9 n Thứ Ba n Ngày 25/3/2025 VĂN HÓA - GIẢI TRÍ chị H Liêng Uyn chia sẻ, trải qua năm tháng, cùng với sự phát triển của cộng đồng các dân tộc thiểu số trên vùng đất Tây Nguyên hùng vĩ, người M’nông ở huyện Lắk vẫn luôn gìn giữ, trân trọng, bảo tồn và phát huy những nét đẹp văn hóa truyền thống của cha ông trong cuộc sống đương đại. Theo chị H Liêng Uyn, lễ cúng bến nước có sự khác biệt với dân tộc Ê đê. Với dân tộc Ê đê, bến nước là dòng nước ngầm chảy ra, còn dân tộc M’nông diễn ra bên bến nước là bến sông, bến suối. Lễ cúng bến nước thường được tổ chức vào đầu năm để cảm tạ thần nước một năm qua đã phù hộ cho buôn làng có nguồn nước sạch, mùa màng tốt tươi, cuộc sống ấm no hạnh phúc... Ở bất cứ lễ hội nào, đồng bào dân tộc M’nông cũng thể hiện những nét đặc trưng độc đáo, mang đậm bản sắc văn hóa của dân tộc mình. Bản sắc văn hóa đó cứ mãi lan tỏa, rất riêng không nơi nào có được. SỢI DÂY GẮN KẾT Rời bến nước, thầy cúng di chuyển đến ngã tư, cái nắng bắt đầu chói chang, bước chân trần in bóng trên con đường nhựa nóng ran. Tại đây, thầy cúng cúng cầu sức khỏe cho buôn làng. Thầy đọc hết gia phả của các dòng họ sinh sống trong buôn nhằm mục đích báo cáo với yang (thần), để yang nắm được, tiếp tục bảo vệ, che chở. Sau đó, thầy cúng di chuyển đến cổng chào (cửa ngõ vào buôn) để khấn xua đuổi tà ma, xua đuổi những điều xui xẻo. Thầy cúng đổ hết phần tiết heo pha rượu còn lại trong chén và đọc lời khấn với ý nghĩa: Xua đuổi những điều xui xẻo không may mắn ra khỏi buôn làng, để buôn làng được bình yên, bà con có cuộc sống ấm no, hạnh phúc… Kết thúc các lễ cúng, mọi người kéo nhau về nhà cộng đồng buôn. Nghệ nhân ưu tú Y Krai Cil chia sẻ, theo phong tục của người M’nông, sau khi kết thúc lễ cúng, thầy cúng sẽ về nhà Văn hóa cộng đồng của buôn hoặc về nhà mình, không được phép quay trở lại bến nước, vì sợ các yang về sẽ nhập vào người thầy cúng. Trong âm vang của cồng chiêng, giọng nghệ nhân ưu tú Y Krai Cil trầm đều. Ông kể, trước đây, ông bà thường phải du canh, du cư khắp nơi tìm mảnh đất an cư, yêu cầu đầu tiên là phải có nguồn nước. Khi tìm được một nguồn nước trong lành thì cả buôn làng phải hết lòng gìn giữ. Dù hôm nay cuộc sống đã có nhiều thay đổi, nước máy, nước sạch được dẫn về từng buôn, nhưng người M’nông Gar vẫn lấy nước từ bến nước để chế rượu cần và thờ cúng yang. Đây cũng là một việc làm rất có ý nghĩa để bà con trong buôn làng cùng nhau chăm lo, làm vệ sinh bến nước, giữ nguồn nước được trong sạch phục vụ nhu cầu sinh hoạt của cộng đồng. Đôi mắt sâu của nghệ nhân ưu tú Y Krai Cil hiện lên nhiều nỗi niềm. Ông tâm sự, hiện đã già, sức khỏe ngày một yếu, nét đẹp văn hóa dân tộc cần được gìn giữ, bảo tồn và phát huy. Qua những nghi lễ, ông mong muốn trao truyền lại cho thế hệ trẻ. Các bạn trẻ cần nâng cao nhận thức, có ý thức trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị các di sản văn hóa phi vật thể mà cha ông ta để lại, xứng đáng là thế hệ kế cận, những người kế thừa kho tàng di sản vô giá này. Mọi người chìm đắm trong làn điệu dân ca với tiết mục hát kể về bến nước. Quây quần bên ché rượu cần, vít cong cần rượu uống một hơi dài, rồi chuyền cần cho vị khách khác. Nữ du khách đến từ Đà Nẵng ghé vào tai tôi phả ra men nồng thì thầm, trong hành trình lễ hội của mình, chị được tìm hiểu lễ cúng sức khỏe cho voi, lễ cúng