Việt kiều đầu tiên giúp nước nhà sản xuất máy bay

Việt kiều đầu tiên giúp nước nhà sản xuất máy bay
TP - Tiền Phong Cuối tuần số 30 (năm 2009) đăng bài báo  "Máy bay made in Việt Nam ra đời từ gần 30 năm trước", trong đó đề cập đến ông Nguyễn Văn Phúc- một Việt kiều Pháp đã giúp nước nhà sản xuất máy bay.

Có dịp tìm hiểu về người Việt kiều yêu nước này, thấy những chuyện còn ít được biết...

Việt kiều đầu tiên giúp nước nhà sản xuất máy bay ảnh 1
Từ trái sang: Các ông Trương Khánh Châu, Nguyễn Văn Phúc và Nguyễn Duy Tộ tại Toulouse

Từ nhà thiết kế máy bay nổi tiếng...

Sau khi bài báo khởi đăng một thời gian, người viết gặp anh Nguyễn Lương Hòa, cháu gọi ông Nguyễn Văn Phúc là bác ruột, hiện ở 13 phố Hàng Vải (Hà Nội). Ngôi nhà 13 Hàng Vải cũng là nơi mà hơn 70 năm trước ông Phúc đã ở trước khi sang Pháp du học.

Còn cách đây hơn 30 năm, anh Hòa là một trong những người thân gần ông Phúc nhất khi ông về Việt Nam giúp nước nhà chế tạo máy bay.

Gặp anh Hòa, tôi được anh cho xem hồi ký của ông Phúc, trong đó ông ghi lại quãng thời thơ ấu của mình cho đến khi sang Pháp du học rồi làm việc tại đó.

Ông Nguyễn Văn Phúc sinh năm 1916 tại làng Hữu Bằng (Thạch Thất, Hà Nội) trong gia đình có 6 anh chị em. Khi cha mẹ không may mất sớm, mọi việc trong gia đình ông Phúc đều trông cậy vào bà Nguyễn  Thị Mười - chị cả ông Phúc, và cũng là mẹ của GS-TS Hoàng Xuân Sính sau này.

Bám trụ ở ngôi nhà 13 Hàng Vải do cha mẹ để lại, bà Mười tiếp tục buôn bán để nuôi các em ăn học. Trong số anh em, ông Phúc học giỏi hơn cả.

Năm 1937, sau khi tốt nghiệp tú tài, ông Phúc được sang Pháp du học và thi đỗ vào Đại học Hàng không Pháp. Ra trường, ông làm tại cơ sở sản xuất máy bay của tỉnh Toulouse, cơ sở sản xuất máy bay dân dụng lớn nhất của Pháp.

Từng có thời gian du học gần chục năm tại Pháp, GS-TS Hoàng Xuân Sính nhớ những kỷ niệm về người chú ruột của mình. Bà kể: "Tuy là em ruột mẹ nhưng trong gia đình tôi quen gọi cậu Phúc là chú.

Năm 1951, tôi sang Pháp du học và ở nhà chú Phúc. Sau vài năm ở với chú, tôi chỉ biết ông làm trong ngành sản xuất máy bay bởi tính ông kín đáo, chẳng khi nào kể về công việc của mình.

Cho đến một ngày của năm 1955, vừa đi học về tôi được bà hàng xóm đưa cho xem tờ báo La Depeche của tỉnh Toulouse in hình chú Phúc khá to cùng máy bay Caravelle.

Bài báo cho biết Caravelle của Pháp là máy bay dân dụng đầu tiên trên thế giới mới được sản xuất do một kỹ sư Việt Nam phụ trách việc tính toán kết cấu.

Sau khi báo đăng, chú Phúc mới nói với mọi người trong gia đình là thời gian gần đây chú thường xuyên về muộn do phải ở đài quan sát theo dõi máy bay Caravelle bay thử.

Ông tâm sự với tôi: Làm máy bay nếu không tốt thì lỗ hàng trăm triệu, thậm chí hàng tỷ đô la - nhưng điều đó cũng chưa bằng nếu xảy ra tai nạn khiến hành khách chết thì tổn thất còn lớn hơn nhiều...

