SINH RA CÙNG KHÁT VỌNG KIẾN THIẾT ĐẤT NƯỚC Năm 1976, một năm sau ngày đất nước thống nhất, Vinamilk ra đời trên cơ sở tiếp quản một số nhà máy sữa tại miền Nam. Đây không phải xuất phát điểm thuận lợi. Việt Nam khi ấy gần như chưa có ngành công nghiệp chế biến sữa; nguồn nguyên liệu trong nước hạn chế, thói quen sử dụng sữa chưa phổ biến, thiết bị và công nghệ thiếu thốn. Các nhà máy tiếp quản sau chiến tranh có quy mô nhỏ, thậm chí có nhà máy sữa bột trẻ em còn dang dở và phải nhiều năm sau mới được phục hồi. Trong hoàn cảnh đó, câu chuyện sản xuất sữa gắn với một vấn đề lớn hơn: làm thế nào để một đất nước vừa đi qua chiến tranh có thể chăm lo dinh dưỡng cho thế hệ tương lai? Với bà Mai Kiều Liên - nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, Anh hùng Lao động, Tổng Giám đốc Vinamilk - câu hỏi ấy bắt đầu từ lời khuyên của người cha là bác sĩ. Khi bà còn học tại Liên Xô và đứng trước cơ hội chuyển khỏi ngành chế biến sữa, ông cho rằng một trong những vấn đề lớn sau chiến tranh sẽ là suy dinh dưỡng ở trẻ em và sữa có thể góp phần giải quyết. Bà quyết định ở lại với ngành học, trở về Việt Nam năm 1976 và bắt đầu làm kỹ sư tại nhà máy. ĐỔI MỚI TỪ NHỮNG BÀI TOÁN THỰC TẾ Trước khi Đổi mới chính thức được khởi xướng năm 1986, những chuyển động tìm đường cho sản xuất đã xuất hiện từ thực tiễn. Đầu thập niên 1980, cơ chế kế hoạch A, B, C mở ra những khoảng tự chủ đầu tiên cho doanh nghiệp. Với Vinamilk, điều này đặc biệt quan trọng khi công suất nhà máy lớn hơn nhiều so với lượng nguyên liệu được phân bổ. Có thời điểm máy móc thiếu việc, người lao động phải xoay xở làm thêm nhiều sản phẩm để duy trì hoạt động và giữ đội ngũ kỹ thuật. Khi quyền tự chủ được mở rộng, bài toán mới lại xuất hiện: làm thế nào để tự chủ mà không phân tán nguồn lực? Theo bà Mai Kiều Liên, một quyết định có ảnh hưởng lớn đến Vinamilk sau này là giữ mô hình tập trung nguồn lực thay vì tách các nhà máy thành những đơn vị hạch toán độc lập. Bà ví nguồn vốn khi ấy như một chiếc cốc: nếu đập thành nhiều mảnh và chia đều cho các nơi, sẽ rất lâu mới tạo được nguồn lực đủ lớn; nếu tập trung đầu tư, tạo lợi nhuận rồi tiếp tục tái đầu tư, tốc độ phát triển sẽ khác. Cách làm này tạo thành chu trình: nguồn lực từ những nhà máy đang hoạt động được dùng để phục hồi hoặc xây dựng nhà máy tiếp theo; năng lực mới tạo ra nguồn lực mới để tiếp tục đầu tư. Trong nền kinh tế thiếu vốn, ngoại tệ và công nghệ, lựa chọn tập trung thay vì dàn trải trở thành nguyên tắc quan trọng. Với Vinamilk, Đổi mới vì thế không chỉ là thay đổi cơ chế mà còn là khả năng sử dụng quyền tự chủ để tự quyết định tương lai. NHỮNG LẦN NÓI KHÔNG ĐỂ GIỮ QUYỀN TỰ QUYẾT Đầu những năm 1990, khi làn sóng đầu tư nước ngoài vào Việt Nam gia tăng, liên doanh trở thành lựa chọn hấp dẫn. Vinamilk cũng nhận được những đề nghị hợp tác với lợi ích rõ ràng về vốn, công nghệ, quản lý và khả năng tiếp cận hệ thống quốc tế. Tuy nhiên, đi cùng những lợi ích đó thường