7 n Thứ Sáu n Ngày 22/5/2026 KHOA GIÁO CÓ CƠ HỘI BỨT PHÁ GS.TS Nguyễn Hữu Đức, nguyên Phó Giám đốc ĐHQG Hà Nội cho rằng, đại học Việt Nam vẫn tồn tại độ trễ đáng kể, đặc biệt là về năng lực nghiên cứu và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, sự chậm trễ không đơn thuần là bất lợi, mà còn tạo ra cơ hội bứt phá nếu lựa chọn được mô hình phù hợp. Điều này theo GS Đức, chỉ khả thi khi nhận diện rõ điểm xuất phát và các điều kiện nền tảng từ: đào tạo, nghiên cứu và công nghệ phát triển đồng thời, tạo thành một hệ thống tích hợp. Nếu thiếu năng lực nghiên cứu cơ bản, đại học sẽ không có khả năng tạo ra tri thức mới; thiếu cơ chế chuyển giao và đổi mới, tri thức sẽ không được chuyển hóa thành giá trị và thiếu nền tảng công nghệ, cả hai chức năng này đều không thể vận hành hiệu quả. Từ thực tiễn cho thấy, khoảng cách phát triển của đại học Việt Nam không chỉ nằm ở “độ trễ thời gian”, mà nằm ở việc chưa hình thành được một mô hình tích hợp đủ mạnh để đồng thời thực hiện ba chức năng: đào tạo - nghiên cứu - đổi mới sáng tạo. Chính trong bối cảnh đó, mô hình đại học khởi nghiệp đổi mới sáng tạo là lựa chọn chiến lược. Theo GS Đức, ĐHQG Hà Nội có cấu trúc đa ngành, năng lực nghiên cứu tương đối mạnh và vai trò đặc thù trong hệ thống sẽ là một trong số ít cơ sở có đầy đủ điều kiện để tiên phong triển khai mô hình này. Định vị của đại học trong mô hình này cần được nhìn nhận trên các phương diện từ chức năng học thuật, phát triển mạnh khoa học cơ bản đến vai trò kết nối. Trong đó, ĐHQG Hà Nội cần phát triển các thiết chế trung gian như trung tâm ươm tạo, văn phòng chuyển giao công nghệ, quỹ đầu tư khởi nghiệp, đồng thời thúc đẩy hình thành các doanh nghiệp spin-off và hệ sinh thái khởi nghiệp trong trường. Đây là điều kiện để tri thức được chuyển hóa thành giá trị kinh tế và xã hội. Về vai trò hệ thống, đại học không chỉ là một cơ sở đào tạo và nghiên cứu, mà còn phải trở thành một trung tâm kết nối giữa nhà nước, doanh nghiệp và xã hội. Trong bối cảnh chuyển đổi số và kinh tế tri thức, đại học cần đóng vai trò như một “nền tảng”, nơi các dòng chảy tri thức, công nghệ và nguồn lực được kết nối và tái cấu trúc. Trong mô hình truyền thống, đại học vận hành theo một chuỗi: đào tạo - tốt nghiệp - tham gia thị trường lao động. Khi đó, giá trị kinh tế được tạo ra ở bên ngoài đại học. Tuy nhiên, trong nền kinh tế tri thức, logic này đã thay đổi, kéo theo sự dịch chuyển vai trò của đại học từ “hệ thống đào tạo” sang “hệ thống gia tăng giá trị”. Đối với ĐHQG Hà Nội, chuyển đổi này đòi hỏi phải tái định nghĩa toàn bộ chức năng của một cơ sở giáo dục đại học từ chỉ đào tạo người lao động chuyển thành nơi sản sinh công nghệ, hình thành doanh nghiệp, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tạo ra các chuỗi giá trị mới. Để làm được điều đó, ĐHQG Hà Nội không chỉ bổ sung một vài học phần khởi nghiệp, mà phải thay đổi hướng học tập gắn với dự