13 ĐỜI SỐNG - XÃ HỘI n Thứ Sáu n Ngày 13/11/2026 KHÔNG CHỈ NHỚ TÊN HANG, TÊN ĐẢO Theo cơ quan quản lý vịnh Hạ Long, công việc của thuyết minh viên bao gồm cung cấp thông tin về di sản, hướng dẫn tham quan, giải thích quy định và giải đáp thắc mắc của du khách. Phạm vi công việc cho thấy thuyết minh không đơn thuần là phần lời giới thiệu đi kèm hành trình, mà là một yếu tố cấu thành chất lượng trải nghiệm. Mỗi nhóm khách có nhu cầu tiếp nhận thông tin khác nhau. Người có kiến thức nền sẽ đặt những câu hỏi chuyên sâu hơn người lần đầu đến với di sản. Trẻ em cần cách giải thích sinh động, dễ hiểu; khách quốc tế có thể chưa biết nhiều về bối cảnh lịch sử, văn hóa Việt Nam. Người thuyết minh phải linh hoạt điều chỉnh cách diễn đạt và lượng thông tin, nhưng vẫn bảo đảm tính chính xác. Với vịnh Hạ Long, thách thức là kết nối vẻ đẹp có thể cảm nhận bằng mắt với những giá trị cần kiến thức để hiểu. Những tên gọi gợi hình giúp du khách ghi nhớ các đảo đá, hang động, nhưng hành trình sẽ thiếu chiều sâu nếu chỉ dừng ở việc mô tả hình dáng giống con vật hay đồ vật. Những câu chuyện về địa chất, hệ sinh thái và lịch sử cư trú cần được lồng ghép vừa đủ, gắn với chính không gian mà du khách đang khám phá. Ở Yên Tử, yêu cầu tương tự đặt ra trong việc giới thiệu các dấu tích lịch sử, kiến trúc và tư tưởng Phật giáo Trúc Lâm. Nếu chỉ liệt kê niên đại, tên chùa, tên nhân vật, người nghe khó hình dung mối liên hệ giữa các điểm đến. Một câu chuyện có cấu trúc, làm rõ sự gắn kết giữa di tích và dòng chảy lịch sử, sẽ giúp du khách hiểu vì sao Yên Tử có vị trí đặc biệt trong đời sống văn hóa, tinh thần của người Việt. Một yêu cầu quan trọng khác là phân biệt tư liệu lịch sử, kết quả nghiên cứu với truyền thuyết, giai thoại dân gian. Mỗi loại thông tin đều có giá trị riêng trong diễn giải di sản, song cần được giới thiệu đúng tính chất. Du khách cần biết câu chuyện mình đang nghe được ghi nhận trong văn bản, hiện vật hay lưu truyền qua dân gian. Minh bạch về nguồn tư liệu không làm giảm sức hấp dẫn mà còn góp phần tạo dựng niềm tin. Trong hồ sơ đề án phát triển du lịch của Quảng Ninh, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và nội dung giới thiệu giá trị di sản là một trong những yêu cầu đặt ra. Đây là nhiệm vụ cần triển khai đồng bộ với phát triển sản phẩm du lịch. Một tuyến tham quan có hạ tầng tốt nhưng thiếu đội ngũ thuyết minh phù hợp sẽ khó tạo được trải nghiệm khác biệt, nhất là với nhóm khách quan tâm đến văn hóa, lịch sử và thiên nhiên. ĐẰNG SAU MỘT LỜI THUYẾT MINH Để có phần giới thiệu ngắn gọn, dễ hiểu trước du khách, người làm nghề cần một nền tảng kiến thức và tài liệu rộng hơn nhiều. Bộ nội dung chuẩn, danh mục nguồn tham khảo và cơ chế cập nhật thường xuyên là những điều kiện cần thiết để hạn chế tình trạng thông tin thiếu thống nhất, truyền miệng qua nhiều thế hệ người làm nghề. Khi có kết quả nghiên cứu mới hoặc nhận định chuyên môn được điều chỉnh, thông tin cần được cập nhật kịp thời đến đội ngũ trực tiếp phục vụ khách. Công tác tập huấn cũng cần chú trọng thực hành. Thay vì chỉ kiểm tra khả năng ghi nhớ, người học cần được thực hành thuyết minh tại điểm, xử lý những câu hỏi khó, thử nghiệm cách truyền đạt