là yêu cầu đối tác nước ngoài nắm cổ phần chi phối. Vinamilk đã lựa chọn không liên doanh. Điều doanh nghiệp muốn giữ không chỉ là tỷ lệ sở hữu mà còn là quyền quyết định đối với một ngành mà họ tin Việt Nam cần từng bước làm chủ. Lựa chọn này đồng nghĩa Vinamilk phải tự tìm vốn, học công nghệ, xây dựng thị trường và chịu trách nhiệm trước những quyết định của mình. Năm 1989, sau nhiều năm phục hồi nhà máy, Vinamilk đưa ra sản phẩm sữa bột trẻ em sản xuất trong nước trên một dây chuyền hoàn chỉnh. Với một đất nước từng gần như không có công nghiệp chế biến sữa, việc làm chủ công nghệ mang ý nghĩa vượt ra ngoài một sản phẩm, thể hiện bước tiến của năng lực sản xuất trong nước. “CÁCH MẠNG TRẮNG” VÀ BÀI TOÁN NGUYÊN LIỆU Làm chủ nhà máy vẫn chưa đủ nếu nguyên liệu tiếp tục phụ thuộc bên ngoài. Đầu những năm 1990, Vinamilk bắt đầu “Cách mạng trắng”. Điểm khởi đầu là những hộ nông dân nuôi vài con bò quanh TPHCM. Doanh nghiệp tổ chức thu mua, ký hợp đồng bao tiêu và từng bước hình thành hệ thống thu mua sữa tươi. Khi đầu ra ổn định, người chăn nuôi có cơ sở đầu tư đàn bò, nâng chất lượng và gắn bó với nghề. Từ các hộ nhỏ lẻ, chuỗi liên kết giữa doanh nghiệp và nông dân dần hình thành. Sau đó, Vinamilk đầu tư hệ thống trang trại để chủ động nguyên liệu và nâng năng suất. Theo chia sẻ của bà Mai Kiều Liên, hệ thống hiện có 13 trang trại trong nước với hơn 40.000 con bò. Tính cả nguồn cung từ nông dân liên kết và các trang trại, lượng sữa tươi có thể đạt khoảng 1,1 triệu lít mỗi ngày. Từ chỗ nguyên liệu sữa gần như phải nhập khẩu hoàn toàn, một phần quan trọng của chuỗi giá trị đã được hình thành tại Việt Nam. “Cách mạng trắng” vì thế không chỉ là câu chuyện nuôi bò mà còn là quá trình xây dựng nền tảng sản xuất từ nguyên liệu, chế biến đến thị trường, đồng thời tạo sinh kế cho hàng nghìn hộ nông dân. KHÔNG ĐÁNH ĐỔI CHẤT LƯỢNG LẤY TĂNG TRƯỞNG Một nguyên tắc được bà Mai Kiều Liên nhắc lại trong câu chuyện về Vinamilk: “Thực phẩm đi vào cơ thể người là không có cơ hội sửa sai”. Theo bà, chất lượng không chỉ là tiêu chuẩn kỹ thuật mà còn là đạo đức nghề nghiệp. Thị trường sữa trải rộng từ trẻ sơ sinh đến người cao tuổi, trong khi khả năng chi trả của các gia đình rất khác nhau. Vinamilk vì thế phát triển nhiều phân khúc giá nhưng giữ yêu cầu về chất lượng dinh dưỡng. Trong những thời điểm chi phí đầu vào biến động, bài toán giá bán càng khó khăn. Đằng sau mỗi quyết định tăng hay giữ giá là khả năng tiếp cận dinh dưỡng của hàng triệu gia đình. Theo bà Mai Kiều Liên, doanh nghiệp không thể chỉ nhìn vào lợi nhuận mà phải cân nhắc sản phẩm đang phục vụ ai. Một nguyên tắc khác cũng được bà nhắc đến: nếu một sản phẩm bản thân mình không muốn dùng, không muốn cho con hay cha mẹ dùng thì không làm cho người tiêu dùng. Những nguyên tắc này trở thành một phần văn hóa doanh nghiệp: tăng trưởng phải đi cùng trách nhiệm. Đó cũng là cách Vinamilk định nghĩa hai chữ “phụng sự” sau 50 năm. TỪ NHẬP KHẨU