án, với doanh nghiệp, với vấn đề thực tiễn; sinh viên phải được đặt trong môi trường thực hành và tạo ra giá trị ngay từ khi còn trong trường đại học. TS Lê Viết Khuyến, Phó Chủ tịch Hiệp hội các trường đại học, cao đẳng Việt Nam cũng cho rằng, không riêng ĐHQG Hà Nội mà ngày nay, các trường đại học lớn phải chuyển sang mô hình mới thực hiện đồng thời các nhiệm vụ: đào tạo, nghiên cứu, sáng tạo và dẫn dắt phát triển. Công nghệ phát triển nhanh, đại học buộc phải trở thành tác nhân trực tiếp của đổi mới, không thể đứng ngoài thị trường; tăng trưởng kinh tế của các nước phát triển dựa tới 60-80% vào tri thức và công nghệ. “Các đại học chỉ giảng dạy hoặc chỉ nghiên cứu sẽ không đóng góp đủ cho năng lực cạnh tranh”, TS Khuyến nói. Cũng theo ông, khi ngân sách công co lại và học phí bị giới hạn, đại học cần nguồn thu từ công nghệ, tài trợ nghiên cứu từ doanh nghiệp, hợp tác công - tư… Do đó, đại học buộc phải đổi mới, bứt phá, đòi hỏi mô hình quản trị không hành chính hóa, dựa trên yếu tố hội đồng trường mạnh và có thực quyền, hiệu trưởng có tư duy doanh nhân, quản trị theo kết quả đầu ra về công nghệ, chỉ số đổi mới sáng tạo. THÁO GỠ NHỮNG KHÓ KHĂN, THÁCH THỨC TS Trần Thành Nam, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục (ĐHQG Hà Nội) chia sẻ, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã yêu cầu: ĐHQG Hà Nội phải vươn lên thành một đại học tinh hoa, trong đó “tinh hoa” phải được đo bằng chất lượng học thuật, năng lực tạo tri thức mới, đào tạo nhân tài, phát triển công nghệ chiến lược và đóng góp thực chất cho đất nước, và uy tín được thừa nhận trên trường quốc tế. Để chuyển mình thành đại học tinh hoa, các trường đại học cần nỗ lực đột phá mạnh mẽ từ bên trong. Nhà trường cần tăng cường quyền chủ động trong tuyển dụng nhân sự chất lượng, giao quyền quyết định chỉ tiêu tuyển sinh và đổi mới chương trình đào tạo. Cần thiết lập hội đồng tư vấn chiến lược cấp cao để định kỳ đánh giá lộ trình phát triển. Việc tự chủ đi liền trách nhiệm giải trình sẽ buộc các trường xác định rõ mục tiêu, chuẩn đầu ra và hiệu quả đào tạo, nghiên cứu. Đại học cũng cần có chính sách đãi ngộ đặc biệt cho đội ngũ ưu tú. Ví dụ như, có thể thành lập Quỹ tài năng để cấp học bổng, hỗ trợ nghiên cứu cho giảng viên xuất sắc và nghiên cứu sinh giỏi. ĐHQG Hà Nội cần trở thành trung tâm nghiên cứu các công nghệ chiến lược như AI, bán dẫn, robot, năng lượng mới... Xây dựng cơ sở vật chất hiện đại, môi trường số hóa để hỗ trợ nghiên cứu và học tập. TS Trần Thành Nam cũng cho rằng, đối với các nhiệm vụ Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị ĐHQG Hà Nội thực hiện, để triển khai hiệu quả, trước hết cần được tháo gỡ những khó khăn, thách thức về thể chế và cần cơ chế đặc thù đủ mạnh, linh hoạt và khác biệt để đại học có “sức” cạnh tranh với các đại học hàng đầu châu Á. Về nhân lực, hiện mới chỉ khoảng 35% giảng viên đại học có trình độ tiến sĩ. Cần có chính