3 nguyên tắc vàng mà hơn 1,2 triệu thí sinh thi THPT phải biết

MC Thu Ngân: Thưa thầy, kỳ thi tốt nghiệp THPT năm nay có những điểm gì khác so với các năm trước và thí sinh cần lưu ý những gì để tránh những sai sót đáng tiếc trong quá trình dự thi?

Thầy Đỗ Trí Nhân - Chuyên viên Phòng Khảo thí và Kiểm định chất lượng giáo dục, Sở GD&ĐT TPHCM:

Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm nay về cơ bản không có nhiều thay đổi so với năm 2025. Tuy nhiên, có một số lưu ý rất quan trọng mà thí sinh cần ghi nhớ bởi mỗi năm lại xuất hiện những cách hiểu hoặc kinh nghiệm truyền miệng khác nhau, đôi khi ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả thi.

Đối với các môn trắc nghiệm, thí sinh nên sử dụng bút chì 2B đúng quy định để đảm bảo máy chấm đọc chính xác đáp án. Các em cũng cần kiểm tra kỹ mã đề và tô đúng mã đề trên phiếu trả lời trắc nghiệm, bởi máy chấm chỉ căn cứ vào những gì được tô trên phiếu chứ không thể nhận biết đề thi thực tế của thí sinh. Chỉ cần tô sai hoặc lệch một con số trong mã đề cũng có thể dẫn đến kết quả không chính xác.

Đối với môn tự luận, đặc biệt là môn Ngữ văn, các em nên chuẩn bị ít nhất hai cây bút cùng loại để tránh những sự cố như hết mực hoặc hỏng bút trong quá trình làm bài. Nếu gặp bất kỳ trục trặc nào trong phòng thi, thí sinh cần mạnh dạn giơ tay báo với giám thị thay vì ngại ngùng hoặc tự xử lý trong lo lắng.

Khi làm bài, cần ghi đầy đủ, rõ ràng các thông tin cá nhân, đặc biệt là số báo danh, số tờ giấy thi để tránh những sai sót trong khâu xử lý bài thi. Với các môn tự luận, bài viết sạch sẽ, chữ viết rõ ràng cũng giúp người chấm dễ theo dõi hơn, nhất là trong những trường hợp cạnh tranh điểm số ở mức rất sát nhau.

Về vật dụng mang vào phòng thi, các em chỉ được sử dụng những thiết bị theo đúng quy định. Máy tính cầm tay phải là loại không có chức năng soạn thảo văn bản, không có khả năng truyền nhận thông tin. Nếu trên máy tính hoặc các vật dụng khác có ghi chép công thức, nội dung liên quan đến môn thi thì đều được xem là tài liệu và không được phép mang vào phòng thi.

Ngoài ra, thí sinh cũng cần kiểm tra kỹ các thông tin liên quan đến chế độ ưu tiên, đối tượng ưu tiên, dân tộc hoặc khu vực tuyển sinh để kịp thời điều chỉnh nếu phát hiện sai sót. Điều quan trọng nhất là các em phải bình tĩnh, cẩn thận, tự tin và chủ động trao đổi với giám thị khi cần thiết. Nếu thực hiện đúng quy chế, các em hoàn toàn có thể yên tâm tập trung làm bài và phát huy tốt nhất năng lực của mình trong kỳ thi.

Thạc sĩ Huỳnh Thanh Phú - Hiệu trưởng Trường THPT Bùi Thị Xuân:

Tôi muốn phân biệt rất rõ giữa mê tín dị đoan và điểm tựa tâm linh. Các em không nên tin rằng việc xin xăm, lắc quẻ hay thực hiện những hành vi cầu may mang tính mê tín sẽ giúp mình làm bài tốt hơn. Nhưng điều đó không có nghĩa là chúng ta phủ nhận giá trị của đời sống tâm linh.

Khi cánh cửa phòng thi khép lại, các em tự đối diện với bài thi. Niềm tin tinh thần có thể trở thành chỗ dựa giúp các em bình tâm, tự tin hơn. Thực tế, không chỉ học sinh mà nhiều nguyên thủ quốc gia hay vận động viên thể thao cũng có những nghi thức tâm linh riêng trước những thời khắc quan trọng. Đó là sức mạnh vô hình của niềm tin, giúp con người vững vàng hơn để phát huy tốt nhất khả năng của mình.

