13 ĐỜI SỐNG - XÃ HỘI n Thứ Hai n Ngày 9/11/2026 CHĂM TỪNG CÂY, GIỮ TỪNG BÓNG MÁT Trên đường bộ từ chùa Giải Oan lên khu vực tháp Tổ, chùa Hoa Yên, hàng xích tùng cổ thụ là một phần quen thuộc của hành trình về Yên Tử. Những thân cây lớn, bộ rễ nổi đan cùng đá núi và tán lá che lối đi tạo nên nét riêng của đường Tùng. Thượng tọa Thích Đạo Hiển, Phó Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam thành phố Quảng Ninh, lý giải cây tùng gắn với hình ảnh người quân tử, sức sống bền bỉ giữa điều kiện khắc nghiệt. Theo ông, đi dưới hàng tùng cổ cũng là dịp để người hành hương chiêm nghiệm những giá trị mà Phật hoàng Trần Nhân Tông và các vị tổ để lại. Giá trị của những gốc cây không chỉ nằm ở tuổi đời mà còn ở không gian chúng tạo nên. Trước khi tới chùa, người hành hương đã đi qua bóng rừng, những đoạn dốc và khoảng nghỉ dưới tán cây. Cảnh quan ấy nối các công trình di tích thành một hành trình liền mạch, mang dấu ấn riêng của Yên Tử. Hiện rừng Yên Tử có 144 cây được công nhận là Cây Di sản Việt Nam từ năm 2016. Chăm sóc những cây cổ thụ này là một phần quan trọng trong công tác bảo vệ rừng và cảnh quan di tích. Tuy nhiên, sâu bệnh, giông bão và những tác động từ hoạt động tham quan đều có thể ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng của cây. Việc bảo tồn cần bắt đầu từ tình trạng cụ thể của từng gốc: thân có mục rỗng, tán có lệch, rễ có bị tổn thương hay khu vực xung quanh đang thay đổi thế nào. Tại hội thảo tham vấn về bảo tồn xích tùng Yên Tử, các nhà nghiên cứu đã đề cập nhiều yếu tố ảnh hưởng tới cây, từ tuổi cây, sâu bệnh, điều kiện tự nhiên đến hoạt động lễ hội, du lịch. Các giải pháp được đề xuất gồm chăm sóc đất, xử lý sâu bệnh, chống đỡ cây có nguy cơ đổ gãy và nhân giống để trồng bổ sung. Theo tham vấn của Trung tâm Tài nguyên và Môi trường Lâm nghiệp, những giải pháp này cần được triển khai thí điểm, vừa thực hiện vừa nghiên cứu, rút kinh nghiệm trước khi áp dụng rộng. Cách làm thận trọng cho thấy chăm sóc cây cổ thụ không thể nóng vội, mà cần theo dõi lâu dài, tránh can thiệp đồng loạt khi chưa đánh giá đầy đủ. Với đường Tùng, bảo vệ cây còn gắn với cách tổ chức lối đi. Sửa nền đường, bố trí nơi dừng chân hay làm rãnh thoát nước đều cần tính đến điều kiện sống của cây. Một hạng mục phục vụ khách dù chiếm diện tích nhỏ vẫn có thể ảnh hưởng đến vùng rễ nếu đặt sát gốc. ƯƠM LỚP CÂY TIẾP NỐI Cùng với chăm sóc tùng cổ, tạo nguồn cây kế tiếp là công việc được những người gắn bó với Yên Tử theo đuổi nhiều năm. Anh Phạm Văn Sự, từng công tác tại Ban Quản lý di tích và rừng quốc gia Yên Tử, là một trong những người dành nhiều công sức cho việc nhân giống xích tùng. Trong thời gian dài, anh Sự tìm nhặt những hạt tùng nhỏ lẫn trong đất đá để mang về gieo. Những lứa đầu nảy mầm nhưng nhiều cây non không sống được do thối rễ. Từ gieo hạt đến thử nghiệm giâm cành, anh mất nhiều năm