4 n Thứ Tư n Ngày 10/6/2026 THỜI SỰ Tại Diễn đàn, Thủ tướng Lào Sonexay Siphandone phát biểu, ASEAN cần kiên định với các nguyên tắc nền tảng, đồng thời nâng cao khả năng thích ứng trước những xu hướng mới. Ông đề xuất bốn định hướng chiến lược gồm duy trì vai trò trung tâm của ASEAN, tăng cường năng lực tự cường, thúc đẩy kết nối toàn diện và bảo đảm an ninh năng lượng bền vững. Đặc biệt, ông nhấn mạnh ý nghĩa của các dự án hạ tầng liên kết khu vực như tuyến cao tốc Vientiane-Hà Nội và dự án đường sắt Lào-Việt Nam trong việc thúc đẩy thương mại, củng cố chuỗi cung ứng và tăng cường giao lưu nhân dân. Trong khi đó, Thủ tướng Campuchia Hun Manet nhấn mạnh, hòa bình là điều kiện tiên quyết cho mọi tiến trình phát triển. Theo ông, ASEAN đã trải qua hành trình chuyển đổi đáng tự hào khi từ một khu vực từng bị chia rẽ bởi xung đột và khác biệt ý thức hệ trở thành một trong những trung tâm tăng trưởng năng động nhất thế giới. Thành công đó được xây dựng trên nền tảng đối thoại, lòng tin, tôn trọng chủ quyền và giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình. Ông khẳng định Campuchia tiếp tục ủng hộ việc thực hiện đầy đủ Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông, đồng thời kỳ vọng sớm hoàn tất Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông thực chất và hiệu quả nhằm duy trì ổn định khu vực. CƠ HỘI LỊCH SỬ Phát biểu tại Diễn đàn, Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul nhận định, ASEAN đang đứng trước cơ hội lịch sử để khẳng định vị thế trong bối cảnh môi trường quốc tế chuyển dịch mạnh mẽ. Theo ông, khi nhiều khu vực trên thế giới đối mặt với bất ổn, Đông Nam Á có tiềm năng trở thành điểm đến hấp dẫn của các dòng vốn đầu tư toàn cầu nhờ môi trường ổn định và khả năng cân bằng lợi ích giữa các quốc gia thành viên. Nhà lãnh đạo Thái Lan cũng nhấn mạnh rằng thành công của ASEAN cần được đo bằng mức độ an toàn, thịnh vượng và niềm tin của người dân, thay vì chỉ dựa trên số lượng hội nghị hay các văn kiện được thông qua. Lần đầu tiên phát biểu với tư cách thành viên chính thức của ASEAN, Thủ tướng Timor-Leste Xanana Gusmão đánh giá ASEAN là hình mẫu về đối thoại, hợp tác và khả năng dung hòa khác biệt trong một thế giới ngày càng phân cực. Ông kêu gọi ASEAN tiếp tục bảo vệ luật pháp quốc tế, thúc đẩy quản trị số và bảo đảm công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), phục vụ sự phát triển bao trùm của xã hội. Thông qua thông điệp ghi hình, Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. cho rằng ASEAN đang đứng trước bước ngoặt quan trọng khi cạnh tranh chiến lược gia tăng, chuỗi cung ứng toàn cầu đối mặt nhiều rủi ro và các công nghệ mới đang làm thay đổi sâu sắc đời sống kinh tế - xã hội. Ông kêu gọi khối ưu tiên bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh lương thực, tăng cường khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng và thúc đẩy triển khai Lưới điện ASEAN như một khoản đầu tư chiến lược cho tương lai. Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn nhận định khu vực hiện phải đối mặt đồng thời với các thách thức từ cạnh tranh địa chính trị, phân mảnh kinh tế và khủng hoảng niềm tin. Ông cho rằng sức mạnh tập thể chính là chìa khóa giúp ASEAN vượt qua các phép thử mới, đồng thời nhấn mạnh nhu cầu tăng cường khả năng chống chịu trong các lĩnh vực then chốt như lương thực, năng lượng, phân bón và tài chính. BÌNH GIANG Tại Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 khai mạc sáng 9/6 ở Hà Nội, lãnh đạo cấp cao các nước thành viên ASEAN, đại diện Liên Hợp Quốc cùng nhiều học giả và chuyên gia quốc tế đề cập yếu tố tăng cường đoàn kết, củng cố năng lực tự cường và phát huy vai trò trung tâm của ASEAN trong bối cảnh thế giới đối mặt nhiều biến động sâu sắc. Tăng cường đoàn kết, củng cố năng lực tự cường Thủ tướng Lào Sonexay Siphandone phát biểu tại Phiên khai mạc Diễn đàn Tương lai ASEAN lần thứ ba ẢNH: NHƯ Ý Phó Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc phụ trách giải trừ quân bị Izumi Nakamitsu cảnh báo về nguy cơ gia tăng quân sự hóa, sự hồi sinh của tư duy răn đe hạt nhân và những thách thức từ AI cũng như các hệ thống vũ khí tự động. Bà đánh giá cao vai trò của ASEAN trong thúc đẩy ngoại giao phòng ngừa và giải quyết hòa bình các tranh chấp. Đó là nhận định của GS Yan Xuetong, Đại học Thanh Hoa (Trung Quốc), tại phiên thảo luận “Bối cảnh chiến lược mới và hàm ý đối với ASEAN” của Diễn đàn Tương lai ASEAN lần thứ ba diễn ra ngày 9/6 tại Hà Nội. Theo GS Yan, từ năm 2013, ông dự báo thế giới sẽ không quay trở lại thời kỳ Chiến tranh Lạnh và thực tế trong 12 năm qua đã chứng minh điều đó. “Tôi cho rằng trong thập kỷ tới cũng sẽ không có một cuộc Chiến tranh Lạnh mới”, ông nói. Theo ông, các cuộc Chiến tranh Lạnh trong lịch sử dựa trên cạnh tranh địa chính trị giữa các cường quốc. Tuy nhiên, sự cạnh tranh hiện nay diễn ra chủ yếu trong lĩnh vực công nghệ, đặc biệt là AI. Theo ông, công nghệ nói chung và AI nói riêng đang trở thành nhân tố rất quan trọng trong địa chính trị của chúng ta trong thời gian tới. Ông cho rằng cuộc cạnh tranh giữa Trung Quốc và các cường quốc khác hiện nay tập trung vào AI, đồng thời nhấn mạnh nhu cầu xây dựng các tiêu chuẩn về công nghệ số và dịch vụ AI, những yếu tố sẽ góp phần định hình trật tự quốc tế trong tương lai. Nếu trước đây các cường quốc cạnh tranh chủ yếu trong không gian tự nhiên thì hiện nay cuộc đua đang chuyển mạnh sang không gian mạng. Theo GS Yan, một cường quốc hiện đại phải có khả năng cạnh tranh hiệu quả trong cả môi trường tự nhiên lẫn môi trường số, nhưng trọng tâm đang ngày càng nghiêng về không gian số. “Nếu giành được ưu thế trong môi trường số thì họ cũng có thể giành được ưu thế trong môi trường tự nhiên”, ông nói. Theo GS Yan, thách thức nghiêm trọng nhất trong thời gian tới sẽ là AI, bên cạnh các vấn đề liên quan nguồn nước và tài nguyên. Tuy nhiên, điều đáng lo ngại hơn là thế giới đang thiếu vắng một lực lượng lãnh đạo toàn cầu đủ khả năng dẫn dắt cộng đồng quốc tế. “Làm thế nào có thể duy trì ổn định ở khu vực mà không