tương lai Trao đổi với phóng viên Tiền Phong, nhiều chuyên gia nước ngoài đề xuất, Chính phủ Việt Nam, doanh nghiệp và cộng đồng nên chung tay thực hiện tốt ít nhất 8 nhóm giải pháp. Đó là: Tạo môi trường làm việc cạnh tranh và hấp dẫn; Xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ và kết nối nhân tài; Cải thiện chính sách và pháp lý; Tăng cường hợp tác quốc tế và chuyển giao công nghệ; Phát triển giáo dục và đào tạo gắn kết với công nghệ cao; Quảng bá hình ảnh Việt Nam; Thúc đẩy khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo; Hướng đến các lĩnh vực công nghệ mũi nhọn. Khuyến nghị 8 nhóm giải pháp 5 n Thứ Sáu n Ngày 28/2/2025 THỜI SỰ CHUYỆN HÔM NAY T là Talent (Nhân tài, Nhân lực) và + 1 là Việt Nam (Việt Nam là điểm đến mới an toàn của chuỗi cung ứng toàn cầu về công nghiệp bán dẫn). Bám theo công thức này, nhiều chuyên gia khuyến nghị Việt Nam thực hiện 4 nhóm giải pháp, bao gồm: cải cách giáo dục và đào tạo chuyên sâu, tăng cường hợp tác quốc tế, khuyến khích thu hút và giữ chân nhân tài, phát triển hạ tầng điện ổn định. Việc Chính phủ Việt Nam và tập đoàn Mỹ Nvidia mới đây ký thỏa thuận hợp tác thành lập Trung tâm Nghiên cứu và phát triển về trí tuệ nhân tạo (AI) của Nvidia và Trung tâm Dữ liệu AI tại Việt Nam phần nào chứng minh tính hợp lý của công thức C = SET + 1 và những khuyến nghị liên quan. Riêng với ký hiệu T trong công thức, các chuyên gia khuyến nghị nên có các chính sách bảo đảm mức lương cạnh tranh, lộ trình thăng tiến rõ ràng, cơ hội học hỏi liên tục để giúp giữ chân nhân tài trong nước và thu hút chuyên gia ở nước ngoài. Tạo môi trường nghiên cứu thuận lợi hơn với trang thiết bị hiện đại cũng là yếu tố quan trọng. Việt Nam nên nâng cao cơ sở hạ tầng giáo dục bằng cách phát triển chương trình đào tạo chuyên ngành bán dẫn với sự hợp tác của các bên liên quan trong ngành. Điều này bao gồm việc thành lập các trung tâm đào tạo bán dẫn chuyên biệt và cung cấp học bổng để thu hút nhân tài, ví dụ, sự hợp tác giữa FPT Semiconductor và Silvaco (Mỹ) nhằm tạo ra Trung tâm Đào tạo bán dẫn Việt Nam. Nhìn rộng hơn công thức C = SET + 1, Việt Nam cũng như các nước châu Á khác như Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, Singapore, Thái Lan… không chỉ thu hút nhân tài bán dẫn nói riêng mà còn nhắm đến nhân tài công nghệ cao nói chung. Và các đường hướng, chính sách giao nhau ở ba điểm, gồm chương trình thu hút nhân tài (chính sách nhập cư thân thiện và ưu đãi là yếu tố quan trọng để thu hút nhân tài toàn cầu), giáo dục và đào tạo (đầu tư vào giáo dục, đặc biệt trong lĩnh vực STEM - bao gồm khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán - xây dựng nguồn nhân tài nội địa mạnh mẽ) và trung tâm đổi mới (phát triển các khu công nghệ và cụm R&D thúc đẩy hợp tác và đổi mới). Ví dụ, ngay từ năm 2008, Trung Quốc đã khởi động Kế hoạch Ngàn Nhân tài, tập trung vào các ngành năng lượng tái tạo, bán dẫn, AI, công nghệ sinh học, hàng không vũ trụ; đưa ra nhiều ưu đãi như mức lương cạnh tranh (đôi khi vượt trội so với Mỹ, các nước châu Âu), các khoản tài trợ nghiên cứu lớn (thường từ 1-5 triệu Nhân dân tệ), hỗ trợ nhà ở, ưu đãi thuế và cơ hội việc làm cho các thành viên gia đình; cung cấp kinh phí để xây dựng phòng thí nghiệm, cơ sở nghiên cứu và khởi nghiệp… Các nước trên thế giới đang hướng đến Xã hội 5.0 - Xã hội siêu thông minh (1.0 - săn bắt hái lượm, 2.0 - nông nghiệp, 3.0 - công nghiệp, 4.0 - thông tin), xây dựng một xã hội lấy con người làm trung tâm, tận