9 VĂN HÓA - GIẢI TRÍ n Thứ Tư n Ngày 8/7/2026 đã đưa văn hoá truyền thống Việt Nam hiện diện tại Paris với tà áo dài lụa, thổ cẩm, nón lá Phú Gia và giá trị văn hoá, tri thức đã trường tồn của dân tộc. Ông Ba Lan tiết lộ, lá kè mỡ (hay còn gọi là lá cọ), rễ cây dứa, cây giang (họ tre, nứa) là 3 vật liệu chính. Các vật trang trí là những họa tiết, chụp bằng bạc, vàng, đồng, mai rùa… Quy trình làm ra chiếc nón trải qua 10 công đoạn chính, trong đó 3 công đoạn khó nhất là đan sườn nón, lợp lá, thêu đính hoa văn. Tất cả nguyên liệu đều không bị mối, mọt, sau đó được làm công phu nên nón trải qua cả trăm năm không hỏng. NGHĨA QUÂN TÂY SƠN DÙNG NÓN PHÚ GIA Ngày xưa, những nghệ nhân ở đây làm ra chiếc nón này chủ yếu để phục vụ cho vua, quan lớn đội khi ngồi trên lưng ngựa, được làm công phu, bên trong thêu tứ linh Long - Lân - Qui - Phụng. Đặc biệt vào thời vua Quang Trung, nón ngựa Phú Gia đã gắn liền với đội quân thần tốc Tây Sơn. Mỗi chiếc nón là một giá trị, ở nhà ông Ba Lan chiếc nón thấp nhất có giá tầm 700.000 đồng, nhưng cũng có những chiếc lên đến cả trăm triệu đồng. Đó là những chiếc nón cổ từ 100 đến hơn 300 năm với sự tinh xảo cùng phần chóp nón được đúc bằng kim loại quý, được thêu tứ linh. “Nón giá cao vì phải trải qua ít nhất mười công đoạn tỉ mỉ, hoa văn vô cùng phức tạp. Có những chiếc tôi làm liên tục gần 2 tháng trời mới hoàn thiện”, nghệ nhân chia sẻ. Lấy chiếc nón được cất trong tủ kính ra, ông Ba Lan giới thiệu: Đây là chiếc nón ngựa từ năm 1788 nghĩa quân Tây Sơn dùng đội mưa nắng, hành quân thần tốc. Thời điểm đó làng nón Phú Gia nhận làm hàng nghìn nón ngựa cho nghĩa quân Tây Sơn. Chiếc nón dành cho quân lính có phần chóp nón bằng chì pha một số kim loại khác, không được thêu tứ linh. Có chiếc nón được trả giá hơn 100 triệu đồng nhưng ông Ba Lan không bán. Hay như chiếc nón của cụ Đỗ Đạt làm để đội đến nay đã hơn 126 năm. Nón có phần chóp bằng “dam đồi mồi” (rùa biển - PV), phần lá, sợi khung sườn được tạo tác đều như một. Nhiều người tới hỏi mua nón với giá từ 100 đến 200 triệu đồng nhưng ông Ba Lan nhất quyết giữ lại. Chia sẻ với phóng viên Tiền Phong, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai Nguyễn Thị Thanh Lịch cho biết, tỉnh xác định bảo tồn và phát huy giá trị làng nghề truyền thống Phú Gia không chỉ là gìn giữ di sản văn hóa, mà còn tạo sinh kế bền vững cho người dân và hình thành những sản phẩm du lịch đặc sắc, có bản sắc riêng. Theo bà Lịch, làng nghề phải được bảo tồn trong không gian văn hóa nguyên gốc, gắn với cộng đồng, đồng thời được đổi mới về mẫu mã, công nghệ, phương thức quản trị và kết nối thị trường để trở thành điểm đến hấp dẫn trong chuỗi du lịch trải nghiệm, du lịch văn hóa của tỉnh. “Bảo tồn để phát triển, phát triển để bảo tồn. Tỉnh lấy người dân và cộng đồng là chủ thể của làng nghề, lấy giá trị văn hóa làm nền tảng, du lịch làm động lực, thị trường làm định hướng và chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo làm giải pháp để đưa làng nghề trở thành sản phẩm văn hóa - du lịch có sức cạnh tranh, góp phần phát triển kinh tế địa phương”, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai cho hay. T.L VẪN CÒN QUÁ SỚM ĐỂ PHÁN XÉT NSƯT Thanh Hiền