15 nThứ Hai n Ngày 9/11/2026 NỖI LO ĐỒNG CẠN NƯỚC SỚM Phóng viên Tiền Phong ghi nhận, đầu tháng 11, tại rốn lũ Đồng Tháp Mười, những cánh đồng vừa mới mênh mông nước nay đã trơ mặt ruộng, dù mùa mưa vẫn chưa kết thúc. Năm nay, mùa nước nổi nơi đây kết thúc sớm gần 1 tháng so với năm trước và trung bình các năm. Thay đổi này khiến nhịp mưu sinh của người dân vùng lũ thay đổi, khi lượng cá tự nhiên trên đồng chưa kịp lớn để thu hoạch, trong khi lịch xuống giống vụ lúa Đông Xuân còn hơn 20 ngày nữa mới tới. Giữa trưa nắng xen lẫn những cơn mưa bất chợt, ông Nguyễn Văn Bé (ngụ xã Tam Nông, tỉnh Đồng Tháp) tất bật lái máy cày xới cánh đồng 5 ha chuẩn bị đất cho vụ lúa mới. Đưa tay gạt mồ hôi nhễ nhại trên mặt, ông Bé cho biết, năm nay lũ rút sớm, nông dân lại phải thêm chi phí không nhỏ để bơm nước ngược lên đồng khi bắt đầu vụ lúa. Chưa kể, lũ rút sớm cũng khiến lượng nước trong kênh rạch ít đi, chi phí bơm tưới tốn hơn. “Theo quy luật mọi năm, thời điểm này nước trên đồng vẫn lênh láng, xấp xỉ bờ bao, phải hết đợt triều cường tháng 11 Âm lịch lũ mới rút hẳn. Tuy nhiên, năm nay đồng đã khô cạn. Còn hơn nửa tháng mới đến kỳ sạ lúa vụ mới, nên xới đất xong, tôi phải tốn tiền bơm nước vào để ngâm đất và hạn chế cỏ mọc. Chi phí vụ Đông Xuân năm nay có thể sẽ đội lên”, ông Bé lo lắng nói. Cùng ngụ tại xã Tam Nông, ông Văn Công Dính, người gắn bó với nghề câu lưới trên đồng lũ nhiều năm qua, cũng đành ngậm ngùi thu dọn ngư cụ. Ông Dính cho biết, do nước rút nhanh, ông đành bỏ giăng lưới trên đồng lũ, chuyển sang giăng lưới dọc theo các tuyến sông để đắp đổi qua ngày. Sự bất thường của mùa nước nổi năm nay được minh chứng qua số liệu quan trắc. Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh Đồng Tháp cho biết, mực nước cao nhất vào đầu tháng 11 đo được tại trạm Hồng Ngự chỉ đạt 2,15m, thấp hơn cùng kỳ năm ngoái tới 1,14m. Tương tự, mực nước đỉnh lũ tại trạm Cao Lãnh và Mỹ Tho đều giảm đáng kể so với trung bình nhiều năm. Đáng lo ngại hơn, bức tranh thủy văn toàn lưu vực sông Mekong đang phát đi những tín hiệu đỏ. Mực nước trên dòng chính tại trạm Kratie (Campuchia) và dung tích điều tiết của Biển Hồ hiện đều ở mức thấp hơn trung bình nhiều năm từ 21-24%. Viện Quy hoạch Thủy lợi miền Nam cảnh báo, tổng lượng lũ đổ về miền Tây năm nay ước chỉ đạt khoảng 290 tỉ mét khối. Đỉnh lũ xuất hiện sớm trong tháng 10 ở mức thấp và rút nhanh. Sự cộng hưởng giữa việc suy giảm dòng chảy từ thượng nguồn do thủy điện tích nước và lượng mưa thiếu hụt trong nội vùng đang đẩy miền Tây vào nguy cơ đối mặt mùa khô khốc liệt, hạn hán, xâm nhập mặn được dự báo sẽ tăng. Các chuyên gia dự báo, kịch bản hạn hán, xâm nhập mặn tại miền Tây năm nay hoàn toàn có thể tương đương, thậm chí vượt mốc lịch sử mùa khô năm 2015-2016 và 2019-2020. ỨNG PHÓ SỚM CHO TỪNG VÙNG Trao đổi với phóng viên Tiền Phong, Ths. Nguyễn Hữu Thiện, chuyên gia độc lập