sách đãi ngộ vượt trội để thu hút nhà khoa học đầu ngành trong và ngoài nước, đồng thời xây dựng văn hóa học thuật khai phóng, khuyến khích tự do học thuật và liêm chính khoa học. Trao cho ĐHQG Hà Nội quyền chủ động cao hơn trong học thuật, tuyển dụng, đãi ngộ nhân tài, đặt hàng nghiên cứu, hợp tác quốc tế, sử dụng tài sản công và thành lập doanh nghiệp khoa học công nghệ. Xây dựng Quỹ tài năng để cấp học bổng, hỗ trợ nghiên cứu cho giảng viên xuất sắc và nghiên cứu sinh giỏi. Đẩy mạnh hợp tác với chuyên gia quốc tế và kiều bào, xây dựng mạng lưới chuyên gia toàn cầu. Mặt khác, cần đầu tư có trọng điểm cho khoa học cơ bản - nền móng của năng lực tự chủ tri thức quốc gia. Hiện nay, ĐHQG Hà Nội đang đặt mục tiêu 30.000 người làm việc và học tập tại Hòa Lạc vào năm 2026-2027, tăng lên 60.000 vào năm 2030. Kết nối hữu cơ với Khu Công nghệ cao Hòa Lạc để hình thành cực tăng trưởng mới về tri thức và công nghệ của Thủ đô. Phá bỏ “bức tường cứng” giữa các ngành và có chương trình đào tạo linh hoạt hơn, cho phép sinh viên học giữa các ngành, kết hợp khoa học cơ bản với công nghệ, nhân văn với dữ liệu, kinh tế với đổi mới sáng tạo. Chú trọng đào tạo sinh viên có tư duy phản biện, năng lực số, ngoại ngữ, khả năng làm việc liên ngành, tinh thần phụng sự và bản lĩnh hội nhập. Đẩy mạnh ngoại giao học thuật và ĐHQG Hà Nội cần trở thành điểm đến của học giả lớn, nhà hoạch định chính sách, tập đoàn công nghệ và sinh viên quốc tế; nâng cao chất lượng công bố quốc tế, mở rộng chương trình đào tạo bằng tiếng Anh, tham gia mạnh hơn vào mạng lưới đại học hàng đầu thế giới. Đồng thời, Nhà nước cần có cơ chế đặt hàng thường xuyên để ĐHQG Hà Nội tham gia tư vấn chính sách chiến lược, phản biện khoa học và xây dựng mô hình phát triển mới. HÀ LINH Các chuyên gia giáo dục cho rằng, để thực hiện các nhiệm vụ Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm giao cho Đại học Quốc gia (ĐHQG) Hà Nội, ngoài nội lực của đại học còn cần nhiều cơ chế, chính sách đặc thù cũng như tìm ra mô hình, hướng đi phù hợp. Cần đầu tư trọng điểm, chính sách đặc thù Theo TS Trần Thành Nam, để ĐHQG Hà Nội trở thành đại học tinh hoa, bên cạnh nỗ lực nội tại của từng trường, Nhà nước cần có “cơ chế tài chính đặc thù, nguồn lực đủ mạnh và chính sách vượt trội” để xây dựng hạ tầng khoa học, thu hút nhân tài trong và ngoài nước. Cụ thể, ngân sách đầu tư cho các đại học trọng điểm cần ưu tiên tăng gấp nhiều lần so với hiện nay. Trong đó, không đầu tư dàn trải mà tập trung trọng điểm cho những đại học tinh hoa đầu tiên với cơ chế đặc thù. Mặt khác, cũng cần thúc đẩy sự liên kết giữa nhà trường - viện nghiên cứu - doanh nghiệp, tạo điều kiện cho các trường hợp tác nghiên cứu quốc tế, khuyến khích các trường tự định danh chất lượng của mình. ĐỂ ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRỞ THÀNH ĐẠI HỌC TINH HOA: Sinh viên ĐHQG Hà Nội
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==