Đại sứ Bùi Thế Giang, nguyên Vụ trưởng Vụ Tây Âu - Bắc Mỹ (Ban Đối ngoại Trung ương Đảng), Phó Chủ tịch Hội Việt - Mỹ, nhận định như vậy tại Talkshow “Nước Mỹ trước bầu cử giữa nhiệm kỳ 2026” do báo Tiền Phong tổ chức ngày 1/11. Phía sau cuộc cạnh tranh quyết liệt giữa hai đảng Cộng hòa và Dân chủ là sự quan tâm của cử tri Mỹ trước những vấn đề đang tác động trực tiếp đến đời sống. Thưa Đại sứ Bùi Thế Giang, từ kinh nghiệm nhiều năm theo dõi quan hệ quốc tế và chính trường Mỹ, ông có thể chia sẻ quan điểm về vấn đề này? Cuộc bầu cử lần này, bầu toàn bộ 435 ghế Hạ viện và 35 ghế Thượng viện, được coi là thước đo, cuộc trưng cầu ý dân về hiệu quả hoạt động của chính quyền đương nhiệm. Thông thường, đảng cầm quyền của tổng thống đương nhiệm thường bị mất ghế. Từ sau Chiến tranh Thế giới thứ II đến nay, trung bình, đảng đương nhiệm mất 26 ghế ở Hạ viện và 4 ghế ở Thượng viện. Trong lịch sử bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ, chỉ có 8 lần đảng cầm quyền giành thêm ghế ở một trong hai viện của Quốc hội. Và trong 8 lần đó, chỉ có đúng 2 lần thắng ở cả hai viện: lần thứ nhất là năm 1934 thời Tổng thống Franklin D. Roosevelt và lần thứ hai là năm 2002 thời Tổng thống George W. Bush. Hiện nay, bối cảnh của nước Mỹ nói riêng và thế giới nói chung hết sức phức tạp và nhiều diễn biến khó lường. Về đối ngoại, Mỹ rút khỏi nhiều định chế quốc tế, tham gia trong xung đột Nga - Ukraine, Trung Đông và Mỹ Latinh. Về đối nội, người dân, đặc biệt là tầng lớp bên dưới, quan tâm trực tiếp đến vấn đề cơm áo gạo tiền thiết thân như nhà ở, lạm phát, giá xăng dầu, thực phẩm… Chính quyền có thể tính đến các chiến lược, chính sách lâu dài vì lợi ích của nước Mỹ, nhưng với người dân, họ chỉ quan tâm đến đời sống thực tế. Điều này diễn ra ngay cả khi năm 2026, ngân sách quốc phòng Mỹ đạt mức kỷ lục lịch sử là 47 tỷ USD. Con số rất lớn, vượt trần! Trong khi đó, số lượng người đi bỏ phiếu sớm và qua email gia tăng đông chưa từng có. Dự kiến con số này gấp đôi năm 2022 - năm gần đây nhất, có số lượng cao nhất. Điều này cho thấy tính chất rất khó đoán định của kết quả của bầu cử giữa kỳ lần này. Đảng Dân chủ chỉ cần giành thêm 4 ghế là chuyển từ thế thiểu số sang đa số tại Hạ viện. Khi đó, họ có quyền điều tra, giám sát hoạt động của nhánh hành pháp do Tổng thống đứng đầu. Nếu thắng cả Thượng viện, họ còn có quyền cản trở việc bổ nhiệm thành viên nội các, mặc dù Tổng thống có quyền phủ quyết các dự luật. Do đó, cuộc bầu cử này đầy thách đố và kịch tính. 3 ĐIỂM ĐÁNG CHÚ Ý VỀ ĐỊA BÀN VÀ CỬ TRI Rõ ràng kết quả bầu cử phụ thuộc nhiều vào từng địa bàn tranh cử. Theo Đại sứ Bùi Thế Giang, bức tranh cạnh tranh trong cuộc bầu cử giữa kỳ năm 2026 sẽ có những điểm gì đáng chú ý? Tôi xin nhấn mạnh 3 điểm đáng chú ý về địa bàn và cử tri. Thứ nhất, sự dịch chuyển lá phiếu tại bang Texas. Texas được coi là “thành trì”, “bồ ruột” của Đảng Cộng hòa suốt hơn 40 năm qua. Tuy nhiên, ứng viên sáng giá nhất cho ghế Thượng viện tại bang này năm nay lại là ông James Del Talarico thuộc Đảng Dân chủ. Ông Talarico sinh ngày 17/5/1989, hiện 37 tuổi, thuộc hệ phái Tin lành Trưởng lão (Presbyterian). Dù trẻ tuổi, ông đã kinh qua 4 nhiệm kỳ Hạ nghị sĩ bang và lập kỷ lục huy động tiền quyên góp tranh cử cao nhất lịch sử Đảng Dân chủ cho ghế Thượng viện (gấp đôi người đứng đầu nhiệm kỳ trước), vượt qua mọi ứng cử viên của cả hai đảng tại Texas trong 3 quý đầu năm 2026. Thứ hai, khối cử tri người Mỹ gốc Á. Có khoảng 16 triệu cử tri gốc Á đủ điều kiện bỏ phiếu nhiệm kỳ này. Mối quan tâm ưu tiên của họ lần lượt là: Kinh tế/đời sống, y tế, an sinh xã hội, đặc biệt là chương trình Medicare, và vấn đề nhập cư. Đáng chú ý, trong 2 năm đầu nhiệm kỳ 2 của ông Donald Trump, số người Mỹ gốc Á bị Cơ quan Di trú và Hải quan Mỹ (ICE) bắt giữ đã tăng hơn 400%, số người bị tạm giam tăng 512%. Trong đó, người gốc Ấn Độ bị tạm giam chiếm 29% và người gốc Trung Quốc chiếm 25%. Thứ ba, yếu tố Trung Quốc trong tư duy chính trị Mỹ. Chiến lược An ninh Quốc gia của ông Trump coi Trung Quốc là thách thức an ninh và đối thủ cạnh tranh. Quan hệ Mỹ - Trung mang tính chất “yêu - ghét lẫn lộn” do sự phụ thuộc đan xen về lợi ích kinh tế. Tháng 9/2026, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình sang Mỹ gặp Tổng thống Donald Trump tại Washington và được đón tiếp nồng nhiệt. Dự kiến trong 2 tháng cuối năm 2026, hai lãnh đạo sẽ còn gặp nhau 2 lần nữa tại Thâm Quyến và Miami. Bóng hình Trung Quốc luôn hiện diện sâu sắc trong tư duy của cử tri và chính giới Mỹ. Nếu cán cân quyền lực thay đổi, kết quả bầu cử lần này có thể tác động như thế nào đến tình hình chính trường Mỹ, thưa Đại sứ Bùi Thế Giang? Tôi xin đưa ra 4 kịch bản/ hướng lớn. Hướng 1, đảng Dân chủ thắng tại Hạ viện (khả năng cao). Đảng Dân chủ sẽ thúc đẩy các đạo luật thuộc chương trình nghị sự từ thời Tổng thống Barack Obama và Joe Biden. Đồng thời, họ sẽ gia tăng quyền giám sát, điều tra nhánh hành pháp. Thủ lĩnh phe Dân chủ tại Hạ viện đã đề cập đến khả năng tiến hành luận tội (impeach) ông Donald Trump, dù cựu Phó Tổng thống Kamala Harris vừa qua phát biểu khuyên không nên tiến hành vì lợi bất cập hại. Hướng 2, đảng Cộng hòa giữ Hạ viện nhưng mất Thượng viện. Chính quyền tiếp tục theo đuổi các ưu tiên nội địa như công nghệ cao, nhập cư, chống lạm phát. Hướng 3, đảng Dân chủ kiểm soát cả Thượng viện và Hạ viện. Cục diện chính trị bị đảo ngược hoàn toàn. Thượng viện của Dân chủ sẽ cản trở việc bổ nhiệm nhân sự nội các, đẩy Tổng thống Donald Trump vào thế khó. Hướng 4, đảng Cộng hòa tiếp tục giữ cả hai viện, tạo động lực để Tổng thống Donald Trump và đảng Cộng hòa tiếp tục thúc đẩy mạnh mẽ chương trình nghị sự MAGA (Make America Great Again - Làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại). TÁC