RÊM RAN GOIÅ CU “Ï… thùnç gCuEnoá vï ì ào á bay. Thùnç g Cu Tunä va â Cu Cho á chayå lïn nuiá haiá caâ ke vï ì bùnæ önë g thutå …”, tuiå nho ã suötë caã ngayâ rêm ran vaâ vò àûaá naoâ cunä g tïn Cu, vò vêyå tuiå nho ã quyïtë àõnh thïm caiá tïn phu å àï í co á thï í phên biïtå Cu naoâ , con cuaã ai. Ba â Vu ä Thõ Têm Haâ kï í laiå kyá ûcá tuöií thú ú ã lanâ g chaiâ Haiã Minh tûnâ g la â mötå honâ àảo nùmç àöië diïnå thõ xa ä Quy Nhún. Muaâ nùnæ g thò àoâ chayå qua chayå laiå khoanã g 20 phutá , conâ muaâ mûa thò Haiã Minh trúã nïn biïtå lêpå nhû mötå öcë àaoã . “Ca â ke” ma â tuiå nhocá goiå tïn chñnh la â qua ã búiâ lúiâ , khi boã vö önë g tre thutå manå h thò phatá ra tiïnë g nö í nhû phaoá chuötå . Tro â chúi thûá dû ä nhêtë ú ã núi nayâ chñnh laâ bùnæ qua ã ca â ke. Nùm 1954, öng Voä Àònh ÛnÁ g, quï ú ã huyïnå Haiã Hêuå , tónh Nam Àõnh vaoâ miïnì Nam theo lanâ soná g di cû vaâ öng quyïtë àõnh dûnâ g chên taiå mötå vunâ g àêtë ma â sau nayâ öng kï í vúiá con trong nha â la â “ai thñch khoanh bao nhiïu cunä g àûúcå ”, àêtë thiïn nhiïn thoaiã maiá . Ào á la â mötå reoã catá trùnæ g nùmç ú ã bú â têy cuaã cûaã biïní Quy Nhún, tónh Bònh Àõnh. Coá nhûnä g ngûúiâ àïnë lêpå nghiïpå cunâ g thúiâ vúiá öng, vñ duå nhû öng ÛnÁ g, quï úã huyïnå àaoã Ly á Sún, tónh Quanã g Ngaiä . Nhûäng ngûúâi con cuãa öng ÛÁng kïí laåi, caã xoám chó coá vaâi ngöi nhaâ àûúåc xêy dûång bùçng gaåch taáp lö, hoùåc bùçng àaá ong nhûng khöng tö xi mùng, tûúâng àïí thö möåc, coân laåi phêìn lúán laâ nhaâ lúåp tranh, tûúâng àûúåc quêy bùçng nhûäng têëm göî, nhûåa. Nùm 1965, khi quên Myä öì aåt àöí böå vaâo Quy Nhún, caác thuâng chûáa vuä khñ, àöì höåp…àûúåc baâ con thu gom vïì öëp quanh ngöi nhaâ. Xoám laâng chùæp vaá thïm sùæc maâu múái, nhûng tïn thò vêîn nhû cuä, nhiïìu cêåu beá àaä lúán nhûng caái tïn Cu thò vêîn y nguyïn. Quên giaiã phoná g ngayâ ào á êní mònh ú ã baná àaoã Phûúng Mai vaâ lanâ g chaiâ Haiã Minh laâ cûaã ngo ä qua Quy Nhún. Thónh thoanã g ngûúiâ dên phaiã chui dûúiá hêmì vò suná g AK 47 vaâ AR 16 bùnæ cheoá gocá vúiá nhau. Búâ catá trùnæ g ú ã lanâ g Haiã Minh chi chñt dêuë giayâ cuaã lñnh My,ä bú, sûaä , thõt höpå theo lñnh hanâ h quên nemá khùpæ xomá chaiâ . Cuöcå sönë g àa ä coá muiâ cuaã xû á sú ã vùn minh, nhûng lucá àoá ngûúiâ dên vênî giû ä nguyïn viïcå goiå cacá cêuå trai laâ Cu, àùtå tïn con trai laâ Cu. THÊYÌ ÀÙTÅ LAIÅ TÏN Trong tacá phêmí Tuêën, chaâng trai nûúác Viïåt cuaã nha â vùn Nguyïnî Vy ä àûúcå xïpë vaoâ chûná g nhên thúiâ àaiå , viïtë vïì böië canã h cuaã tónh Quanã g Ngaiä , nhûng cunä g la â bûcá tranh àaiå diïnå cho cacá lanâ g quï ú ã Viïtå Nam giai àoanå tû â nùm 1900. Nhûnä g nhên vêtå trong cuönë sacá h nayâ co á caiá tïn rêtë xêuë , thùnç g Àñt, Chuötå . Caiá tïn hay nhêtë la â cö Ba Húiå , con nhaâ phuá quy.