Đến lúc đó tôi mới hiểu do trách nhiệm nghề nghiệp lớn quá nên chú Phúc ít muốn nói về công việc của mình".

Sau chiếc Caravelle, ông Nguyễn Văn Phúc tiếp tục tham gia thiết kế chế tạo máy bay Concord- máy bay phản lực siêu âm đầu tiên trên thế giới, sản phẩm hợp tác giữa hai nước Pháp và Anh.

Việt kiều đầu tiên giúp nước nhà sản xuất máy bay ảnh 2
Bà Andree Nguyễn - vợ ông Phúc bên máy bay TL-2

... Đến việc giúp nước nhà chế tạo máy bay

Sau giải phóng miền Nam, Thủ tướng Phạm Văn Đồng đi thăm một số nước, trong đó có Pháp. Tại Pháp, ông Nguyễn Văn Phúc có gặp Thủ tướng và đề xuất nguyện vọng được về thăm quê hương và giúp đất nước trong lĩnh vực hàng không. Thủ tướng Phạm Văn Đồng ghi nhận nguyện vọng này.

Năm 1977, lần đầu tiên sau đúng 40 năm xa quê hương, ông Phúc trở về Việt Nam để thực hiện nguyện vọng giúp nước nhà chế tạo máy bay.

Chính phủ ta đã giao trách nhiệm nghiên cứu chế tạo máy bay cho Bộ Quốc phòng; và Bộ Quốc phòng chỉ đạo Quân chủng Không quân trực tiếp đảm nhận nhiệm vụ này.

PTS Trương Khánh Châu, khi đó là Trưởng phòng Nghiên cứu của Quân chủng Không quân (sau này là Trung tướng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng) được giao nhiệm vụ  làm việc bước đầu với ông Phúc.

Ông Châu đã đưa ông Phúc đi tham quan hệ thống hàng không của ta từ Bắc tới Nam. Tham quan xong, ông Phúc nói: "Hệ thống hàng không của ta chỉ là sử dụng và sửa chữa, chưa có cơ sở chế tạo máy bay.

Tuy nhiên, có thể bắt đầu từ những cơ sở sửa chữa máy bay này để đi lên. Máy bay có nhiều loại, nhưng nên bắt đầu từ máy bay loại nhỏ, cụ thể là máy bay cánh quạt".

Sau cuộc làm việc trên một thời gian, Ban Thiết kế - Chế thử máy bay (thời kỳ đó gọi tắt là Ban X) được thành lập do ông Trương Khánh Châu phụ trách.

Quân số của Ban Thiết kế - Chế thử máy bay (TKCTMB) gồm một số phó tiến sỹ, kỹ sư được đào tạo về hàng không và hơn ba chục công nhân bậc cao.

Lúc này, ông Phúc trở về Việt Nam lần thứ hai. Lần trở về này, ông mang theo cuốn Định mức tính độ bền máy bay (FAR-25) và một chục máy tính cá nhân để cung cấp cho Ban TKCTMB.

Nhớ lại lần về nước này của ông Phúc, GS-TS Hoàng Xuân Sính cho biết: "Vào thời điểm này, chiếc máy tính cá nhân ở Việt Nam là rất hiếm. Thấy chú mang về khá nhiều máy tính, gia đình muốn có một chiếc để sử dụng, nhưng chú giải thích: Đây là số máy tính chú đã tính đủ để giúp những người trong nhóm nghiên cứu chế tạo máy bay phục vụ đất nước nên không thể bớt lại".

Sở dĩ nhắc lại chuyện trên để thấy sự nhiệt tâm của ông Phúc trong việc giúp nước nhà chế tạo máy bay. Tuy nhiên, nếu so giá trị của những chiếc máy tính cá nhân này với cuốn Định mức tính độ bền máy bay (FAR-25) mà ông Phúc mang về cùng thì chúng còn kém xa.