mới tìm được phương pháp giúp cây phát triển tốt. Anh Sự cho biết đã dành nhiều công sức thử nghiệm điều kiện ánh sáng, nước tưới và cách chăm sóc. Từ tháng 6/2023 đến nay, anh đã bàn giao hơn 2.000 cây giống cho Ban Quản lý Di tích và Rừng quốc gia Yên Tử để trồng bổ sung. Những cây non mở ra khả năng duy trì quần thể xích tùng, nhưng cần nhiều thời gian mới tạo được bóng mát. Vì vậy, trồng mới và chăm sóc cây cổ là hai công việc phải song hành. Một hàng cây mới chưa thể thay ngay vị trí của những thân tùng lâu năm trong cảnh quan và ký ức người hành hương. Bảo tồn xích tùng cũng không thể tách rời việc giữ rừng. Ông Đào Hữu Hậu, Đội trưởng Đội chuyên trách bảo vệ rừng Yên Tử, thuộc Ban Quản lý di sản thế giới vịnh Hạ Long - Yên Tử, nhận định rừng đã có nhiều chuyển biến, phát triển đa tầng tán và bảo tồn được các nguồn gen quý. Ông Vũ Văn Mỳ, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm khu vực 1, cho biết công tác quản lý rừng đã có thêm bản đồ số, định vị GPS và thiết bị bay hỗ trợ giám sát. Những phương tiện này bổ sung cho các chuyến tuần tra, giúp theo dõi khu vực ranh giới, đường mòn và lối mở. Trong định hướng mở thêm trải nghiệm đi bộ, tìm hiểu thiên nhiên, không gian rừng là sức hấp dẫn của Yên Tử. Nhưng mỗi tuyến tham quan cần được khảo sát kỹ để xác định lối đi, vị trí dừng và khu vực hạn chế tiếp cận, nhất là quanh các gốc cây cổ thụ. Những câu chuyện về đường Tùng cũng có thể giúp khách hiểu vì sao cần đi đúng lối, không trèo lên rễ, khắc lên thân hay tự ý bẻ cành. Lịch sử và truyền thuyết được kể đúng tính chất sẽ làm hành trình có chiều sâu mà không cần tô đậm tuổi cây hay bổ sung những chi tiết chưa có căn cứ. Giá trị của công việc bảo tồn đôi khi thể hiện rất lặng lẽ: một cây già tiếp tục ra lá, một cây non bén rễ, một đoạn đường vẫn còn bóng mát. Giữ được những điều ấy cũng là giữ cho người trở lại Yên Tử còn nhận ra con đường mình từng đi qua. HOÀNG DƯƠNG Anh Phạm Văn Sự chăm sóc, nhân giống xích tùng tại Yên Tử Bộ rễ xích tùng nổi trên mặt đất, đan cùng đá núi dọc đường hành hương Những cây xích tùng cổ thụ góp phần tạo nên dấu ấn riêng của đường hành hương lên Yên Tử Những hàng xích tùng cổ thụ góp phần làm nên vẻ trầm mặc của Yên Tử. Giữ được những bóng cây ấy đòi hỏi công việc bền bỉ, từ chăm sóc từng gốc tùng, nhân giống cây non đến bảo vệ không gian rừng quanh đường hành hương. GIỮ DI SẢN CHO NGÀY MAI BÀI 3: Giữ những bóng tùng trên đường lên Yên Tử Cây tùng trong cảm thức người hành hương “Cây tùng gắn với hình ảnh người quân tử, sức sống bền bỉ giữa điều kiện khắc nghiệt. Đi dưới hàng tùng cổ cũng là dịp để người hành hương chiêm nghiệm những giá trị mà Phật hoàng Trần Nhân Tông và các vị tổ để lại”. Thượng tọa THÍCH ĐẠO HIỂN, Phó Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam thành phố Quảng Ninh
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==