với từng nhóm khách và nhận phản hồi. Chất lượng không chỉ nằm ở việc người nói nắm được bao nhiêu thông tin, mà còn ở khả năng giúp người nghe hiểu và ghi nhớ những giá trị cốt lõi. Ngoại ngữ cũng là yêu cầu không thể xem nhẹ. Dịch đúng tên gọi chưa đủ để giải thích một khái niệm văn hóa hay sự kiện lịch sử cho người không cùng bối cảnh. Người thuyết minh cần lựa chọn cách diễn đạt dễ hiểu, thống nhất, tránh những từ ngữ có thể dẫn đến cách hiểu sai. Tài liệu song ngữ được biên soạn, rà soát kỹ sẽ là điểm tựa để nâng chất lượng phục vụ và bảo đảm tính nhất quán về thông tin. Công nghệ có thể hỗ trợ hoạt động thuyết minh thông qua bản đồ số, hệ thống âm thanh, hình ảnh và tư liệu trực quan. Tuy nhiên, thiết bị không thể thay thế hoàn toàn khả năng quan sát, ứng biến của người hướng dẫn. Khi khách mệt, thời tiết thay đổi hoặc một điểm tham quan quá đông, người trực tiếp dẫn đoàn phải biết điều chỉnh nhịp độ, cách tổ chức và phối hợp với các bộ phận liên quan. Vai trò của thuyết minh viên còn thể hiện ở việc góp phần bảo vệ di sản. Những lời nhắc khách đi đúng lối, không chạm vào cấu trúc hang động hay giữ yên tĩnh tại không gian tín ngưỡng sẽ có sức thuyết phục hơn khi đi kèm lời giải thích cụ thể. Muốn làm được điều đó, người hướng dẫn không chỉ cần thuộc quy định mà còn phải hiểu những giá trị cần được bảo vệ phía sau mỗi quy định. Bên cạnh đào tạo, điều kiện làm việc và cơ hội phát triển nghề nghiệp cũng cần được quan tâm. Một công việc đòi hỏi liên tục cập nhật kiến thức, kỹ năng khó duy trì chất lượng nếu chỉ được nhìn nhận như khâu phục vụ thời vụ. Cơ chế ghi nhận phản hồi, hỗ trợ học tập và đánh giá công bằng sẽ tạo động lực để người làm nghề gắn bó, đầu tư lâu dài. Một lời thuyết minh tốt có thể khiến du khách nhìn lại cảnh vật vừa đi qua bằng sự hiểu biết khác. Giá trị ấy không dễ đo đếm bằng số điểm tham quan, nhưng ảnh hưởng trực tiếp đến cách mỗi người ghi nhớ Hạ Long, Yên Tử và những di sản đã đặt chân tới. Đầu tư cho đội ngũ thuyết minh vì thế cũng chính là đầu tư cho chiều sâu và sức sống lâu dài của điểm đến. HOÀNG DƯƠNG Một góc mái chùa Hoa Yên, Yên Tử ẢNH: HOÀNG DƯƠNG Tàu đưa du khách tham quan vịnh Hạ Long ẢNH: HOÀNG DƯƠNG Thuyết minh viên giới thiệu Di sản thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long với du khách ẢNH: HOÀNG DƯƠNG Một chuyến tham quan có thể đi qua nhiều địa danh nhưng chưa chắc để lại nhiều hiểu biết. Giữa cảnh quan và du khách, thuyết minh viên giữ vai trò kết nối, giúp những giá trị của di sản được nhận diện qua thông tin chính xác, cách kể hấp dẫn và khả năng tương tác với người nghe. NHỮNG NGƯỜI LÀM NÊN SỨC SỐNG DI SẢN BÀI 2: Người giúp du khách đến gần di sản NÂNG CHẤT LƯỢNG NGUỒN NHÂN LỰC DI SẢN Hồ sơ đề án phát triển du lịch của Quảng Ninh đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng nhân lực và nội dung giới thiệu giá trị di sản. Đây là nhiệm vụ cần triển khai song hành với phát triển sản phẩm, đa dạng hóa tuyến tham quan. Bởi hạ tầng và cảnh quan chỉ tạo tiền đề; chính đội ngũ am hiểu di sản, có kỹ năng truyền đạt mới giúp hành trình trở nên khác biệt và tăng sức hấp dẫn với du khách.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==