hạ thủy thuyền, và giờ đây là lễ cúng bến nước… của dân tộc M’nông. Đây như một cơ hội quý giá để trải nghiệm, tìm hiểu những nét văn hóa độc đáo của vùng đất Tây Nguyên huyền bí này. N.T Theo ông Võ Thành Huệ - Phó Chủ tịch Thường trực UBND huyện Lắk, việc phục dựng nghi lễ cúng bến nước của người M’nông là một hoạt động thiết thực đẩy mạnh các hoạt động tuyên truyền nhằm bảo tồn và phát huy giá trị của di sản văn hóa truyền thống. Đây là ngày hội lớn của đồng bào các dân tộc trong tỉnh và huyện nhà, là sự kiện văn hóa quan trọng nhằm tăng cường tình đoàn kết giao lưu văn hóa giữa các dân tộc. Qua đó, góp phần làm cho nhân dân, du khách hiểu sâu hơn về những giá trị tinh thần, văn hóa của đồng bào dân tộc huyện Lắk nói riêng, của đồng bào các dân tộc tỉnh Đắk Lắk nói chung. Du khách tìm hiểu, trải nghiệm lễ cúng bến nước của người M’nông Gar Tiếng gọi thành phố “Thành phố dạo này thế nào?” – đó là câu hỏi cửa miệng của chúng tôi. Dù cuộc đời dâu bể đổi thay, chúng tôi vẫn mãi là những đứa con của thành phố. Thành phố Vinh là một đô thị cổ của miền Trung, hình thành từ thời phong kiến và phát triển từ thời Pháp thuộc, dấu tích cổ kính vẫn còn lưu. Chúng tôi may mắn được chứng kiến lịch sử lâu dài của đô thị Vinh. Bác tôi là con rể của nhà nhiếp ảnh đầu tiên của thành phố Vinh - nhà nhiếp ảnh Trần Đình Quán. Bác tôi chấm sửa ảnh cho ông Quán, vì làm giỏi nghề nên được ông gả con gái cho. Hai gia đình chúng tôi thật ra cũng luôn sống cạnh nhau. Nhà nhiếp ảnh Trần Đình Quán chụp rất nhiều hình ảnh về thành cổ Vinh lúc chưa bị phá đi, chụp Văn Miếu ở Vinh, các chùa, đình, bưu điện, chợ… Ảnh của ông được in trên các bưu thiếp của Pháp. Có nhà nghiên cứu nói rằng đầu thế kỷ 20 có rất ít tiệm chụp ảnh và nhiều nhà cách mạng hoạt động bí mật đã chụp ảnh tại tiệm ảnh của Trần Đình Quán. Nay ở Vinh đã có tên đường Trần Đình Quán. Sau Cách mạng tháng Tám thành công, Pháp quay trở lại. Theo lời kêu gọi kháng chiến trường kỳ, người dân thành Vinh tiêu thổ, không để thành phố rơi vào tay giặc, rồi cơm đùm cơm nắm lên Phủ Quỳ xây dựng chiến khu. Hòa vào dòng người ấy, gia đình chúng tôi để lại sau lưng tất cả mọi thứ thị thành, chỉ đem theo tình yêu thành phố và niềm tin vào ngày trở về. Kháng chiến thắng lợi, hòa bình thống nhất, chúng tôi mới thực sự từ rừng núi trở về thành phố. Trên đống điêu tàn, đô thị Vinh được xây dựng gần như mới hoàn toàn với sự giúp đỡ của các nước anh em và trở thành một đô thị hiếm hoi mà đa số người dân sống trong nhà cao tầng. Ba tôi theo nghề của bác tôi làm một phóng viên ảnh và đến lượt tôi nối nghiệp gia đình cũng là một phóng viên ảnh. Trong nhà chúng tôi có hàng ngàn bức ảnh các thế hệ chụp về đô thị Vinh, từ chiến tranh đến hòa bình. Ba tôi là nhà nhiếp ảnh duy nhất được tỉnh đầu tư in sách ảnh về thành Vinh và các vùng phụ cận. Nhà tôi ở sát Đài phát thanh nên sáng sớm tinh mơ tôi lại được đánh thức bởi bài hát “Vinh thành phố bình minh” của nhạc sĩ Lê Hàm: “Em đón anh về Thành Vinh quê em. Nghe gió biển ru dòng Lam êm đềm”. Con trai nhạc sĩ Lê Hàm là nhạc sĩ Hồng Kỳ - Trưởng đoàn Văn công quân khu IV chính là người thầy dạy đàn ghi ta cho tôi. Cuối tuần tôi vác đàn lên nhà bác Lê Hàm để tập nhạc. Tôi còn nhớ mãi ngày chia tỉnh Nghệ Tĩnh thành Nghệ An và Hà Tĩnh, nhiều cô bác bịn rịn chia tay. Nhà thơ Phan Duy Thảo rời khu tập thể Quang Trung về quê Hà Tĩnh sau bữa cơm đạm bạc có đậu hũ kho cà. Bác Duy Thảo nói: “Thành Vinh mãi mãi trong tim tôi”. Chúng tôi là những đứa con của thành phố nhưng không hẳn ở mãi nơi đây, vì công việc mà xuôi Bắc ngược Nam, đi cả nước ngoài mưu sinh. Nhưng Vinh vẫn còn đó, mỗi độ xuân về bạn bè lại tụ tập nhau, lại bảo: “Chúng ta cả đời lưu lạc rồi, thống nhất khi về hưu tất cả về Vinh sống nhé!”