á Àïnë khi thùnç g Àñt hocå trûúnâ g cuaã nha â nûúcá Baoã Hö,å thi lêyë bùnç g Sú hocå Yïuë lûúcå (Primaire ElÁ emá entaire) vaâ ra Huï ë hocå Cao àùnè g Tiïuí hocå (Diplöme d’EtÁ ude Primaire Superá ieurs FrancoIndigenâ e - bùnç g Thanâ h Chung) thò thêyì giaoá àï ì nghõ àöií tïn la â Trênì Anh Tuênë . Conâ ú ã lanâ g chaiâ Haiã Minh, viïcå sûaã laiå tïn, boã bútá tïn Cu cunä g bùtæ àêuì tû â cacá thêyì giaoá . Nhûnä g ngûúiâ dên àõa phûúng nhúá laiå , khoanã g nùm 1965, thêyì giaoá Phan Vùn Hunâ g, tu sô tïn la â Thanh lênì lûútå sang Haiã Minh múã trûúnâ g hocå trong nhûnä g cùn phonâ g àún sú. Nhûnä g àûaá hocå tro â lem luöcë àïnë trûúnâ g va â vênî rêm ran nghe hocå sinh goiå nhau bùnç g Cu, Gaiá … Lucá àoá co á mötå cêuå hocå sinh ú ã lanâ g chaiâ Hoaiâ Hûúng chuyïní vaoâ hocå va â cunä g mang caiá tïn hïtë sûcá ky â dõ nïn L… trúã thanâ h têm àiïmí bõ reoá tïn suötë ngayâ , kemâ theo ào á la â tiïnë g ngûúiâ ngùtå ngheoä cuaã mêyë àûaá con gaiá . Thêyì Hunâ g lamâ cho lúpá hocå trú ã nïn trêtå tû å bùnç g cacá h àöií laiå caiá tïn àepå hún, nhiïuì àûaá con trai thñch tïn Anh Tuênë . Thêyì conâ noiá , gia àònh cuaã banå L… cha meå àïuì chïtë súmá , banå L… ú ã vúiá öng ba â ngoaiå , nha â ngheoâ lùmæ , vò kho á nuöi con nïn àùtå caiá tïn thiïtå laâ xêuë àï í dï î nuöi, thöi thò tûâ nay banå L co á tïn múiá , cacá em khöng chocå banå L… nûaä . Vêyå la â ca ã lúpá hocå tiïpë tucå cûúiâ lênì cuöië cunâ g khi L… sang trang múiá vò coá caiá tïn hay. Tu sô Thanh lucá dayå hocå tro,â thónh thoanã g vênî dênî laiå nhûnä g cêu noiá trong cuönë sacá h Minh Têm Bûãu Giaám do Trûúng Vônh Kyá dõch. Khi dayå túiá thiïn Hiïuë hanå h, Chaná h ky,á Huênë tû,ã Lêpå giaoá thò cunä g nhùcæ cacá em phaiã sûaã caiá tïn cho húpå vúiá le ä thúiâ , khöng àùtå tïn xêuë nûaä . Thúiâ bêyë giú,â giûaä lanâ g Haiã Minh va â thõ xa ä Quy Nhún chó cacá h mötå con lacå h nhûng laiå la â hai thï ë giúiá khacá . Taiå thõ xa ä Quy Nhún coá Trûúnâ g Trung hocå Cûúnâ g Àï,í Trûúnâ g Tû thucå Tên Bònh, Trûúnâ g Nû ä Trung hocå Quy Nhún, sau àöií tïn thanâ h Trûúnâ g Nû ä Trung hocå Ngö Chi Lan. Thêyì Hunâ g khi nhùcæ caiá tïn Ngö Chi Lan vaâ cacá em hocå sinh nû ä khen caiá tïn hay qua.á Ngö Chi Lan la â nû ä sô gioiã thi ca, êm nhacå , sönë g vaoâ thï ë ky ã 15. TÏN XÊUË TRÏN BIA Du khacá h sang lanâ g chaiâ luön treoâ lïn nuiá thùpæ hûúng dûúiá chên tûúnå g Àûcá Thaná h Trênì , conâ töi lùnå löiå vaoâ xomá àï í nghe chuyïnå hiïní linh cuaã bûcá tûúnå g va â àûúcå ba â con dênî túiá thùm khu nghôa àõa hoå Ngö àï í kï í vï ì chuyïnå xûa cu.