Bên cạnh đó, trong thời gian về nước, ông Phúc còn truyền thụ cho các thành viên Ban TKCTMB một số kiến thức cũng như kinh nghiệm của mình về chế tạo máy bay.

Có thể nói, sự giúp đỡ này là rất quan trọng đối với những người được giao trọng trách chế tạo máy bay của ta trong những ngày đầu tiến hành công việc.

Sau một thời gian nghiên cứu, Ban TKCTMB bắt tay vào thiết kế sơ bộ, xác định hình dáng chiếc máy bay. Thiết kế sơ bộ xong, các ông Trương Khánh Châu và Nguyễn Duy Tộ đã sang Pháp gặp ông Phúc để tham khảo ý kiến.

Hai người sống tại nhà riêng ông Phúc ở Toulouse, hàng ngày trình bày với chủ nhân từng chi tiết trong bản thiết kế sơ bộ. Vì là lần đầu tiên làm công việc này, nên bản thiết kế không tránh khỏi khiếm khuyết nhất định.

Ông Phúc lắng nghe và góp ý rất cụ thể. Bên cạnh đó, ông Phúc còn giúp nhóm nghiên cứu trong khâu tính độ bền, một khâu quan trọng trong chế tạo máy bay mà ông rất am hiểu.

Đầu năm 1979, Viện Kỹ thuật Không quân (KTKQ) được thành lập do ông Trương Khánh Châu làm viện trưởng. Khi đó, Ban TKCTMB được chia thành Phòng Thiết kế máy bay và Xưởng Chế thử.

Sau khi bản thiết kế sơ bộ được bổ sung hoàn chỉnh, các cán bộ Viện KTKQ tiếp tục làm các khâu như thiết kế khí động, thiết kế kết cấu, thiết kế công nghệ và chế thử máy bay.

Tháng 7-1980, chiếc máy bay đầu tiên mang tên TL-1 (có tính năng trinh sát liên lạc) đã hoàn thành và chuẩn bị bay thử. Viện KTKQ mời ông Phúc về nước để dự lần bay thử này.

Ông Phúc nhận lời. Tuy nhiên, khi chạy trên đường băng, chiếc TL-1 bị rung rất mạnh nên không thể cất cánh. Sau ba lần thử, máy bay vẫn lặp lại tình trạng cũ.

Nhóm nghiên cứu tập trung kiểm tra nhưng sau hơn chục ngày vẫn chưa tìm ra nguyên nhân. Không thể ở lâu hơn được nữa, ông Phúc đành từ biệt nhóm nghiên cứu trở về pháp.

Vì lúc này sự giúp đỡ của ông Phúc trong việc chế tạo máy bay được giữ kín, nên trước khi đi, ông có hỏi sang Pháp rồi làm sao có thể biết kết quả bay thử ra sao.

Ông Trương Khánh Châu bèn thỏa thuận với ông Phúc một mật ngữ nói việc chế tạo máy bay là làm vườn, nếu đạt kết quả tốt thì gọi là năng suất, ngược lại là mất mùa.

Sau khi ông Phúc về nước, nhóm nghiên cứu tiếp tục kiểm tra nguyên nhân trục trặc của chiếc TL-1. Cuối cùng, tìm ra “thủ phạm” là càng máy bay. Do tập trung vào nhiều bộ phận phức tạp, nhóm nghiên cứu đã ít chú ý đến bộ phận giản đơn hơn là chiếc càng.

Nguyên nhân trục trặc được khắc phục. Ngày 25-9-1980, máy bay TL-1 bay thử thành công, đánh dấu một mốc lớn trong lịch sử ngành hàng không nước ta khi lần đầu tiên Việt Nam chế tạo thành công máy bay.

Trong niềm vui này, ông Trương Khánh Châu không quên thông báo cho ông Phúc: Vụ làm vườn đầu tiên của chúng tôi đã đạt năng suất cao.

Trao đổi với Tiền Phong, Trung tướng Trương Khánh Châu cho biết: Những năm tiếp theo, Việt Nam tiếp tục chế tạo thành công hai chiếc máy bay nữa là HL-1 và HL-2.