. Ôi, giấc mơ “về hưu - về Vinh” vẫn còn cháy bỏng! Nào chợ Vinh, nào cổng thành, nào núi Quyết, sông Lam, cầu Bến Thủy, cầu Thông… Yên - một đứa bạn tôi chưa rời Vinh lấy một ngày. Bố mẹ chúng tôi là bạn của nhau, là hai nhà báo, đến đời chúng tôi cũng là bạn của nhau, cũng học hành nghề báo. Chúng tôi ăn cùng một mâm cơm, tôi ăn bát nhỏ, Yên ăn tô lớn mà nên người. Mới rồi tôi gọi điện hỏi thăm: “Vinh dạo này thế nào?”. Yên bảo: “Vinh vẫn bình thường. Có điều, ngoài này đang sắp xếp lại các đơn vị hành chính, dưới Trung ương thì còn lại cấp tỉnh và cấp cơ sở. Không biết có còn thành phố Vinh nữa hay không?”. Yên bảo thành phố Vinh trực thuộc tỉnh, khi không còn cấp trung gian, có thể sẽ chỉ còn lại các phường cơ sở mà không còn thành phố Vinh. Nhưng gần đây báo chí cũng có ý kiến đề nghị xem xét vai trò các thành phố trực thuộc tỉnh, xem đây cũng là một cấp cơ sở với mô hình đô thị, tỉnh lỵ, trung tâm hành chính của một tỉnh. Quá trình đô thị hóa là quá trình phát triển văn minh tất yếu của loài người. Tuy nhiên, mọi việc đang được xem xét và lấy ý kiến đồng thuận của người dân. Kết thúc câu chuyện về thành phố chúng tôi - thành Vinh với biết bao kỷ niệm, Yên bảo: “Đất nước ngày càng phát triển và sự đổi thay là tất yếu. Tất cả chúng ta, ai cũng có tên gọi quê hương của riêng mình, nhưng chúng ta cũng có một quê chung đó là hai tiếng Việt Nam”. NGUYÊN ANH SỔ TAY Cổng thành Vinh năm 1929 ẢNH: TRẦN ĐÌNH QUÁN năm 2000 đã có thành tích âm nhạc vượt trội chỉ trong vài năm hoạt động, là nghệ sĩ nữ có lượng người nghe hàng tháng cao nhất trên Spotify. Album đầu tay tự sáng tác của cô lọt top 15 album châu Á hay nhất do tạp chí âm nhạc Anh quốc NME bình chọn. Vì sự đồng điệu trong âm nhạc và mối quan hệ thân thiết của hai nghệ sĩ, tlinh và Thể Thiên được Nhà hát Nghệ thuật Đương đại Việt Nam “chọn mặt gửi vàng.” Chương trình do Nghệ sĩ Nhân dân Trần Bình biên tập và tổng đạo diễn, Nghệ sỹ Ưu tú Quỳnh Trang - Giám đốc Nhà hát Nghệ thuật Đương đại Việt Nam chỉ đạo nghệ thuật. Nghệ sỹ Ưu tú Quỳnh Trang khẳng định “Em còn nhớ hay em đã quên” không chỉ là một sự kiện âm nhạc, mà còn là một hành trình tìm về những giá trị tinh thần sâu sắc mà nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đã để lại. Âm nhạc của ông, với những giai điệu bất hủ và ca từ đầy triết lí, sẽ mãi là nguồn cảm hứng vô tận cho những tâm hồn yêu nghệ thuật. “Với sự sang trọng, ấm cúng vốn có, Nhà hát Lớn Hà Nội là nơi cộng hưởng để âm nhạc Trịnh Công Sơn bay bổng, thanh tao như cách người nhạc sĩ tài hoa đã từng sống, từng yêu, viết nhạc và hát”, bà Quỳnh Trang chia sẻ. P.V (theo TTXVN) “Với sự sang trọng, ấm cúng vốn có, Nhà hát Lớn Hà Nội là nơi cộng hưởng để âm nhạc Trịnh Công Sơn bay bổng, thanh tao như cách người nhạc sĩ tài hoa đã từng sống, từng yêu, viết nhạc và hát”, bà Quỳnh Trang chia sẻ.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==