15 n Thứ Bảy n Ngày 22/2/2025 XÃ HỘI nghiêm trọng. Hệ thống báo cháy tại nhiều ngôi chùa hầu như không hoạt động, phương tiện chữa cháy thô sơ, trong khi đội ngũ trông coi lại thiếu kỹ năng xử lý sự cố. Khi hỏa hoạn xảy ra, lực lượng chữa cháy nhiều khi không thể tiếp cận kịp thời do di tích nằm sâu trong các khu vực khó tiếp cận, hoặc không có nguồn nước gần đó để dập lửa”, ông Minh nói. Về trách nhiệm của các bên liên quan trong việc để xảy ra cháy nổ tại các di tích quốc gia, kiến trúc sư Hoàng Đạo Kính nhấn mạnh: "Di sản của cha ông để lại không thêm, chỉ vơi đi thôi. Đánh mất là mất hẳn. Bổn phận của chúng ta là truyền các di sản hiếm hoi từ dĩ vãng sang bàn tay các thế hệ tiếp sau. Bởi thế, cần phải phân định rõ trách nhiệm trong việc bảo quản di tích". Cùng quan điểm, ông Trương Minh Tiến, Chủ tịch Hiệp hội UNESCO Hà Nội, nói: “Hiện các luật di sản, luật phòng cháy chữa cháy đều có quy định rõ ràng về quyền hạn và trách nhiệm của cá nhân, tập thể khi để xảy ra cháy nổ di tích nhưng dường như chưa từng có sự vụ nào được xử lý rốt ráo”. Ông Tiến đề xuất Nhà nước nên mạnh tay xử lý một vài vụ điển hình để làm gương, từ đó xốc lại ý thức bảo vệ di tích của các bên liên quan. “Tình trạng "mất bò mới lo làm chuồng" cần phải chấm dứt. Nếu không có chế tài xử lý nghiêm trách nhiệm của những đơn vị lơ là công tác bảo vệ di tích, câu chuyện cháy chùa, hỏng tượng sẽ còn tiếp diễn. Và khi đó, chúng ta không chỉ mất đi những giá trị văn hóa quý giá, mà còn đánh mất cả trách nhiệm gìn giữ ký ức của dân tộc”, ông Tiến nói. Để ngăn chặn các vụ cháy tương tự trong tương lai, theo ông Tiến, cần đồng bộ giải pháp kiểm tra và nâng cấp hệ thống điện, đảm bảo hệ thống điện tại các di tích được lắp đặt an toàn, sử dụng thiết bị chất lượng và được kiểm tra, bảo dưỡng thường xuyên. Quản lý chặt chẽ việc sử dụng lửa, giám sát nghiêm ngặt việc thắp hương, nến và đốt vàng mã; bố trí khu vực riêng biệt cho các hoạt động này. Trang bị và bảo dưỡng thiết bị phòng cháy chữa cháy, cung cấp đầy đủ bình chữa cháy, hệ thống báo cháy và nhất là phải đào tạo nhân viên, người trông coi di tích về kỹ năng phòng cháy chữa cháy cơ bản. HẠ ĐAN phường Thọ Xương đều tuyên truyền, tập huấn và kiểm tra về phòng cháy chữa cháy chùa Vẽ. Tuy nhiên, Công an thành phố Bắc Giang cũng chỉ ra những tồn tại, khuyết điểm của công tác phòng cháy chữa cháy tại chùa Vẽ. Dù đã kiểm tra định kỳ, nhưng trong quá trình kiểm tra chưa phát hiện được tồn tại và nguy cơ phát sinh cháy, nổ đối với hệ thống dây điện tại tòa Tiền đường ở chùa Vẽ. Cơ quan chức năng đã tuyên truyền về phòng cháy chữa cháy, nhưng người dân chưa nắm rõ số điện thoại báo cháy, chưa hướng dẫn người dân cài đặt ứng dụng báo cháy 114, dẫn đến việc báo cháy chậm (phát hiện cháy chùa Vẽ lúc 1h, nhưng đến 1h18 mới báo cháy đến trung tâm chỉ huy). Công an phường Thọ Xương chưa triển khai phương tiện chữa cháy đã được trang bị, cấp phát theo dự án trang cấp phương tiện phòng cháy chữa cháy cho lực lượng Công an và dân phòng của UBND TP Bắc Giang. Trao đổi với phóng viên Tiền Phong, ông Trương Quang Hải, Giám đốc Sở VHTTDL tỉnh Bắc Giang, cho biết, chưa có kết quả điều tra nguyên nhân vụ cháy. Tỉnh Bắc Giang giao TP Bắc Giang chủ trì phục dựng lại chùa Vẽ, dự kiến triển khai trong năm nay. Lãnh đạo UBND tỉnh