dụng công nghệ tiên tiến để giải quyết các thách thức xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống. Việt Nam không nằm ngoài dòng chảy này và hoàn toàn có thể trở thành hình mẫu, chứng minh cách các quốc gia có thể hòa hợp giữa tiến bộ công nghệ với hạnh phúc con người và bảo vệ môi trường. TH.A C = SET + 1 TIẾP THEO TRANG 1 BÁN DẪN HÀNG LOẠT THÁCH THỨC Để đón đầu xu hướng đầu tư của ngành bán dẫn, có thể thấy đầu tư cho R&D của Việt Nam hiện còn thấp, chỉ chiếm 0,42% GDP, thua xa các quốc gia dẫn đầu như Mỹ, Hàn Quốc... Việc thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao trong khi ngành bán dẫn cần 5.00010.000 kỹ sư/năm và Việt Nam mới chỉ đáp ứng được dưới 20% nhu cầu là một vấn đề cần tập trung giải quyết với Việt Nam thời gian tới. Bên cạnh đó, việc phụ thuộc công nghệ nhập khẩu cũng đang là thách thức do Việt Nam chưa tự chủ sản xuất chip, phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn cung nước ngoài. Việt Nam cũng chưa có nhà máy chế tạo chip quy mô lớn, mục tiêu là xây dựng ít nhất một nhà máy nhỏ và 10 nhà máy đóng gói, kiểm thử đến năm 2030 đòi hỏi lượng vốn và quyết tâm rất lớn. Cùng đó, hạ tầng hiện chưa đáp ứng nhu cầu điện năng lớn cũng là vấn đề thiếu hụt phải giải quyết trong bài toán thu hút FDI vào ngành công nghiệp bán dẫn. Việc thiếu kỹ sư trình độ cao dù lực lượng lao động lớn đặt ra bài toán không dễ giải quyết với hệ thống giáo dục và đào tạo tại Việt Nam. Dù cả nước hiện có tới 160 trường đại học kỹ thuật, nhưng chỉ 35 cơ sở đào tạo trực tiếp lĩnh vực này, trong khi chương trình giảng dạy còn lạc hậu, thiếu thực hành do hạn chế về cơ sở vật chất và hợp tác doanh nghiệp. Bên cạnh đó, Việt Nam đối mặt với sự cạnh tranh từ Singapore, Malaysia và Đài Loan (Trung Quốc), những quốc gia và vùng lãnh thổ đã có vị thế vững chắc trong ngành. Một điểm yếu hiện tại là việc Việt Nam gặp khó khăn do quy mô sản xuất hạn chế, hệ sinh thái công nghiệp chưa phát triển và thiếu nhân lực chất lượng cao. Ngoài ra, Việt Nam còn gặp rào cản về cơ sở hạ tầng yếu kém và chính sách chưa tối ưu. Thiếu trung tâm R&D, hệ thống giao thông chưa đồng bộ, đặc biệt thủ tục hành chính phức tạp, chính sách hỗ trợ chưa đủ mạnh cũng là rào cản làm giảm sức cạnh tranh. CẦN BƯỚC ĐI CHIẾN LƯỢC CHO TƯƠNG LAI Dự báo ngành bán dẫn toàn cầu sẽ thiếu hơn 1 triệu nhân lực vào năm 2030, riêng Mỹ cần thêm 67.000 kỹ sư. Nguyên nhân do ngành mở rộng nhưng thiếu chương trình đào tạo đáp ứng. Xu hướng đào tạo chuyên sâu đã buộc Mỹ phải đầu tư 52 tỷ USD (Đạo luật CHIPS) để phát triển sản xuất và đào tạo kỹ sư. Trung Quốc với hơn 50 trường đại học đang hợp tác với Huawei, SMIC đào tạo kỹ sư bán dẫn. Đài Loan TSMC hợp tác với 17 trường đại học, đào tạo 10.000 kỹ sư/năm cũng đang nổi lên như một nguồn cung nhân lực chất lượng lớn. Các tập đoàn lớn như Intel, Samsung, GlobalFoundries cũng đã chi hơn 5 tỷ USD vào các chương trình đào tạo. Trong đó, Intel đã hợp tác với hơn 100 trường đại học, còn Samsung cam kết đào tạo 3.600 chuyên gia bán dẫn tại Hàn Quốc. Các số liệu thống kê chính thức cho thấy, hiện Việt Nam có khoảng 5.000 kỹ sư vi mạch, và cần tới 20.000 người vào năm 2030. Tuy nhiên, với việc Intel, Samsung, Amkor có kế hoạch mở rộng sản xuất, tạo nhu cầu tuyển dụng lớn (Intel đã tuyển 2.000 kỹ sư, Amkor cần 5.000 nhân lực) đòi hỏi chúng ta phải bước rất nhanh trong việc đào tạo nhân lực. Để đạt được nguồn cung lớn theo kế hoạch đề ra, Chính phủ và doanh nghiệp cần nhanh chóng triển