14 n Thứ Ba n Ngày 27/10/2026 ĐỜI SỐNG - XÃ HỘI TỪ NHỮNG DẤU TÍCH VƯƠN TỚI TẦM TƯ TƯỞNG Mỗi khi nhắc đến non thiêng Yên Tử, người đời lại thành kính nhắc đến Đức Phật hoàng Trần Nhân Tông. Cuộc đời kỳ vĩ của một vị vua oai hùng, hành trình tu hành thanh tịnh và sự hình thành của Thiền phái Trúc Lâm đã cùng nhau dệt nên một chiều sâu đặc biệt, vô tiền khoáng hậu cho vùng núi này. Những câu chuyện mang tính sử thi ấy vẫn đang được lưu giữ vẹn nguyên qua các công trình kiến trúc, dấu tích khảo cổ, văn bản cổ và cả những hoạt động tôn giáo vẫn còn tiếp diễn cho đến tận hôm nay. Ngay trong bộ hồ sơ di sản, tổ chức UNESCO đã đặc biệt nhấn mạnh đến sự gắn bó máu thịt của Phật giáo Trúc Lâm với đời sống của con người và công cuộc xây dựng, bảo vệ đất nước. Các giá trị cốt lõi như sự tự tu dưỡng rèn luyện bản thân, tinh thần hòa hợp trọn vẹn với thiên nhiên, lòng yêu chuộng hòa bình và tình nhân ái bao la là những nội dung trọng tâm luôn được đề cập mỗi khi thế giới đánh giá về ý nghĩa to lớn của truyền thống này. Chính điều đó đã tạo nên cơ sở vững chắc để chúng ta nhìn nhận di sản không chỉ bằng hiện vật, mà từ chính tư tưởng vĩ đại đã nuôi dưỡng nên nó. Những mái chùa, am nhỏ, ngọn tháp và con đường hành hương là những địa điểm hiện hữu cụ thể, nhưng ẩn đằng sau chúng là cả một triết lý về cách ứng xử của con người với bản thân mình, với cộng đồng xã hội và với môi trường sống xung quanh. Triết lý “Cư trần lạc đạo” đã được xác định rõ ràng là một giá trị cốt lõi cần được diễn giải sâu sắc hơn nữa. Các chương trình hỗ trợ du khách tìm hiểu, thực hành và nghiên cứu liên quan đến Trúc Lâm vẫn còn chưa thực sự tương xứng với bề dày tiềm năng. Đây quả thực là một khoảng trống lớn về mặt nội dung, một bài toán khó mà không thể nào giải quyết được chỉ bằng cách xây thêm các cơ sở dịch vụ vật chất. Cái khó nhất trong việc diễn giải di sản chính là làm sao để chuyển hóa những khái niệm mang đậm tính triết lý, có chiều sâu thành những lời giải thích thật sự gần gũi, dễ hiểu mà vẫn giữ được tính chuẩn xác. Một câu nói kinh điển nếu bị vô tình tách rời khỏi bối cảnh lịch sử hoặc bị giản lược đến mức thô thiển thành những lời quảng bá sáo rỗng sẽ có thể làm mất đi hoàn toàn ý nghĩa sâu xa. Hệ thống các di tích rải rác ở Yên Tử, Vĩnh Nghiêm, Côn Sơn, Kiếp Bạc đang cùng nhau góp phần kể lại một câu chuyện chung liền mạch. Mỗi một nơi chốn lại như một tấm gương phản chiếu một lớp lang lịch sử, một giai đoạn phát triển và những nhân vật có liên quan mật thiết. Việc chủ động kết nối những không gian này sẽ giúp cho du khách có cái nhìn toàn cảnh để hiểu rõ quá trình hình thành, lan tỏa của dòng thiền, thay vì chỉ tiếp cận từng nơi như những điểm đến rời rạc, không có tính liên hệ. GÌN GIỮ CHIỀU SÂU GIỮA GUỒNG QUAY PHÁT TRIỂN Nhằm đánh thức giá trị di sản, Quảng Ninh đã đưa ra rất nhiều hướng trải nghiệm mới mẻ tại Yên Tử, trải dài từ các tour hành hương, hoạt động giáo dục lịch sử cho đến các chương trình thực hành thiền và tìm hiểu văn hóa. Đây đều là những định hướng đúng đắn, nhưng chúng cần phải