MC Thu Ngân: Nhiều học sinh trước ngày thi thường ăn chè đậu đỏ, đi chùa cầu may hay thức khuya uống cà phê để ôn bài. Chuyên gia nhìn nhận như thế nào về những thói quen này?

TS Nguyễn Hữu Long:

Những việc như ăn chè đậu đỏ, đi chùa, cầu nguyện hay thực hiện một nghi thức quen thuộc trước kỳ thi có thể tạo ra động lực tinh thần, giúp các em cảm thấy yên tâm và tự tin hơn.

Nếu điều đó không gây ảnh hưởng đến sức khỏe và mang lại năng lượng tích cực thì không có gì phải phản đối. Chẳng hạn, nếu một học sinh vốn quen ăn chè, ăn đồ ngọt thì việc ăn một bát chè đậu đỏ trước ngày thi hoàn toàn bình thường. Nhưng nếu trước nay không ăn đồ ngọt, không quen với các món lạnh mà cố ép bản thân ăn chỉ vì mong may mắn thì cần cân nhắc, bởi yếu tố dinh dưỡng và sức khỏe vẫn phải được đặt lên hàng đầu.

Tương tự, các em có thể đi chùa, cầu nguyện hay thực hiện những hoạt động mang lại sự an tâm cho bản thân. Điều quan trọng là không nên lạm dụng hoặc đặt toàn bộ niềm tin vào những yếu tố mang tính may rủi.

Không thể vì muốn cầu may mà thức khuya dậy sớm, dành hàng giờ đồng hồ cho các hoạt động tâm linh trong khi lại bỏ qua việc nghỉ ngơi và giữ tinh thần thư thái. Cũng không nên sa đà vào những cách dự đoán đề thi, đoán tác phẩm, đoán câu hỏi hay tin vào những thông tin truyền miệng thiếu căn cứ. Có thể đôi khi sự trùng hợp xảy ra, nhưng đó không phải là cơ sở để quyết định kết quả kỳ thi.

Điều quan trọng nhất vẫn là sự chuẩn bị của bản thân trong suốt quá trình học tập. Kiến thức không phải là thứ có thể tích lũy bằng cách luyện đi luyện lại một dạng bài duy nhất.

Học tập là quá trình mở rộng hiểu biết, liên kết kiến thức và vận dụng linh hoạt. Vì vậy, trong những ngày cuối trước kỳ thi, các em không cần cố gắng nhồi nhét hay học đến kiệt sức. Thay vào đó, chỉ nên xem lại những kiến thức tổng quan, những nội dung trọng tâm và dành nhiều thời gian hơn để nghỉ ngơi, thư giãn, giữ cho tinh thần ổn định.

Trong nhiều trường hợp, áp lực của kỳ thi không đến từ chính học sinh mà đến từ những người xung quanh, đặc biệt là cha mẹ. Có những em lo ít nhưng cha mẹ lại lo rất nhiều, vô tình tạo thêm gánh nặng tâm lý cho con. Cha mẹ cần hiểu rằng đây là hành trình của con, là cơ hội để con thể hiện sự trưởng thành sau 12 năm học tập. Điều các em cần nhất lúc này là sự đồng hành, động viên và tin tưởng, chứ không phải những kỳ vọng quá lớn hay những lời nhắc nhở liên tục về điểm số và kết quả.

Về chế độ sinh hoạt, phụ huynh cũng không nên thay đổi đột ngột thói quen ăn uống của con. Ngày thường con ăn gì thì những ngày thi vẫn nên duy trì như vậy. Không nhất thiết phải chuẩn bị những món ăn đặc biệt hay tạo ra những thay đổi lớn chỉ vì kỳ thi sắp đến.

Phụ huynh và học sinh cần giữ tâm thế bình tĩnh, nhẹ nhàng. Kỳ thi rất quan trọng, nhưng đó chỉ là chặng đường trong hành trình dài phía trước. Điều quý giá nhất cha mẹ có thể dành cho con lúc này chính là sự tin tưởng, cảm giác an tâm và một nguồn động viên tinh thần vững chắc để các em bước vào kỳ thi với tâm trạng tốt nhất.

MC Thu Ngân: Thưa TS Nguyễn Hữu Long, ông có thể chia sẻ những cách để các sĩ tử giữ được tinh thần thoải mái và tâm lý vững vàng trước khi bước vào kỳ thi tốt nghiệp THPT?