Bắc Giang cho biết, sau khi có kết quả điều tra của cơ quan Công an, tỉnh Bắc Giang sẽ xem xét xử lý trách nhiệm cán bộ, cơ quan liên quan vụ cháy chùa Vẽ. NGUYỄN THẮNG Đình, đền, chùa... được kiểm kê và xếp hạng di tích đều là di sản văn hóa, được quy định rõ trong luật là “tài sản quý giá của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, là một bộ phận của di sản văn hóa nhân loại, có vai trò to lớn trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước của nhân dân”. Điều 4 Luật Di sản văn hóa quy định: “Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý di sản văn hóa thuộc sở hữu toàn dân...”. Đa số đình, chùa có giá trị lịch sử, kiến trúc nghệ thuật được kiểm kê, xếp hạng đều thuộc sở hữu toàn dân. Chuyên gia văn hóa nêu thực trạng, công tác phòng cháy ở đa phần di tích còn sơ sài, thiếu kỹ năng ứng phó và đặc biệt thiếu nhân sự đảm trách các khâu đảm bảo an ninh, an toàn hằng ngày ở các di tích. Thường chỉ các di tích quốc gia, quốc gia đặc biệt hoặc các di tích được địa phương đầu tư mới có bộ máy quản lý di tích với đầy đủ chức năng, được phân công phân nhiệm vụ rõ ràng, được đầu tư trang thiết bị đầy đủ hơn. Còn lại rất nhiều ngôi chùa làng, đình làng không đủ cơ sở vật chất và bộ máy đảm bảo các điều kiện bảo quản di tích, di vật. Sư trụ trì, người trông coi đình, đền... cũng không thể đủ sức đảm bảo an ninh, an toàn cho di tích. Lãnh đạo Cục Di sản văn hóa trao đổi với PV Tiền Phong rằng, điều may mắn là tổ soạn thảo đã đưa nội dung về trách nhiệm đối với di tích vào Luật Di sản văn hóa (2024). Đây là cơ sở pháp lý cụ thể, rõ ràng hơn quy định trách nhiệm về việc quản lý, bảo vệ di tích. Theo đó, Điều 32 Luật Di sản văn hóa (sửa đổi) nêu: Di tích thuộc sở hữu toàn dân phải có tổ chức được giao quản lý, sử dụng và chịu trách nhiệm trước pháp luật về các hoạt động quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di tích. Một trong những bất cập được các chuyên gia văn hóa nêu ra chính là sự “bất bình đẳng” giữa di vật được lưu giữ tại bảo tàng và di vật, hiện vật tại các di tích. Bảo tàng có cả hệ thống kho bảo quản, trang thiết bị và quy trình bảo quản hiện vật chặt chẽ. Tuy nhiên, phần lớn di vật, cổ vật tại chùa đều trong tình trạng “chùa chung không ai khóc”, rất dễ bị đánh cắp, chảy máu cổ vật. Trong trường hợp di tích gặp hỏa hoạn hoặc nạn trộm cắp, gần như không có cơ hội cứu vãn, khôi phục các di vật. Đây cũng là một trong những nội dung được khắc phục, đưa vào Luật Di sản văn hóa. Điều 46 về yêu cầu bảo vệ, bảo quản di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia nêu: “Di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia thuộc sở hữu toàn dân cần phải được bảo vệ, bảo quản như: Bảo đảm đầy đủ điều kiện về nhân lực, thiết bị kỹ thuật, công nghệ để kiểm soát môi trường bảo quản, ứng phó thiên tai, phòng, chống cháy nổ, trộm cắp và nguy cơ khác có thể ảnh hưởng đến an ninh, an toàn của di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia”. Hành lang pháp lý này được kỳ vọng mang lại các điều kiện về bảo vệ, bảo quản di tích chặt chẽ hơn trong thời gian tới. NGUYÊN KHÁNH thuộc về ai? Những bài học từ thế giới Kiến trúc sư Lê Văn Minh khẳng định: “Việc cháy nổ khiến nhiều di tích bị xóa sổ cũng từng xảy ra ở nhiều nơi trên thế giới”. Ông Minh dẫn chứng, tháng 