆT NAM Với dấu ấn rực rỡ đó, sau khi hoàn thành chương trình tiến sĩ tại UNSW vào năm 2023, Thái Mai Thành có nhiều lựa chọn nghề nghiệp rộng mở ở nước ngoài. Nhưng anh quyết định trở về Việt Nam với mong muốn mang những kiến thức, kinh nghiệm tích lũy ở nước ngoài đóng góp trực tiếp cho đất nước. Tháng 9/2023, anh Thành trở về Việt Nam và chính thức đảm nhận vị trí giảng viên tại VinUni. Một tháng sau, anh thành lập VinUni Biorobotics Lab, đặt nền móng cho một hướng nghiên cứu chuyên sâu về robot y sinh tại trường. Phòng thí nghiệm được định hướng theo mô hình nghiên cứu liên ngành, kết hợp cơ khí, cơ điện tử, robot, kỹ thuật y sinh, điện tử và trí tuệ nhân tạo (AI). Các hướng nghiên cứu bao gồm robot mô phỏng sinh học và robot mềm; robot phẫu thuật và công nghệ in sinh học 3D tại chỗ; robot phục hồi chức năng; thiết bị đeo mềm và công nghệ phản hồi xúc giác; hệ thống nhúng tích hợp AI. Trong đó, robot mềm và robot phẫu thuật là hướng nghiên cứu giàu tiềm năng. Trong 5-10 năm tới, anh kỳ vọng xây dựng được một nhóm nghiên cứu robot y sinh mạnh tại Việt Nam vươn tầm quốc tế. Nhóm nghiên cứu có thể tham gia những dự án liên ngành và tạo ra các công nghệ có ích cho xã hội. “Một số sản phẩm nghiên cứu, nếu đáp ứng đầy đủ yêu cầu về an toàn, hiệu quả và quy định chuyên môn, có thể tiến tới đánh giá tiền lâm sàng hoặc thử nghiệm lâm sàng”, TS Thành nói thêm. LƯU TRINH Ở tuổi 33, TS Thái Mai Thành, giảng viên Viện Kỹ thuật và Khoa học máy tính (Trường ĐH VinUni) ghi dấu ấn với công trình robot mềm tích hợp công nghệ in sinh học 3D qua nội soi, mở ra triển vọng đưa những công nghệ tiên tiến vào phục vụ sức khỏe cộng đồng. Anh là một trong 10 nhà khoa học trẻ xuất sắc nhất nhận giải thưởng Quả Cầu Vàng 2026 ở lĩnh vực Công nghệ robot và tự động hóa. TS Thái Mai Thành, giảng viên Viện Kỹ thuật và Khoa học máy tính (Trường ĐH VinUni) chia sẻ về nghiên cứu của mình với các đồng nghiệp ẢNH: NVCC Bài 2: Chế tạo công nghệ robot phục vụ sức khỏe cộng đồng “Trong lĩnh vực robot y sinh, tôi hy vọng có thể cùng các cộng sự đưa những ý tưởng nghiên cứu từ phòng thí nghiệm tiến gần hơn đến ứng dụng thực tiễn. Các công nghệ robot mềm hỗ trợ phẫu thuật, in sinh học 3D tại chỗ, robot phục hồi chức năng hay thiết bị đeo thông minh là những nghiên cứu đầy tiềm năng. Tôi mong muốn một ngày nào đó, những công nghệ do các nhóm nghiên cứu tại Việt Nam phát triển có thể được ứng dụng rộng rãi, góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cộng đồng”. TS THÁI MAI THÀNH (Trường ĐH VinUni) NHỮNG QUẢ CẦU VÀNG LÀM CHỦ CÔNG NGHỆ MỚI
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==