TS Nguyễn Hữu Long:

Đầu tiên, các em cần chấp nhận kỳ thi. Các em không thể cản được kỳ thi, vậy thì cũng đừng để kỳ thi cản bước mình. Khi chấp nhận đó là một phần tất yếu của hành trình trưởng thành, các em sẽ cảm thấy nhẹ nhàng hơn rất nhiều.

Trong tâm lý học, người ta chỉ ra rằng con người thường không lo lắng về những gì đang diễn ra trước mắt mà lại lo lắng về những điều chưa xảy ra hoặc những trải nghiệm đã từng xảy ra trong quá khứ. Nhiều học sinh từng bị điểm thấp, từng ôn tập không hiệu quả hoặc không đạt được kỳ vọng của bản thân nên mang theo những nỗi ám ảnh đó đến kỳ thi hiện tại.

Thay vì để những trải nghiệm không thành công trở thành gánh nặng tâm lý, các em nên xem đó là bài học để rút kinh nghiệm. Nếu trước đây học tủ dẫn đến kết quả không như mong muốn thì lần này hãy học toàn diện hơn. Đừng để quá khứ khiến mình lo lắng nhiều hơn mức cần thiết.

Điều thứ hai, thời điểm này không còn là lúc để nhồi nhét thêm kiến thức mà là giai đoạn vàng để ổn định cảm xúc.

Sau 12 năm học tập và nhiều tháng ôn luyện, phần lớn kiến thức các em đã được trang bị. Những ngày cuối cùng trước kỳ thi, việc thức khuya học liên tục hoặc cố gắng tiếp nhận thêm quá nhiều kiến thức chưa chắc đã hiệu quả, thậm chí còn có thể khiến các em căng thẳng và rối loạn kiến thức.

Hãy tập trung nghỉ ngơi hợp lý, giữ tinh thần thư thái và chuẩn bị sức khỏe tốt nhất. Phụ huynh nên đồng hành với con bằng sự chia sẻ về mặt cảm xúc thay vì liên tục hỏi con học đến đâu hay còn thiếu phần kiến thức nào. Những lời động viên, sự thấu hiểu và cảm giác được đồng hành sẽ giúp các em tự tin hơn rất nhiều.

Điều cuối cùng là các em cần tự giải tỏa áp lực cho chính mình. Đừng biến kỳ thi thành cuộc đua so sánh với bạn bè. Nhiều em lo lắng không phải vì đề thi mà vì sợ điểm thấp hơn người khác, sợ không bằng bạn bè hoặc không đạt được sự kỳ vọng từ xung quanh.

Đây là kỳ thi của chính các em, điểm số phản ánh năng lực và sự nỗ lực của bản thân chứ không phải để hơn thua với ai. Càng so sánh, các em càng tự tạo áp lực cho mình. Hãy xem đây là một thử thách cần vượt qua để khẳng định bản thân. Kỳ thi tốt nghiệp THPT rất quan trọng nhưng không phải là điều quyết định toàn bộ tương lai. Đây chỉ là một dấu mốc khép lại tuổi học trò và mở ra một chặng đường mới phía trước.

Vì vậy, các em hãy tin vào sự chuẩn bị của mình, giữ tâm lý bình tĩnh, học và thi như cách mình đã học suốt 12 năm qua. Khi bước vào phòng thi với tâm thế thoải mái nhất, các em sẽ có cơ hội thể hiện đúng năng lực và đạt kết quả tốt nhất.

Thạc sĩ Huỳnh Thanh Phú - Hiệu trưởng Trường THPT Bùi Thị Xuân:

Chỉ còn ít ngày trước kỳ thi quan trọng, nhiều học sinh vẫn mang tâm lý căng thẳng, lo lắng và cố gắng tận dụng từng giờ để ôn tập. Tuy nhiên, theo thầy Huỳnh Thanh Phú, Hiệu trưởng Trường THPT Bùi Thị Xuân, điều cần thiết nhất lúc này không phải là học thêm thật nhiều mà là giữ tinh thần thoải mái, sức khỏe ổn định để bước vào phòng thi với trạng thái tốt nhất.