cũng “bỏ phiếu” cho PGS.TS Trần Yến Chi với vai Nam Phương hoàng hậu. “Tôi chưa xem phim Ngọn nến hoàng cung nhưng thấy vẻ ngoài của Yến Chi giống Nam Phương hoàng hậu, nhất là ánh mắt dịu dàng”, bà nói. Tuy nhiên, theo nữ chính phim Lật mặt 7: Một điều ước, khán giả nên kiên nhẫn đợi chờ, thay vì phán xét quá sớm về vai diễn của Tăng Thanh Hà. “Theo tôi, nên xem phim rồi hãy đánh giá mới chuẩn. Bởi quan trọng nhất là diễn viên có lột tả được tính cách, tâm hồn của nhân vật hay không, có chuyển tải được ý đồ của đạo diễn hay không. Đây mới là kết quả cuối cùng để đánh giá diễn viên. Phim dự kiến khởi chiếu đầu năm 2027, nên chưa phán xét được”, bà nhìn nhận. Nữ nghệ sĩ gạo cội cảm thông với những diễn viên vào vai mỹ nhân vì phải đối mặt với áp lực lớn. Bà đánh giá cao tinh thần hết lòng vì nghệ thuật của họ. “Khi diễn viên đã nhận vai diễn thì họ phải yêu thích và tự tin với vai diễn ấy. Cho nên, hãy cho Tăng Thanh Hà thời gian”, NSƯT Thanh Hiền nói. Không chỉ diễn viên hóa thân thành những mỹ nhân có thật trong lịch sử mới gây tranh cãi lớn, ngay cả những diễn viên hóa thân thành mỹ nhân trong truyền thuyết, trong văn chương cũng dễ gặp “bão” lớn. Khán giả Trung Quốc cũng rất quan tâm tới diễn viên vào vai mỹ nhân. Họ có những cuộc bình chọn (không chính thức) về diễn viên đóng vai Đát Kỷ đẹp nhất, diễn viên đóng vai Tây Thi đẹp nhất. Đã có bình chọn “đẹp nhất” thì sẽ có bình chọn “xấu nhất”. Nữ diễn viên bị gánh tiếng Tây Thi xấu nhất màn ảnh chính là An Dĩ Hiên trong phim Nếm mật nằm gai (2007). Đáng nói, cô từng được mệnh danh là “quý cô độc thân xinh đẹp nhất xứ Đài”. Không phải cứ nhan sắc được đánh giá cao ở ngoài đời thì yên tâm vào vai mỹ nhân trong truyền thuyết. Ở Trung Quốc có Tây Thi, có Điêu Thuyền… thì ở Việt Nam có Thúy Kiều, Thúy Vân. Phim dựa trên cảm hứng Truyện Kiều luôn gặp khó ở việc chọn diễn viên vào vai “hoa ghen thua thắm, liễu hờn kém xanh”. NSƯT Thanh Hiền cho rằng: “Tìm được diễn viên sắc nước hương trời rất khó. Cho nên, khán giả nên đánh giá diễn viên ở khả năng hóa thân thành nhân vật là chính, đừng quá bóc tách, soi mói về nhan sắc”. Nhiều nghệ sĩ than rằng, “nghề làm dâu trăm họ” như nghề diễn viên càng ngày càng khó khăn khi mạng xã hội phát triển. Ngày xưa phim chiếu sao thì khán giả coi vậy. Bây giờ mạng xã hội phát triển người phê bình khách quan, nghiêm túc mang tính xây dựng cũng có nhưng cũng không thiếu những người a dua, nhào vô bình luận kém văn hóa, xúc phạm tới diễn viên. Không chỉ Tăng Thanh Hà gây tranh luận khi vào vai Nam Phương hoàng hậu, mới đây siêu mẫu Thanh Hằng gánh vai đại mỹ nhân Cầm Thanh trong phim Mesdames Thanh Sắc cũng bị giễu cợt từ tuổi tác đến nhan sắc. ĐÀO NGUYÊN CHUYỆN HÔM NAY Những vụ việc xảy ra tại một số địa phương trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 cho thấy, sau nhiều năm siết chặt quy chế, “bóng ma” tiêu cực vẫn chưa thực sự rời khỏi phòng thi. Từ vụ gian lận thi cử năm 2018 ở Hà Giang, Sơn La, Hòa Bình đến những nghi vấn tại Tuyên Quang hôm nay, có thể thấy một thực tế: quy chế ngày càng dày hơn, công nghệ hiện đại hơn, nhưng gian lận vẫn có thể xảy ra nếu con người còn nắm trong tay quá nhiều quyền quyết định mà thiếu cơ chế