được tổ chức thực hiện một cách cực kỳ cẩn trọng, sao cho phù hợp với đặc điểm của cơ sở tôn giáo, năng lực phục vụ tối đa và cả nhu cầu thực tế của du khách. Sự rạch ròi, phân biệt rõ ràng giữa ranh giới của hoạt động tôn giáo, sinh hoạt văn hóa và kinh doanh dịch vụ du lịch là điều bắt buộc phải có. Khách hàng khi bỏ tiền mua tour cần được biết chính xác mình đang tham gia vào chương trình gì, ai là người chịu trách nhiệm phụ trách, và nội dung được giới thiệu đang dựa trên cơ sở khoa học hay tín ngưỡng nào. Một chương trình tìm hiểu về thiền phái Trúc Lâm có thể được bắt đầu thật nhẹ nhàng từ một câu chuyện lịch sử lôi cuốn, hay việc cùng nhau đọc một tư liệu cổ được giải thích phù hợp, hoặc đơn giản là tìm hiểu nghệ thuật kiến trúc và quan sát cảnh quan sinh thái gắn liền với di tích. Có những giá trị thiêng liêng lại được du khách tiếp cận và cảm nhận tốt hơn bằng sự tĩnh lặng, chậm rãi và những cuộc đối thoại nhẹ nhàng, sâu lắng. Không chỉ vậy, chính nếp ứng xử tại điểm đến cũng là một phần không thể tách rời của câu chuyện di sản. Hành động giữ gìn vệ sinh chung, hạn chế tối đa tiếng ồn, tôn trọng những người đang hành lễ, và tuyệt đối không tác động vật lý vào di tích là những công việc vô cùng cụ thể nhưng lại mang ý nghĩa lớn lao. Khi các hoạt động phục vụ du lịch làm tốt được những điều đó, thông điệp nhân văn về sự hòa hợp và trách nhiệm sẽ tự động có cơ sở để hiện diện một cách tự nhiên trong suốt chuyến đi. Hiện nay, sự thương mại hóa ồ ạt nếu thiếu đi bàn tay kiểm soát có thể sẽ khiến du khách khi trở về chỉ còn nhớ tới những dịch vụ ồn ào nhiều hơn là đọng lại giá trị văn hóa cốt lõi của nơi đến. Vì lẽ đó, việc phân vùng các hoạt động, bố trí không gian hợp lý và thống nhất cách thức vận hành cần phải xem xét song hành cùng với mục tiêu bảo tồn tối thượng. Theo ghi nhận của UNESCO, quá trình bền bỉ chuẩn bị cho hồ sơ quần thể di sản này đã kéo dài tới 13 năm đằng đẵng, với sự chung tay tham gia miệt mài của các cơ quan quản lý, đội ngũ chuyên gia và cả cộng đồng cư dân. Danh hiệu cao quý ấy có được là kết tinh từ muôn vàn công việc nghiên cứu, chứng minh và bảo vệ gìn giữ giá trị qua thử thách của thời gian. Giờ đây, sau khi đã được ghi danh, trách nhiệm lớn lao ấy vẫn đang tiếp tục đòi hỏi phải được thể hiện bằng những quyết định chuẩn xác hằng ngày tại từng điểm di tích. HOÀNG DƯƠNG TỪ VỊNH BIỂN ĐẾN NON THIÊNG BÀI 3: Phật hoàng và mạch sống Trúc Lâm Hơn 7 thế kỷ trôi qua, những di tích và mạch sống văn hóa của Phật giáo Trúc Lâm vẫn đang âm thầm chảy trong lòng Yên Tử. Để đưa những giá trị thiêng liêng ấy chạm vào đời sống đương đại, ta phải bắt đầu từ việc thấu cảm đúng tư tưởng và tôn trọng truyền thống đang hiện diện nơi vùng di sản này. Đỉnh núi Yên Tử, nơi chùa Đồng tọa lạc ở độ cao 1.068m ẢNH: HOÀNG DƯƠNG Mỗi năm Yên Tử đón hàng triệu lượt khách, áp lực về sức tải đang đè nặng lên di sản ẢNH: HOÀNG DƯƠNG Huệ Quang Kim Tháp, nơi lưu giữ một phần xá lợi của Phật hoàng Trần Nhân Tông ẢNH: HOÀNG DƯƠNG
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==