VIỆT NAM 36 13-10-2025 www.tienphong.vn Như một buổi trưa đi trên nền cũ chợ Sòng bên dòng Hiếu giang làng cổ Kim Đâu xứ Cam Lộ Quảng Trị, hoang vắng thênh thang chỉ có bóng vông đồng giỡn đùa với gió. Còn gì của ngôi chợ lớn nhất xứ Thuận Hóa mấy trăm năm xưa từng được mô tả trong Phủ biên tạp lục của Lê Quý Đôn, và Đại nam nhất thống chí sau này của Quốc sử quán triều Nguyễn? Đâu rồi cảnh trên bến dưới thuyền tấp nập những thương nhân tứ xứ và đến từ ngoại quốc xa xôi, đâu rồi những làng nghề vải nghề giấy nghề kim hoàn nghề đúc đồng rộn ràng sầm uất? Đâu rồi chợ phiên Cam Lộ từng tấp nập người Thượng Lào cỡi voi từ biên viễn châu về, các tàu buôn từ Thanh Hóa, Nghệ An, Phú Xuân Huế, đến ở tận thương cảng Hội An, Thị Nại Quy Nhơn, các tàu buôn Trung Quốc, Nhật Bản, Bồ Đào Nha về đậu cảng Cửa Việt rồi ngược lên đây bán buôn. Hành lang kinh tế Đông Tây vậy là đã có từ nhiều trăm năm trước rồi chứ đâu phải mới bây giờ. Như một sớm cuối năm nào đó tìm về bến đò Tơ của làng lụa Mã Châu bên dòng Thu Bồn xứ Quảng. Đây từng là thương cảng tơ lụa lớn nhất vùng tấp nập khách, thuyền xuất tơ tằm đi muôn nơi. Nay tìm lại, bến đò Tơ chỉ còn là bờ bãi hoang vắng lúp xúp những ngô khoai, sót lại vài thân dâu cằn cỗi, còn chưa thể được gọi là “tang điền”. Như bao nhiêu năm trời đi về Hội An thảng hoặc cứ mường tượng về đô thị thương cảng quốc tế nổi bật nhất xứ Đàng Trong suốt thời kỳ trung cận đại ở Đông Nam Á và thế giới hơn 400 năm trước, khi nơi nơi xứ mình còn mê mải với con trâu cái cày... Cảnh tượng được giáo sĩ người Ý Cristofoco Borri trong cuốn Xứ Đàng Trong ghi lại: "Trong khoảng hơn 100 dặm người ta có thể đếm được trên 60 hải cảng, nơi cập bến lên bộ, trong đó Hội An là hải cảng đẹp nhất, được tất cả các ngoại kiều đến và ở đây". Thiền sư Trung Hoa Thích Đại Sán đến Hội An cuối thế kỷ 17 (1695) trong Hải ngoại kỷ sự mô tả "xa trông cách bờ, cột buồm như rừng tên xúm xít, hỏi ra mới biết đoàn thuyền chở lương đậu chờ gió tại cửa Hội An...”. Lê Quý Đôn trong Phủ biên tạp lục, rằng hàng hóa "đường thủy, đường bộ, đi thuyền, đi ngựa đều hội tập ở bến Hội An, vì thế khách phương NHIỀU KHI DỪNG CHÂN Ở MỘT NƠI CHỐN NÀO ĐÓ TÔI CHỢT BẬT RA Ý NGHĨ, RẰNG CÁI CÂU CỦA NGƯỜI XƯA THƯƠNG HẢI VI BIẾN TANG ĐIỀN (BIỂN XANH BIẾN THÀNH RUỘNG DÂU), THÌ CHỮ THƯƠNG ( ) NGHĨA LÀ MÀU XANH, CÓ ĐỔI ĐƯỢC SANG CHỮ THƯƠNG ( ) CÓ NGHĨA KINH DOANH BUÔN BÁN KHÔNG NHỈ? THƯƠNG HẢI NHƯ LÀ NHỮNG CẢNG THỊ CHO KHÁCH THƯƠNG HỒ DỪNG CHÂN. THƯƠNG NHÂN TRẦN TUẤN VẪN KHÔNG QUÊN CÁI CẢM GIÁC THẬT KỲ LẠ KHI NHẶT LÊN MẤY CỌNG RƠM VÀNG NGUYÊN VẸN NẰM CHÈN GIỮA NHỮNG CHIẾC ĐĨA CỔ CHU ĐẬU TRONG LÒNG CHIẾC TÀU TỪNG IM LÌM DƯỚI LÒNG BIỂN SUỐT 700 NĂM. NƠI MÀ NGƯỜI DÂN VẪN GỌI LÀ VŨNG TÀU, TỨC VŨNG CỦA NHỮNG CON TÀU BUÔN NGANG DỌC ĐẠI DƯƠNG VỀ ĐÂY NẰM LẠI SAU BÃO TỐ. Ở NGAY QUÊ TÔI, XỨ CHÂU THUẬN BIỂN, QUẢNG NGÃI. ĐỂ THẤY RẰNG ĐỜI SỐNG VẪN LUÔN THEO QUY LUẬT CỦA NÓ... Tác giả Trần Tuấn trên con tàu buôn thế kỷ 13 bị chìm được khai quật năm 2013 ở Vũng Tàu xã Đông Sơn, Quảng Ngãi ẢNH: LÊ VĂN CHƯƠNG Khai quật con tàu buôn thế kỷ 13 bị chìm ở Vũng Tàu xã Đông Sơn, Quảng Ngãi ẢNH: TRẦN TUẤN CHỤP NĂM 2013 Tìm dấu
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==