kiểm soát. Vì thế, chống tiêu cực không thể chỉ dừng ở việc xử lý vài cá nhân vi phạm, mà phải cải tổ cách tổ chức kỳ thi theo hướng không để bất cứ khâu nào phụ thuộc vào sự “tự giác” của con người. Muốn vậy, trước hết phải kiểm soát chặt từ khâu ra đề. Ngân hàng câu hỏi phải đủ lớn, đủ chuẩn hóa để mỗi kỳ thi có thể tạo ra nhiều đề khác nhau nhưng vẫn bảo đảm tương đương về độ khó. Việc lựa chọn đề cần được thực hiện bằng hệ thống công nghệ bảo mật, hạn chế tối đa sự can thiệp trực tiếp của con người. Khi quyền tiếp cận đề thi được thu hẹp đến mức thấp nhất, nguy cơ lộ đề cũng sẽ giảm đi. Khâu coi thi cũng cần được tổ chức theo nguyên tắc giám sát chéo. Giáo viên không nên coi thi học sinh của chính địa phương hoặc đơn vị mình; việc bố trí điểm thi cần trộn thí sinh giữa các trường thay vì tập trung quá đông học sinh của một trường tại cùng một điểm thi. Camera giám sát, thanh tra đột xuất và các thiết bị hỗ trợ chỉ phát huy tác dụng khi đi kèm trách nhiệm cá nhân rõ ràng và chế tài đủ sức răn đe. Đến khâu chấm thi và nhập điểm, công nghệ cần được ứng dụng mạnh mẽ hơn nữa. Mọi thao tác chỉnh sửa dữ liệu phải được lưu vết điện tử, có xác thực nhiều lớp và có thể truy xuất bất cứ lúc nào. Không một cá nhân nào được quyền tự mình thay đổi kết quả thi mà không có cơ chế kiểm tra độc lập. Bài học năm 2018 cho thấy chỉ một vài người có quyền truy cập cũng đủ làm sai lệch kết quả của hàng trăm thí sinh. Nhưng trên tất cả các giải pháp kỹ thuật, điều quan trọng nhất vẫn là thiết kế một cơ chế kiểm soát quyền lực. Một hệ thống tốt không phải là hệ thống đặt niềm tin tuyệt đối vào sự liêm chính của con người, mà là hệ thống khiến ngay cả người muốn gian lận cũng không còn cơ hội để gian lận. Đó là nguyên tắc quản trị đã được nhiều quốc gia áp dụng trong tổ chức các kỳ thi quy mô lớn. Giáo dục là lĩnh vực tạo dựng niềm tin. Một điểm số không trung thực có thể cướp đi cơ hội của nhiều học sinh khác; nhưng nghiêm trọng hơn, nó làm xói mòn niềm tin của xã hội vào sự công bằng. Bởi vậy, cải tổ thi cử không chỉ là sửa một vài quy định hay bổ sung thêm vài chiếc camera. Điều cần hơn là xây dựng một quy trình đủ chặt chẽ, minh bạch và kiểm soát lẫn nhau ở mọi khâu, từ ra đề, bảo mật, coi thi, chấm thi đến công bố kết quả. Khi không còn “khoảng trống” cho sự can thiệp của con người, mỗi điểm số mới thực sự phản ánh năng lực của học sinh. Và khi đó, kỳ thi mới lấy lại được giá trị lớn nhất của nó: sự công bằng. N. T Chặn tiêu cực từ gốcTIẾP THEO TRANG 1 Bên trong chiến nón ngựa của nghĩa quân Tây Sơn được làm rất tinh xảo Những chiếc nón ngựa có chụp bằng kim loại quý đã cả trăm năm, vô cùng quý giá “Để có một chiếc nón chất lượng, cách lựa nguyên liệu cũng cả một quá trình, lá kè mỡ phải không non không già mới cho màu trắng vàng, cây giang phải đúng tầm 2 năm tuổi vừa dẻo vừa bền để làm khung, còn rễ dứa phải chọn loại đã có độ tuổi 4 năm sẽ dẻo dai để uốn vành nón. Bây giờ người ta sử dụng các chỉ màu, cước, chứ ngày xưa các cụ lấy lá cây dứa, đập rập rồi lấy từng sợi ngâm hồ nước 7 ngày rất công phu”, nghệ nhân Ba Lan tiết lộ. Bức ảnh Nam Phương hoàng hậu vẫn còn lưu giữ đến nay
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==