ĐỘNG CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI Kết quả bầu cử giữa nhiệm kỳ có thể tác động như thế nào đến việc hoạch định và triển khai chính sách đối ngoại của Mỹ, thưa Đại sứ Bùi Thế Giang? Trong bầu cử Mỹ, làm tốt đối ngoại chỉ đem lại điểm cộng nhỏ, nhưng sự cố đối ngoại sẽ trở thành điểm trừ rất lớn. Tổng thống Trump vừa qua tuyên bố Mỹ không tấn công Iran trước ngày 3/11 cũng là động thái né “điểm trừ”. Nếu đảng Dân chủ thắng ở một hoặc hai viện, chính sách đối ngoại của Mỹ sẽ có xu hướng hợp tác và linh hoạt hơn. Nếu đảng Cộng hòa thắng, chính sách đối ngoại theo phương châm MAGA sẽ tiếp tục được duy trì. Tuy nhiên, dù đảng nào thắng, mục tiêu tối hậu của đối ngoại Mỹ vẫn luôn là lợi ích quốc gia Mỹ, chỉ khác nhau ở phương thức thực hiện. Việt Nam là một nền kinh tế gắn kết sâu rộng với chuỗi cung ứng khu vực và thương mại Mỹ. Xin Đại sứ Bùi Thế Giang chia sẻ quan điểm về tác động của cuộc bầu cử này đối với nước ta? Những thay đổi chính sách của Mỹ chắc chắn có tác động vượt ra ngoài biên giới Mỹ. Quan hệ Việt - Mỹ từ khi bình thường hóa năm 1995, nâng cấp lên Đối tác Toàn diện năm 2013 và nâng hai cấp lên Đối tác Chiến lược Toàn diện năm 2023 luôn duy trì chiều hướng phát triển đi lên và sẽ tiếp tục đà này dù ai thắng cử. Tuy nhiên, chúng ta cần đặt sự phát triển đó trong 3 bối cảnh thực tế. Thứ nhất, sau 51 năm, Việt Nam vẫn phải tập trung giải quyết 3 hậu quả chiến tranh là chất độc da cam, người mất tích, bom mìn, vật liệu chưa nổ. Thứ hai, tính bổ trợ lẫn nhau giữa hai nền kinh tế là rất cao. Thứ ba, trình độ phát triển của Mỹ vẫn xa so với Việt Nam. Quan hệ hai nước vẫn còn những tồn tại. Tuy nhiên, Việt Nam đã rất chủ động kéo giảm thặng dư thương mại, minh bạch hóa chính sách, bảo vệ sở hữu trí tuệ và đang phấn đấu sớm ký kết Hiệp định thương mại công bằng, cân bằng và đối ứng với Mỹ để mang lại lợi ích cho cả hai bên. Cảm ơn ông ! THU LOAN-THÁI AN (thực hiện) 10 n Thứ Ba n Ngày 3/11/2026 QUỐC TẾ Bầu cử giữa kỳ Mỹ và tác động tới Việt Nam Quan hệ Việt - Mỹ từ khi bình thường hóa năm 1995, nâng cấp lên Đối tác Toàn diện năm 2013 và nâng hai cấp lên Đối tác Chiến lược Toàn diện năm 2023 luôn duy trì chiều hướng phát triển đi lên và sẽ tiếp tục đà này dù đảng Cộng hòa hay đảng Dân chủ thắng thế trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ở Mỹ ngày 3/11. Việt Nam và Mỹ chính thức nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện vì hòa bình, hợp tác và phát triển bền vững vào ngày 10/9/2023 trong chuyến thăm cấp Nhà nước tới Việt Nam của Tổng thống Mỹ Joe Biden Đại sứ Bùi Thế Giang, nguyên Vụ trưởng Vụ Tây Âu - Bắc Mỹ (Ban Đối ngoại Trung ương Đảng), Phó Chủ tịch Hội Việt - Mỹ, tại Talkshow “Nước Mỹ trước bầu cử giữa nhiệm kỳ 2026” do báo Tiền Phong tổ chức ngày 1/11 ẢNH: HOÀNG TUYÊN
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==