Chia sẻ từ góc độ của một nhà quản lý giáo dục đồng thời là phụ huynh có con đang chuẩn bị dự thi, thầy Phú cho rằng học sinh cần chấp nhận kỳ thi như một phần tất yếu của quá trình học tập. Khi xác định được tâm thế đó, các em sẽ giảm bớt áp lực và tự tin hơn khi đối diện với thử thách.

Thầy cũng lưu ý học sinh không nên quá lo lắng trước những yếu tố khách quan của kỳ thi như việc có giáo viên từ các đơn vị khác tham gia coi thi. Theo thầy, đây là hoạt động hoàn toàn bình thường nhằm bảo đảm tính nghiêm túc và công bằng của kỳ thi.

Một thông tin tích cực được thầy Phú nhắc đến là tỷ lệ tốt nghiệp trung học phổ thông trong những năm gần đây luôn ở mức rất cao, đặc biệt tại TP.HCM đạt gần như tuyệt đối. Đây là cơ sở để học sinh tin tưởng vào quá trình học tập của bản thân và bước vào kỳ thi với tâm lý vững vàng hơn.

Đối với giai đoạn khoảng một ngày rưỡi trước môn thi đầu tiên, thầy Phú khuyến cáo học sinh không nên tiếp tục học nhồi nhét hoặc cố gắng tiếp thu thêm nhiều kiến thức mới. Thay vào đó, các em nên dành thời gian nghỉ ngơi, thư giãn và tái tạo năng lượng.

Về chế độ dinh dưỡng, thầy Phú khuyên học sinh nên duy trì thói quen ăn uống như hằng ngày, tránh thử các món ăn lạ. Những thay đổi đột ngột trong khẩu phần ăn có thể dẫn đến rối loạn tiêu hóa hoặc ảnh hưởng đến sức khỏe, gây bất lợi trong suốt thời gian diễn ra kỳ thi.

Theo thầy Huỳnh Thanh Phú, khi có được tinh thần vui vẻ, tâm lý an ổn và sức khỏe tốt, học sinh sẽ bước vào phòng thi với sự tự tin cần thiết để phát huy tối đa năng lực của mình. Đó cũng là nền tảng quan trọng giúp các em đạt được kết quả như mong đợi sau nhiều năm học tập và nỗ lực.

TS Nguyễn Hữu Long - Ủy viên Ban Chấp hành Hội Tâm lý học Việt Nam, Giám đốc Chương trình đào tạo Tâm lý học, Trường Đại học Mở TPHCM:

Đứng trước bất kỳ sự lựa chọn hay quyết định quan trọng nào, con người đều có những tâm trạng bất ổn nhất định. Không chỉ học sinh mà ngay cả người trưởng thành, những người có nhiều năm kinh nghiệm cũng cảm thấy áp lực khi đối diện với các quyết định mang tính bước ngoặt.

Việc học sinh cảm thấy lo lắng trước kỳ thi tốt nghiệp THPT là điều hoàn toàn bình thường. Thậm chí, điều đáng lo hơn là khi các em hoàn toàn thờ ơ, không có bất kỳ sự quan tâm hay áp lực nào đối với kỳ thi. Với hơn một triệu thí sinh trên cả nước, việc xuất hiện cảm giác hồi hộp, căng thẳng là một phản ứng tâm lý tự nhiên.

Tâm lý con người luôn chịu tác động từ các yếu tố bên ngoài. Điều quan trọng không phải là cố gắng loại bỏ hoàn toàn sự lo lắng mà là học cách đón nhận và xử lý nó. Những lời động viên như “đừng lo lắng” hay “đừng run” đôi khi chỉ mang tính lý thuyết, bởi cảm xúc lo âu là điều rất thật và khó tránh khỏi.

Một mức độ lo lắng vừa phải thậm chí có thể tạo động lực để học sinh tập trung và nỗ lực hơn. Tuy nhiên, sau cảm giác lo lắng đó, các em cần tìm cách tự giải tỏa áp lực và lấy lại sự cân bằng cho bản thân.

Áp lực của thí sinh trước kỳ thi thường đến từ hai nhóm chính là áp lực vô hình và áp lực hữu hình. Trong đó, áp lực vô hình xuất phát từ những nỗi lo không rõ ràng như sợ đề thi không đúng với phần kiến thức đã ôn tập, lo bản thân không làm được bài, lo sức khỏe không đảm bảo vào ngày thi hoặc lo những tình huống bất ngờ có thể xảy ra. Dù đã học tập và ôn luyện đầy đủ, nhiều học sinh vẫn không tránh khỏi những suy nghĩ này.