1/2023, các vụ cháy rừng nghiêm trọng xảy ra tại Los Angeles, Mỹ, thiêu rụi nhiều di tích lịch sử quan trọng. Khu phố Palisades được xây dựng theo phong cách Phục hưng Tây Ban Nha từ năm 1924 gần như bị phá hủy hoàn toàn. Bảo tàng Lake Avenue cũng mất khoảng 46.000 hiện vật trong thảm họa này. Năm 2018, một vụ hỏa hoạn lớn thiêu rụi Bảo tàng Quốc gia Brazil tại Rio de Janeiro, một trong những bảo tàng lâu đời nhất của quốc gia này. Vụ cháy đã phá hủy khoảng 90% trong số 20 triệu hiện vật, bao gồm nhiều tài sản văn hóa và lịch sử vô giá. Trước khi thảm kịch xảy ra, bảo tàng đã phải đối mặt tình trạng xuống cấp nghiêm trọng do thiếu hụt ngân sách và thiếu sự quan tâm từ chính phủ. Phó Giám đốc Bảo tàng, ông Luiz Duarte, từng cảnh báo về nguy cơ này khi cho biết bảo tàng đã bị "lãng quên" và các khoản hỗ trợ tài chính cần thiết cho việc bảo trì, bao gồm cả hệ thống chữa cháy, đã không được thực hiện. Sau sự cố, chính phủ Brazil đối mặt sự chỉ trích mạnh mẽ từ công chúng và giới chuyên gia về việc thiếu trách nhiệm trong bảo vệ di sản quốc gia. Trước áp lực đó, các biện pháp cải thiện an toàn cháy nổ cho các di tích và bảo tàng đã được đề xuất và triển khai. Theo ông Minh, hầu hết các quốc gia đã đầu tư lắp đặt hệ thống báo cháy và chữa cháy tự động tại các di tích. Hệ thống phun nước tự động, hệ thống ngăn chặn khí và hệ thống bọt được sử dụng phổ biến, tùy thuộc vào đặc điểm của từng công trình. Ngoài ra, trong quá trình trùng tu và bảo dưỡng, việc sử dụng vật liệu chống cháy cho tường, trần và sàn nhà cũng giúp hạn chế sự lan rộng của lửa, bảo vệ cấu trúc và nội thất của di tích. Trong công văn số 588 ngày 18/2, Thứ trưởng Bộ VHTTDL Hoàng Đạo Cương đề nghị UBND tỉnh Bắc Giang: “Thực hiện nghiêm chỉ đạo của VHTTDL tại các Công văn số 2888/BVHTTDLDSVH ngày 4/8/2022 về tăng cường phòng chống thiên tai, cháy, nổ trộm cắp ở bảo tàng và di tích và Công văn số 5672/BVHTTDL-VP ngày 25/12/2024 về tăng cường công tác quản lý, tổ chức các hoạt động văn hóa, thể thao, du lịch và lễ hội mừng Xuân Ất Tỵ 2025. Địa phương phải kiểm tra công tác phòng cháy, chữa cháy và các yếu tố có thể gây cháy, nổ tại các di tích, trong đó tập trung quản lý chặt chẽ các hoạt động thờ cúng, sinh hoạt tại di tích”. Lãnh đạo Bộ VHTTDL đề nghị địa phương tăng cường tuyên truyền, giáo dục về phòng chống cháy nổ cho người dân; tổ chức huấn luyện phòng cháy, chữa cháy cho cán bộ, nhân viên, người trực tiếp trông coi di tích và những người có liên quan; vận động người dân nâng cao ý thức, trách nhiệm trong việc bảo vệ di tích, kịp thời phát hiện, xử lý các hành vi có nguy cơ gây cháy, nổ. Chùa chung, ai khóc? Bảo vật quốc gia bộ tượng Tam thế Phật được thờ tại chùa Côn Sơn (Hải Dương). Hàng nghìn di vật có giá trị đang được lưu giữ tại các chùa, di tích hằng ngày phải đối mặt nguy cơ bị hỏa hoạn, trộm cắp PGS.TS Lê Thị Thu Hiền, Cục trưởng Cục Di sản văn hóa (Bộ VHTTDL), khẳng định với Tiền Phong, hằng năm Bộ VHTTDL đều có văn bản khuyến cáo về công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản trong đó có nội dung về phòng chống cháy, nổ tại các di tích. Câu chuyện về trách nhiệm cũng được nêu rõ trong Luật Di sản văn hóa (45/2024/QH15) được Quốc hội thông qua năm 2024, có hiệu lực từ 1/7/2025.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==