ĐẾN XUẤT KHẨU Đặt hai đầu hành trình cạnh nhau cho thấy khoảng cách rất lớn. Một bên là Việt Nam sau chiến tranh, khi ngành chế biến sữa gần như chưa hình thành, nguyên liệu phụ thuộc nhập khẩu và khả năng tiếp cận sữa của người dân còn hạn chế. Bên kia là Vinamilk năm 2026. Doanh nghiệp hiện đứng thứ 36 thế giới về doanh thu ngành sữa. Thương hiệu được định giá 2,6 tỷ USD, được Brand Finance xếp hạng AAA+ và ghi nhận là top 1 thương hiệu sữa tiềm năng nhất toàn cầu. Sản phẩm Vinamilk hiện diện tại 65 quốc gia và vùng lãnh thổ. Từ một doanh nghiệp phải sử dụng ngoại tệ để nhập khẩu phần lớn nguyên liệu, thiết bị, Vinamilk đã trở thành doanh nghiệp xuất siêu. Ý nghĩa lớn hơn không nằm ở một thứ hạng. Đó là việc một doanh nghiệp Việt Nam trong một ngành mà đất nước gần như không có lợi thế ban đầu đã từng bước tạo ra lợi thế bằng công nghệ, nguyên liệu, năng lực quản trị, thị trường và thương hiệu. Đây cũng là một lát cắt của 40 năm Đổi mới. Quyền tự chủ mở ra cơ hội, nhưng để biến cơ hội thành năng lực, doanh nghiệp phải dám lựa chọn, chịu trách nhiệm và kiên trì theo đuổi lựa chọn ấy trong nhiều thập kỷ. MỘT HÀNH TRÌNH VIỆT NAM Năm 2026, Vinamilk bước qua tuổi 50. Nửa thế kỷ của doanh nghiệp đi qua gần như toàn bộ hành trình phát triển của Việt Nam kể từ ngày thống nhất: những năm tháng thiếu thốn sau chiến tranh, những tìm tòi trước Đổi mới, thời kỳ mở cửa, hội nhập và khát vọng bước vào giai đoạn phát triển mới. Nhìn lại Vinamilk cũng có thể thấy một phần hành trình của doanh nghiệp Việt Nam: từ sản xuất theo kế hoạch đến tự chủ; từ thiếu vốn, công nghệ đến đầu tư những nhà máy hiện đại; từ phụ thuộc nguyên liệu đến xây dựng chuỗi cung ứng; từ đáp ứng nhu cầu trong nước đến xuất khẩu; từ một doanh nghiệp đến thương hiệu được nhận diện trên thị trường quốc tế. Năm mươi năm trước, câu hỏi đặt ra là làm thế nào để trẻ em Việt Nam có thêm nguồn dinh dưỡng và người Việt có thể tự sản xuất những sản phẩm phục vụ chính mình. Năm mươi năm sau, khi đã có mặt trên bản đồ ngành sữa thế giới, câu hỏi cho chặng đường tiếp theo vẫn bắt đầu từ con người: làm sao để đóng góp lâu dài hơn cho sức khỏe cộng đồng, môi trường bền vững và vị thế của thương hiệu Việt. n Năm mươi năm của Vinamilk bắt đầu gần như cùng thời điểm đất nước bước vào hành trình kiến thiết sau thống nhất, trong đó có 40 năm song hành cùng công cuộc Đổi mới. Chủ động vùng nguyên liệu là một nền tảng trong hành trình tự chủ của Vinamilk Từ khát vọng tự chủ đến thương hiệu toàn cầu P.V VINAMILK: “Vinamilk đã được sinh ra bởi đất nước Việt Nam, được nuôi dưỡng bởi con người Việt Nam và là niềm tự hào của dân tộc Việt Nam. Chúng tôi rất biết ơn và sẽ không ngừng cố gắng để xứng đáng với điều này”. Bà MAI KIỀU LIÊN Bà Mai Kiều Liên gắn bó với Vinamilk từ những ngày đầu, góp phần đưa thương hiệu Việt vươn đến vị thế toàn cầu hôm nay ẢNH: VI NAM CĐ34 2 9 DOANH NGHIỆP - PHÁT TRIỂN
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==