Bên cạnh đó là những áp lực hữu hình, thể hiện rõ qua các biểu hiện như mất ngủ, ăn uống không ngon miệng, căng thẳng kéo dài, mệt mỏi về thể chất và tinh thần. Đây là những dấu hiệu cho thấy áp lực tâm lý đang tác động trực tiếp đến sức khỏe của thí sinh.

Để vượt qua giai đoạn này, học sinh cần quan tâm trước hết đến sức khỏe thể chất. Các em nên duy trì chế độ ăn uống, nghỉ ngơi điều độ, giữ tinh thần lạc quan và xem kỳ thi như một thử thách trong hành trình trưởng thành. Sau kỳ thi tốt nghiệp THPT sẽ còn nhiều cột mốc quan trọng khác trong cuộc sống, vì vậy không nên tạo áp lực quá lớn cho bản thân.

Các em học sinh cần đặt mục tiêu phù hợp với năng lực thực tế của mình. Thay vì kỳ vọng quá cao dẫn đến căng thẳng, các em nên xác định mức điểm phù hợp để phấn đấu. Trong bối cảnh cơ hội vào đại học hiện nay khá rộng mở, thí sinh không nên để nỗi lo lắng khiến bản thân suy sụp, kiệt sức hoặc ảnh hưởng đến sức khỏe trước ngày thi.

Điều quan trọng nhất là giữ được trạng thái tinh thần ổn định và sức khỏe tốt để bước vào kỳ thi với sự tự tin cao nhất.

Thầy Đỗ Trí Nhân - Chuyên viên Phòng Khảo thí và Kiểm định chất lượng, Sở Giáo dục và Đào tạo TPHCM:
Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 về cơ bản vẫn giữ ổn định như kỳ thi năm 2025. Các quy định, hình thức tổ chức và cách thức thi không có nhiều thay đổi, giúp học sinh thuận lợi trong quá trình ôn tập và chuẩn bị.

Tuy nhiên, điểm mới đáng chú ý trong năm nay là quy định liên quan đến công tác xét tuyển đại học. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã điều chỉnh một số nội dung trong phương thức tính điểm và xét tuyển, do đó thí sinh cần chủ động tìm hiểu kỹ để có định hướng đăng ký nguyện vọng phù hợp.

Theo thống kê, TPHCM có hơn 142.000 thí sinh đăng ký dự thi tốt nghiệp THPT năm 2026. Để phục vụ kỳ thi, thành phố dự kiến bố trí khoảng 246 điểm thi. Trong đó, có những điểm thi dành riêng cho học sinh lớp 12 đang học THPT, đồng thời cũng có các điểm thi dành cho thí sinh tự do, gồm những người tham gia thi lại theo chương trình của kỳ thi năm 2026.

Bên cạnh việc chuẩn bị kiến thức, thầy cũng lưu ý các em thí sinh nghiêm túc chấp hành quy chế thi. Một trong những lỗi dễ xảy ra là mang điện thoại di động vào phòng thi. Theo quy định, dù điện thoại đã tắt nguồn nhưng nếu vẫn mang vào phòng thi đều bị xem là vi phạm.

Trường hợp thí sinh cài báo thức trên điện thoại, đến giờ chuông reo trong lúc làm bài, dù không sử dụng thiết bị vẫn bị xử lý theo quy chế. Ngoài ra, thí sinh cũng cần tuyệt đối tránh hành vi trao đổi giấy nháp trong phòng thi.

Theo thầy, nhiều em sau khi hoàn thành bài làm thường có tâm lý giúp đỡ bạn bè bằng cách chuyển giấy nháp hoặc trao đổi thông tin. Tuy nhiên, hành vi này bị xem là vi phạm quy chế thi. Cả người đưa và người nhận giấy nháp đều có thể bị xử lý vì lỗi trao đổi bài trong phòng thi.

Các em cần hết sức lưu ý để không mắc những sai sót đáng tiếc. Đừng để việc vi phạm quy chế làm ảnh hưởng đến kết quả sau cả quá trình học tập và ôn luyện nghiêm túc. Thầy gửi lời chúc các thí sinh giữ tâm lý bình tĩnh, tự tin bước vào kỳ thi, phát huy tốt nhất năng lực của mình và đạt được kết quả như mong đợi.