về sinh thái vùng ĐBSCL, dẫn bản tin của Cơ quan Khí quyển và Đại dương Mỹ (NOAA) ngày 8/10 về dự báo tác động mạnh của El Nino. Thời tiết cực đoan đã bắt đầu xuất hiện, và có đến 83% xác suất sẽ phát triển thành một đợt El Nino rất mạnh kéo dài từ tháng 11/2026 đến tháng 1/2027. Theo NOAA, sức ảnh hưởng của El Nino lần này có thể đạt kỷ lục tính từ 1950 tới nay. Ông Thiện dự báo, El Nino tác động khác nhau đến từng khu vực ở miền Tây, đòi hỏi giải pháp ứng phó chủ động khác nhau. Tại khu vực Cửa sông Cửu Long, vùng ven biển kéo dài từ Đồng Tháp tới Cần Thơ, xâm nhập mặn có thể vào sâu nội địa theo các nhánh sông từ 90-100km, mức độ khốc liệt ngang ngửa mùa khô 2016. Bài học từ năm 2016 (khi khu vực này thiệt hại khoảng 160.000 ha lúa) và kinh nghiệm tránh mặn của năm 2020 cho thấy, để hạn chế ảnh hưởng, phải chủ động dời lịch canh tác lên sớm từ 2 tuần đến 1 tháng để tránh mặn, thu hoạch dứt điểm trước khi đỉnh mặn tràn về. “Người dân và chính quyền các địa phương không nên trông chờ, ỷ lại vào hệ thống cống ngăn mặn sẽ giữ được ngọt. Bởi trong trường hợp cực đoan, việc đóng cống ngăn mặn cũng chỉ cầm cự được đến cuối tháng 1/2027. Sau thời điểm đó, việc ngăn mặn sẽ mất hoàn toàn tác dụng vì khi chặn nước mặn từ biển vào, thì bên trong nội đồng cũng đã cạn kiệt nước ngọt từ lâu, không có nguồn nước bổ sung từ thượng nguồn về”, ông Thiện nói. Theo ông, vùng bán đảo Cà Mau (Cà Mau và ven biển An Giang) nhận rất ít hoặc hầu như không có nước ngọt từ sông Hậu, gần như phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn nước mưa. Với dự báo mưa kết thúc sớm, nắng hạn đạt mức lịch sử, vùng này sẽ thành rốn hạn, chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Do vậy, người dân cần tích cực trữ nước ngọt ngay từ giờ trong các ao, hồ, mương vườn. Nếu El Nino lập đỉnh 75 năm, mọi biện pháp chống hạn đều có thể trở thành vô ích, nên một số vùng khó đảm bảo nguồn nước cần cân nhắc về sản xuất, chuyển đổi cây trồng, vật nuôi phù hợp, thay vì cố đầu tư để rồi đối mặt thiệt hại. HOÀ HỘI Mùa nước nổi năm nay tại Đồng bằng sông Cửu Long (miền Tây) đang khép lại, sớm hơn gần một tháng so với thông lệ. Nước lũ rút sớm kéo theo sinh kế và báo hiệu một mùa khô khốc liệt hơn với hạn hán, xâm nhập mặn, sạt lở do ảnh hưởng của hiện tượng El Nino được dự báo có thể đạt cường độ mạnh nhất 75 năm qua. Miền Tây lo ứng phó mùa khô khốc liệt Trung tâm Dự báo Khí tượng Thuỷ văn Quốc gia dự báo, El Nino có cường độ rất mạnh ảnh hưởng từ cuối năm 2026 tới đầu hè năm 2027. Do đó, mức độ xâm nhập mặn mùa khô năm 2026-2027 tại khu vực miền Tây sẽ ở mức cao hơn trung bình nhiều năm, cao hơn mùa khô năm 20252026, khả năng ở mức tương đương với mùa khô lịch sử năm 2019-2020. Cơ quan khí tượng cảnh báo, nguy cơ hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn trong mùa khô năm 2026-2027, đặc biệt các khu vực ven biển phía