Sau mỗi lần chế tạo thành công, tôi đều báo tin cho ông Phúc về kết quả làm vườn.

Có thể nói, đóng góp lớn nhất của ông Nguyễn Văn Phúc chính là việc đã đưa ra ý tưởng về chế tạo máy bay cho nước nhà, để từ đó Việt Nam đã chế tạo thành công máy bay...

Ông Nguyễn Văn Phúc có vợ người Pháp là bà Andree Nguyễn. Bà từng về Việt Nam với chồng khi ông Phúc về nước lần thứ 2. Trong lần về nước mới đây, bà tâm sự với PV Tiền Phong: Sau khi ông Phúc mất  (1995), năm nào tôi cũng về Việt Nam để thăm gia đình nhà chồng và tham gia các hoạt động nhân đạo. Tôi rất xúc động khi được đến xem và chụp ảnh bên chiếc TL-1 do người Việt Nam chế tạo năm xưa. Tôi tự hào chồng mình là người Việt Nam.
MỚI - NÓNG
Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân Tối cao Lê Minh Trí
Vì sao nên có luật đăng ký tài sản?
TP - Nói về việc thu hồi tài sản trong các vụ tham nhũng, kinh tế, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) Tối cao Lê Minh Trí thừa nhận “cái mất và cái lấy lại chưa tương xứng”, bởi với hệ thống pháp luật hiện hành không phải lúc nào cũng có thể niêm phong, kê biên tài sản khi nó đã được “ẩn nấp”, che giấu ở ngoài xã hội, hay nhờ người khác đứng tên. Vì thế, để xử lý “khoảng trống” trên, ông Trí đề nghị xây dựng Luật Đăng ký tài sản làm căn cứ để xử lý tài sản bất minh.
Quỹ bảo tồn di sản Huế trở thành một cơ chế đặc thù cấp quốc gia giúp cho việc kêu gọi các nguồn lực được đẩy mạnh hơn, đẩy nhanh tiến trình bảo tồn di sản. Ảnh: Ngọc Văn
TT-Huế chờ cơ chế đặc thù để bứt phá
TP - Những ngày gần đây, khi câu chuyện về cơ chế, chính sách đặc thù cho các địa phương, trong đó có TT-Huế được đưa ra bàn tại kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XV, người dân Huế kỳ vọng về một “cơ hội vàng” để bứt phá, phát triển hơn nữa trong tương lai.
Solskjaer nói gì sau khi MU thảm bại?
Solskjaer nói gì sau khi MU thảm bại?
TPO - Sau thảm bại 0-5 trước đại kình địch Liverpool, MU đang đối diện với khả năng sẽ đẩy Ole Solskjaer ra đường. Nhưng nhà cầm quân người Na Uy tuyên bố ông vẫn “quyết tâm bảo vệ mình”.

Có thể bạn quan tâm

Thế hệ trẻ Khánh Hòa thả hoa tưởng niệm các chiến sĩ tàu không số C235 tại bến Hòn Hèo. Ảnh: Công Hoan

Hòn Hèo hôm nay

TP - Một ngày giữa tháng 10, chúng tôi có dịp trở lại xã đảo Ninh Vân (thị xã Ninh Hòa, tỉnh Khánh Hòa), vùng đất khắc ghi sự hy sinh anh dũng của thuyền trưởng Nguyễn Phan Vinh cùng 13 chiến sĩ tàu không số C235 hàng chục năm về trước tại bến Hòn Hèo.
Anh hùng Nguyễn Văn Ðức kể về những lần vận chuyển vũ khí cho lớp trẻ hôm nay. Ảnh: SGGP

60 năm đường Hồ Chí Minh trên biển: Nhớ lần gặp bác sĩ Ðặng Thùy Trâm…

TP - Anh hùng Nguyễn Văn Ðức là một trong những người tham gia đường Hồ Chí Minh trên biển từ thời kỳ đầu thành lập, có không ít kỷ niệm trong những chuyến vận chuyển vũ khí cho chiến trường miền Nam. Và một trong số kỷ niệm đó là lần ông cùng đồng đội bị thương, được Bệnh xá nơi bác sĩ Ðặng Thùy Trâm làm việc cứu chữa để sau đó trở về miền Bắc an toàn.
Chị Siu H' Jú mong muốn sớm có công việc mới