ä Khoảng 20 ngöi möå nùmç ngay ngùnæ , nhûnä g caiá tïn àêuì tiïn laâ Ngö Vùn Nghôa, Ngö Vùn Thanh, Ngö Thõ Tin, conâ ngöi möå ú ã võ trñ trung têm laâ Ngö Vùn L… Baâ Vu ä Thõ Têm Haâ cho biïtë , khi lúná lïn àa ä nghe ngûúiâ lúná goiå tïn öng L… Möiî khi goiå la â ngûúiâ ta laiå cûúiâ lúná . Xomá chaiâ nayâ vönë rêtë ngheoâ , nhûng cunä g nhú â nhûnä g caiá tïn rêtë laå nhû vêyå cunä g àa ä lamâ cho moiå ngûúiâ camã thêyë vui nhönå . Thúiâ xûa, öng baâ thûúnâ g quan niïmå àùtå tïn con thêtå xêuë àï í “ma chï quyã khocá ”, khöng themâ àï í mùtæ túiá . Conâ tïn thò hay àùtå theo cacá con giapá hoùcå traiá cêy (Dênì , Sûuã , Meoå , Tuêtë … Lï, Chanh, Cam, Mênå , Àaoâ …). Ba â Ha â cho biïtë , nhú â cacá thêyì giaoá ma â tïn xêuë bútá ài, cacá thêyì noiá hocå túiá lúpá 5 thò seä sang thõ xaä Quy Nhún hocå lïn lúpá 6 ú ã Trûúnâ g Nû ä Trung hocå . Nhûng thûcå tï,ë khi hocå xong chûúng trònh lúpá 5 thò phênì lúná cacá hocå sinh nam àïuì nghó hocå àï í ài biïní vúiá cha me,å chó conâ hocå sinh nû ä la â sang thõ xaä Quy Nhún. Vò vêyå caiá tïn Cu laiå tiïpë tucå trú ã vï ì vúiá ngûúiâ àanâ öng, conâ ngûúiâ phu å nû ä thò co á caiá tïn hay àïí húpå vúiá àúiâ sönë g phö ë thõ. Nhûnä g têmë anã h tû liïuå cuaã cacá nha â nhiïpë anã h Gari F. Rice, Jim Bewen, Mike Copper cho thêyë , Quy Nhún thúiâ ào á àa ä Êu hoaá , cacá banã g hiïuå pha trönå tiïnë g Anh, tiïnë g Viïtå : “Styles Tailors- Nha â may êu phucå ; Hotel Qui Nhún, Red Beach Qui Nhún…”. Nùm 1970, nhiïuì hocå sinh nûä tû â chên nuiá Tam Toaâ sang thõ xaä Quy Nhún va â trú ã vï ì lanâ g kï í laiå cho cacá cêuå trai tïn Cu vïì nhûnä g caiá tïn hay úã thõ xa ä Quy Nhún nhû, tiïmå tapå hoaá Cö Lum Bia, Saleem trïn àûúnâ g Vo ä Taná h, röiì nhûnä g caiá tïn hay, rêtë àaiâ cacá nhû Trênì Thõ Gia, Vûúng Thuyá Nga (Hiïuå trûúnã g Trûúnâ g Nû ä Trung hocå ). Nhûng lucá ào á co á ngûúiâ mang tïn xêuë ú ã lanâ g àaä qua àúiâ va â caiá tïn àa ä tacå vaoâ bia mö.å .. n Kyá sûå Chuã nhêåt 23/3/2025 5 BAOÁ TIÏNÌ PHONG PHATÁ HANÂ H TÊTË CA Ã CACÁ NGAYÂ TRONG TUÊNÌ Tïn “laå” úã laâng chaâi dûúái chên nuái Tam Toâa Ba â con ú ã lanâ g chaiâ Haiã Minh (phûúnâ g Haiã Canã g, TP Quy Nhún, tónh Bònh Àõnh) giêtå mònh khi nghe nhiïuì ngûúiâ phu å nû ä túiá têpë goiå tïn mötå Viïtå kiïuì My ä bùnç g tû â Cu. “Cu…Cu Cho,á dòa (vï)ì höiì naoâ vêyå ?”. Röiì ö ì lïn cûúiâ . Lanâ g chaiâ dûúiá chên nuiá Tam Toaâ co á cêu chuyïnå rêtë la å liïn quan túiá tïn goiå . Àa phênì àanâ öng tûnâ g àûúcå goiå la â Cu, tï å hún nûaä la â L..., conâ phu å nû ä tïn Gaiá . [ LÏ VÙN CHÛÚNG ] Lanâ g chaiâ Haiã Minh nùmç dûúiá chên nuiá Tam Toaâ , núi àùtå tûúnå g Àûcá Thaná h Trênì Ba â Vu ä Thõ Têm Haâ tûnâ g àûúcå àùtå caiá tïn hay àïí sang hocå ú ã Trûúnâ g Nû ä Trung hocå Quy Nhún Thúiâ bao cêpë , lanâ g chaiâ Haiã Minh àûúcå vñ nhû Hönì g Köng búiã cacá loaiå hanâ g àiïnå tû ã àa ä qua sûã dunå g theo tauâ viïnî dûúng cêpå vaoâ , nïn núi àêy thúiâ êyë àûúcå coi la â “hûng thõnh” hún hùnè nhûnä g núi khacá ... Anh: VÙN CHÛÚNG Ã Tïn ngûúiâ àûúcå àùtå rêtë xêuë vênî conâ lûu trïn bia möå ú ã lanâ g chaiâ Anh: VÙN CHÛÚNG Ã
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==