khai các đầu việc như đầu tư mạnh vào giáo dục và chính sách nhân lực bán dẫn để bắt kịp xu hướng toàn cầu. Việc rót vốn đầu tư lớn vào R&D cũng giúp doanh nghiệp nâng cao lợi thế cạnh tranh, tạo sản phẩm đột phá và thích ứng với xu hướng công nghệ đi kèm với thành lập các trung tâm nghiên cứu công nghệ cao. Việc kết hợp giữa vốn nhà nước và tư nhân cũng góp phần đẩy nhanh việc cung ứng nhân lực cho ngành nghề mới này. Nhiều doanh nghiệp trong nước cũng đã đầu tư các trung tâm R&D tại Hà Nội, TPHCM như Viettel, VinFast, FPT…, đồng thời đẩy mạnh hợp tác quốc tế để chuyển giao công nghệ, rút ngắn thời gian phát triển, học hỏi công nghệ tiên tiến, tối ưu chi phí. Cùng đó, Việt Nam cần có chính sách ưu đãi thuế, miễn thuế nhập khẩu máy móc, hỗ trợ thủ tục đầu tư. Kết hợp cả hai chiến lược sẽ giúp doanh nghiệp tăng năng lực nội tại và mở rộng trên thị trường toàn cầu. Việc tham gia liên minh công nghệ Việt Nam đẩy mạnh hợp tác khu vực để tiếp cận công nghệ mới, trao đổi kiến thức, xây dựng hệ sinh thái bán dẫn bền vững. Ngành công nghiệp bán dẫn đang trở thành một trụ cột quan trọng trong nền kinh tế toàn cầu, và Việt Nam có nhiều cơ hội để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị này. Với vị trí chiến lược, nguồn nhân lực dồi dào và chính sách thu hút đầu tư mạnh mẽ, Việt Nam đã thu hút sự quan tâm của các tập đoàn công nghệ lớn. Tuy nhiên, để hiện thực hóa tham vọng phát triển ngành bán dẫn, Việt Nam cần giải quyết loạt thách thức nêu trên, đồng thời cải thiện chính sách hỗ trợ doanh nghiệp để tạo ra một hệ sinh thái bán dẫn vững chắc. Nếu tận dụng tốt cơ hội và vượt qua các rào cản, Việt Nam có thể trở thành một trung tâm sản xuất và thiết kế bán dẫn quan trọng trong khu vực, góp phần nâng cao vị thế trên bản đồ công nghệ toàn cầu. PGS.TS NGÔ TRÍ LONG (chuyên gia kinh tế) Ngày 21/9/2024, Thủ tướng Phạm Minh Chính ký Quyết định số 1018 ban hành Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030 và tầm nhìn 2050. Đây là bước tiến lớn trong việc đưa Việt Nam trở thành một trong những trung tâm hàng đầu thế giới trong lĩnh vực bán dẫn, một ngành công nghiệp đang trở thành trụ cột trong nền kinh tế toàn cầu. Về lộ trình, Chính phủ đặt mục tiêu phát triển ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam theo 3 giai đoạn. Giai đoạn 1 đến năm 2030; giai đoạn 2 đến năm 2040; giai đoạn 3 đến năm 2050. Theo đó, đến năm 2030 sẽ có 100 công ty thiết kế chip, ít nhất 1 nhà máy sản xuất chip, 10 nhà máy đóng gói, kiểm thử chip, 50.000 nhân lực trong ngành bán dẫn vi mạch. Đến năm 2040 có 200 công ty thiết kế, 2 nhà máy sản xuất chip, 15 nhà máy đóng gói, 100.000 nhân lực. Và đến năm 2050 sẽ có 300 công ty thiết kế, 3 nhà máy sản xuất chip, 20 nhà máy đóng gói, kiểm thử. THỤC QUYÊN “Việt Nam nên phát triển hơn nữa các khu công nghệ cao, tăng cường đầu tư vào các khu công nghệ cao như Hòa Lạc, Đà Nẵng và TPHCM để tạo cơ sở hạ tầng hiện đại, tích hợp đầy đủ tiện ích sống và làm việc. Đồng thời, cải thiện chế độ đãi ngộ, đưa ra các chính sách lương thưởng, phúc lợi cạnh tranh với quốc tế, bao gồm bảo hiểm y tế, nhà ở và các chương trình hưu trí hấp dẫn. Ngoài ra, thúc đẩy văn hóa làm việc sáng tạo, khuyến khích các mô hình làm việc linh hoạt, đổi mới sáng tạo và hỗ trợ sự phát triển cá nhân thông qua các chương trình đào tạo, nâng cao kỹ năng”, GS James Borton (Viện Chính sách đối ngoại, ĐH Johns Hopkins, Mỹ) khuyến nghị. THÁI AN
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==