An sinh cho người hồi hương: Giữ đất sản xuất, nỗ lực tìm việc

TP - Từ khi đợt dịch lần 4 bùng phát tới nay, có khoảng 20.000 người lao động từ các tỉnh phía Nam trở về quê ở Gia Lai tránh dịch. Đa số là đồng bào dân tộc thiểu số và người nghèo, do đó việc hỗ trợ, tư vấn đào tạo nghề, giới thiệu việc làm gặp nhiều khó khăn. Chính quyền địa phương khuyến cáo bà con không nên bán hoặc cho thuê đất, phải giữ lại để trồng hoa màu, chăn nuôi, ổn định cuộc sống.
Cán bộ, chiến sĩ Đoàn 125 nhận hàng lên tàu không số để vận chuyển cho chiến trường miền Nam. Ảnh: T.L

Tìm hướng vận chuyển mới

TP - Gia nhập đoàn tàu không số khi đường Hồ Chí Minh trên biển thành lập gần 3 năm, ông Vũ Trung Tính đã 18 lần tham gia các chuyến vượt biển vận chuyển vũ khí cho chiến trường. Việc gia nhập đoàn tàu không số giúp ông hiểu hơn về lịch sử con đường huyền thoại này, đồng thời cũng để lại cho ông những kỷ niệm không quên trong những lần tham gia vận chuyển vũ khí trên Biển Đông.
Bên bức ảnh tàu C235 treo tại nhà, CCB Lê Duy Mai kể cho chị Doãn Thị Thu về trận chiến đấu dũng cảm năm xưa của các đồng đội. Ảnh: Kiến Nghĩa

60 năm đường Hồ Chí Minh trên biển: Những cuộc gặp nghĩa tình

TP - Hơn 4 năm trước, nhân kỷ niệm 70 năm ngày Thương binh liệt sĩ 27/7, báo Tiền Phong đã tổ chức các hoạt động tri ân về chiến công của tàu C235 huyền thoại, trong đó có mời những cựu chiến binh (CCB) còn sống cùng thân nhân các liệt sĩ (LS) của con tàu này tham gia chương trình. Việc mời tham gia chương trình trên của báo với mong muốn kết nối để có sự gặp gỡ đầy đủ hơn giữa những CCB tàu C235 và thân nhân LS của con tàu.
Các cựu chiến binh và thân nhân liệt sĩ tàu C235 trong cuộc gặp tại nhà bà Hường năm 2017. Ảnh: Kiến Nghĩa

Tình người hậu cứ

TP - Trong số những người đã cứu chữa, chăm sóc cho các thành viên tàu C235 thoát khỏi sự truy kích của địch ngày ấy, có hai người khá đặc biệt. Sau khi kết hôn với nhau, nơi ở của họ trở thành điểm dừng chân của những đồng đội và thân nhân liệt sĩ mỗi khi đến thăm viếng các liệt sĩ tàu C235. Hằng năm, vào ngày các thủy thủ tàu C235 hy sinh, vợ chồng họ đều tổ chức cúng giỗ cho các liệt sĩ.
Một nhà kho đang được xây dựng vào năm 1994 của công ty Epco do ông Liên Khui Thìn làm giám đốc

'Cựu tử tù' Liên Khui Thìn chưa nguôi day dứt

TP - Hơn 20 năm trước, tại cơ quan điều tra, khi đặt bút ký giấy ủy quyền điều hành, xử lý công nợ với các ngân hàng để thu hồi phần tài sản dôi dư về cho doanh nghiệp, có nằm mơ đại gia Liên Khui Thìn (68 tuổi, nguyên giám đốc Công ty TNHH Epco) cũng không dám tin có ngày những người từng được ông cưu mang và tin tưởng lại sẽ đẩy ông xuống vực thẳm.