có lực lượng lãnh đạo khu vực hay toàn cầu nào nổi lên?”, ông đặt câu hỏi. Theo ông, mô hình trật tự quốc tế dựa trên vai trò lãnh đạo đang đứng trước những thách thức lớn khi không có quốc gia nào đủ khả năng hoặc sẵn sàng đảm nhận vai trò đó. Trong bối cảnh này, ASEAN được xem là một ví dụ đáng chú ý. Dù không phải là một liên minh quân sự hay một tập hợp các cường quốc, ASEAN vẫn duy trì được môi trường hòa bình trong khu vực từ năm 1991 đến nay. “Ngay cả châu Âu hiện nay cũng gặp khó khăn trong việc duy trì hòa bình trong khu vực của họ”, GS Yan nhận xét. ĐIỆN QUAN TRỌNG HƠN ĐẤT HIẾM Trả lời câu hỏi liên quan cạnh tranh đất hiếm, GS Yan Xuetong cho rằng đất hiếm là một yếu tố quan trọng đối với AI nhưng không phải là yếu tố mang tính quyết định nhất. Theo ông, nguồn điện mới là nhân tố then chốt, vì AI cần một lượng điện rất lớn. GS Yan cho biết cả Trung Quốc và Mỹ hiện đều đang tăng cường sản xuất điện để phục vụ cuộc đua phát triển AI. Vì vậy, năng lượng và điện năng có ý nghĩa quan trọng hơn cả đất hiếm trong dài hạn. Tuy nhiên, trong ngắn hạn, ông cho rằng khó có thể kỳ vọng sự hạ nhiệt trong cạnh tranh đất hiếm giữa Mỹ và Trung Quốc. Nếu Mỹ tiếp tục áp đặt các biện pháp hạn chế đối với các chương trình công nghệ của Trung Quốc, cạnh tranh giữa hai nước sẽ tiếp tục gia tăng. Theo ông, điều quan trọng nhất đối với ASEAN không phải là chạy đua phát triển mô hình AI riêng bằng mọi giá mà là chuẩn bị nguồn nhân lực để thích ứng với thời đại AI. “Phải cải cách giáo dục, phải làm cho giới trẻ và học sinh có năng lực mạnh mẽ hơn để làm chủ AI”, ông nhấn mạnh. Ông cho rằng AI là cơ hội lớn để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội nếu các quốc gia biết đầu tư đúng hướng vào giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực. Về triển vọng quan hệ Mỹ - Trung, GS Yan nhận định, căng thẳng giữa hai nước khó có thể giảm bớt trong thời gian tới. Tuy nhiên, ông cho rằng điều quan trọng là hai bên có thể đạt được sự đồng thuận về ổn định chiến lược. THU LOAN Trong bối cảnh thế giới chứng kiến những biến động sâu sắc về địa chính trị và công nghệ, cạnh tranh giữa các cường quốc đang dịch chuyển từ không gian truyền thống sang không gian số, với trí tuệ nhân tạo (AI) nổi lên như yếu tố góp phần quyết định sức mạnh quốc gia và trật tự quốc tế tương lai. AI sẽ góp phần quyết định trật tự quốc tế mới GS Yan Xuetong, Đại học Thanh Hoa (Trung Quốc) Nâng cao độ tin cậy chiến lược GS Yan Xuetong cho rằng, trong khi thế giới đạt được những bước tiến vượt bậc về khoa học và công nghệ thì niềm tin chiến lược giữa các quốc gia lại suy giảm. “Chúng ta chỉ có thể tin tưởng những bên giữ lời hứa. Nếu không giữ lời hứa thì không thể duy trì được niềm tin”, ông nói. Ông cho rằng điều quan trọng với ASEAN là nâng cao độ tin cậy chiến lược. Theo ông, nếu mỗi quốc gia xây dựng được nền tảng đạo đức và chiến lược vững chắc thì sẽ tạo ra môi trường thuận lợi cho hợp tác cả trong và ngoài khu vực.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==