Đông của tỉnh Đồng Tháp có nguy cơ bị ảnh hưởng nặng. Mới đây, ông Nguyễn Phước Thiện, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp, chủ trì họp với các sở ngành, địa phương triển khai phương án ứng phó, yêu cầu các sở, ngành, địa phương chủ động triển khai sớm các phương án phòng, chống hạn mặn cho mùa khô năm 2026-2027. Các sở, ngành, địa phương còn được giao xây dựng phương án chi tiết, cụ thể và phân công rõ nhiệm vụ, gắn trách nhiệm người đứng đầu trong việc theo dõi, vận hành, quản lý nguồn nước, đẩy nhanh tiến độ thi công và sửa chữa các công trình cống, nạo vét kênh rạch, ao chứa. Công tác thông tin, tuyên truyền về tình hình hạn mặn, cấp nước tới người dân cũng được yêu cầu phải đảm bảo, kịp thời. Các địa phương phải chú trọng bố trí phương án hỗ trợ cấp nước cho các khu vực khó khăn, hộ gia đình chính sách, người yếu thế, cơ sở y tế và giáo dục. Trước đó, UBND tỉnh Đồng Tháp đã ban hành chỉ thị về việc phòng, chống hạn hán, xâm nhập mặn mùa khô năm 2026-2027 trên địa bàn tỉnh. Theo đó, các sở, ngành, địa phương chủ động rà soát, xây dựng phương án ứng phó cụ thể theo kịch bản rủi ro rất cao (tương đương mùa khô năm 2019-2020). HOÀ HỘI Đồng Tháp lên phương án ứng phó hạn mặn Người dân ở xã cù lao Tân Phú Đông, tỉnh Đồng Tháp chắt chiu nước sinh hoạt ẢNH: HOÀ HỘI Lãnh đạo tỉnh Đồng Tháp vừa yêu cầu các sở, ngành, địa phương chủ động triển khai sớm các phương án phòng, chống hạn mặn cho mùa khô năm 2026-2027. Nước rút sớm, người dân ở vùng rốn lũ Đồng Tháp Mười, xã Tam Nông, tỉnh Đồng Tháp cày đất chuẩn bị vụ lúa Đông Xuân ẢNH: HOÀ HỘI Thủ tướng mới đây yêu cầu các bộ, ngành và địa phương chủ động xây dựng, triển khai giải pháp ứng phó từ sớm, từ xa, phù hợp với diễn biến thực tế và điều kiện từng địa bàn. Báo động sụt lún Thạc sĩ Nguyễn Hữu Thiện, chuyên gia độc lập về sinh thái vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), cho biết, với ảnh hưởng của El Nino, nguy cơ sụt lún, sạt lở đất tại khu vực miền Tây cũng cần đặc biệt lưu ý, đặc biệt là các vùng ngọt hóa như vùng Gò Công (tỉnh Đồng Tháp), Trần Văn Thời (tỉnh Cà Mau). Trước đó, trong các mùa khô cực đoan năm 2020 và 2024, hai khu vực này đã ghi nhận hàng ngàn điểm sụt lún. Tình trạng sụt lún, sạt lở gia tăng khi nước trong kênh rạch cạn kiệt, thượng nguồn không có để bổ sung, trong khi phía biển cống ngăn mặn đóng chặt. Không có nước, tầng đất mặt bị khô, co ngót gây sụt lún, sạt lở. Bên cạnh đó, khi nước rút sâu, bờ đất trở nên cao hơn, áp suất tụt, gây ra sạt lở bờ sông, kênh rạch. Do đó, khi nước rút sâu, khô hạn kéo dài, các vùng ngọt hóa cũng cần nghiên cứu mở cống cho nước mặn vào để giữ đất, tránh hư hại đường sá, nhà cửa. Về lâu dài, các tiểu vùng này cần được trả lại điều kiện tự nhiên mặn - ngọt luân phiên theo mùa, tuân thủ đúng tinh thần “thuận thiên”. H.H
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==