BAOÁ TIÏNÌ PHONG PHATÁ HANÂ H TÊTË CA Ã CACÁ NGAYÂ TRONG TUÊNÌ Chuã nhêåt 9/2/2025 15 Quöëc tïë Bònh luênå quöcë tïë Hoå àa noiá ä “Àanã g Dên chuã àöië lêpå cunâ g cacá thïë lûcå caná h ta ã àa ä cêu kïtë thanâ h bùng àanã g quyïnì lûcå khöng ngûnâ g chönë g laiå chuná g töi” “Chuáng töi kïu goåi Panama xem xeát quan hïå song phûúng röång hún vaâ lúåi ñch lêu daâi cuãa hai quöëc gia, chöëng laåi sûå can thiïåp tûâ bïn ngoaâi” Töíng thöëng Haân Quöëc Yoon Suk-yeol ngaây 7/2 caáo buöåc phe àöëi lêåp tòm caách phïë truêët öng “Chuná g töi luön laâ mötå gia àònh, chó dûúiá hònh thûcá khacá ” Minh tinh Myä Demi Moore höm 6/2 noái vêîn thûúâng xuyïn thùm hoãi, àöång viïn chöìng cuä Bruce Willis vûúåt qua bïånh têåt Ngûúâi phaát ngön Böå Ngoaåi giao Trung Quöëc Lêm Kiïëm noái ngaây 7/2 Hï å luyå phapá ly á va â àaoå àûcá Kïë hoaåch cuãa Töíng thöëng Myä Donald Trump nhùçm kiïím soaát Daãi Gaza vaâ di dúâi dên Palestine àang gêy tranh caäi naãy lûãa vúái nhiïìu vêën àïì nghiïm troång vïì àaåo àûác, phaáp lyá vaâ thûåc tïë. Duâ yá tûúãng biïën Daãi Gaza thaânh möåt khu vûåc thõnh vûúång coá thïí hêëp dêîn, nhûng phûúng thûác thûåc hiïån laåi àùåt ra nhûäng cêu hoãi lúán vïì chuã quyïìn, nhên quyïìn vaâ luêåt phaáp quöëc tïë. Daãi Gaza coá dên söë khoaãng 2 triïåu ngûúâi Palestine; hoå àaä phaãi chõu àûång nhiïìu thêåp kyã xung àöåt, khoá khùn kinh tïë vaâ bêët öín chñnh trõ. Kïë hoaåch cuãa Töíng thöëng Trump bao göìm viïåc Myä nùæm quyïìn kiïím soaát lêu daâi àöëi vúái Daãi Gaza, taái àõnh cû cû dên hiïån taåi àïën caác nûúác laáng giïìng nhû Ai Cêåp, Jordan…, àöìng thúâi thûåc hiïån möåt kïë hoaåch taái phaát triïín toaân diïån. Öng khöng loaåi trûâ khaã nùng triïín khai quên àöåi Myä àïí höî trúå quaá trònh naây. Kïë hoaåch naây àang bõ cöång àöìng quöëc tïë chó trñch kõch liïåt. Caác quöëc gia AÃrêåp nhû Ai Cêåp, Jordan, AÃrêåp Xïuát… àïìu quyïët liïåt phaãn àöëi, nhêën maånh rùçng àöång thaái naây coá thïí laâm mêët öín àõnh khu vûåc vaâ caãn trúã giaãi phaáp hai nhaâ nûúác cho xung àöåt Israel-Palestine. Böå Ngoaåi giao AÃrêåp Xïuát taái khùèng àõnh sûå uãng höå àöëi vúái viïåc thaânh lêåp möåt nhaâ nûúác Palestine vaâ lïn aán bêët kyâ nöî lûåc naâo nhùçm truåc xuêët ngûúâi Palestine khoãi quï hûúng cuãa hoå. Taåi Myä, phaãn ûáng àöëi vúái kïë hoaåch cuãa öng Trump khaá traái chiïìu. Möåt söë nghõ sô Cöång hoâa toã ra uãng höå, trong khi nhiïìu ngûúâi khaác (àùåc biïåt laâ caác chñnh trõ gia Dên chuã) phaãn àöëi maånh meä. Nhiïìu ngûúâi cho rùçng, viïåc di dúâi cûúäng bûác toaân böå dên söë coá thïí cêëu thaânh töåi aác chiïën tranh, vi phaåm luêåt phaáp quöëc tïë. Viïåc cûúäng chïë di dúâi ngûúâi dên Gaza àùåt ra nhûäng cêu hoãi lúán vïì mùåt phaáp lyá vaâ àaåo àûác. Theo Cöng ûúác Geneva thûá tû, viïåc eáp buöåc di chuyïín dên söë khoãi laänh thöí bõ chiïëm àoáng laâ haânh vi bõ cêëm. Nïëu kïë hoaåch naây àûúåc thûåc hiïån, Myä coá thïí phaãi àöëi mùåt caáo buöåc vi phaåm nhên quyïìn vaâ phaåm töåi aác chöëng laåi loaâi ngûúâi. Ngoaâi ra, yá tûúãng möåt cûúâng quöëc àún phûúng kiïím soaát möåt vuâng laänh thöí nûúác ngoaâi gúåi nhúá àïën nhûäng chñnh saách thûåc dên bõ cöång àöìng quöëc tïë lïn aán tûâ lêu. Kïë hoaåch cuãa Töíng thöëng Trump coá thïí gêy ra nhûäng hêåu quaã àõa chñnh trõ sêu röång, laâm mêët loâng caác àöìng minh quan troång úã Trung Àöng vaâ trúã thaânh cöng cuå tuyïn truyïìn cho caác nhoám cûåc àoan, kñch àöång laân soáng chöëng Myä. Kïë hoaåch naây coân àe doåa phaá huãy tiïën trònh àaâm phaán hoâa bònh giûäa Israel vaâ Palestine. Viïåc àïì xuêët di dúâi ngûúâi Palestine khoãi Daãi Gaza seä laâm suy yïëu khaã nùng thiïët lêåp möåt nhaâ nûúác Palestine àöåc lêåp, gia tùng cùng thùèng trong khu vûåc. Ngoaâi nhûäng vêën àïì phaáp lyá vaâ àaåo àûác, tñnh khaã thi cuãa kïë hoaåch do öng Trump vaåch ra cuäng bõ àùåt dêëu hoãi. Thuyïët phuåc caác nûúác laáng giïìng tiïëp nhêån haâng triïåu ngûúâi tõ naån Palestine laâ àiïìu gêìn nhû khöng thïí, do nhûäng lo ngaåi vïì tònh hònh kinh tïë vaâ an ninh nöåi böå cuãa hoå. Viïåc töí chûác taái àõnh cû möåt dên söë lúán nhû vêåy, àaãm baão àúâi söëng cho hoå, vaâ taái thiïët Daãi Gaza laâ möåt nhiïåm vuå khöíng löì vúái nhiïìu thaách thûác. Hún nûäa, rêët ñt ngûúâi Palestine seä tûå nguyïån rúâi boã quï hûúng mònh.n [ THAIÁ AN ] Cú quan Nghiïn cûuá Ung thû Quöcë tï ë (IARC) cho biïtë , ung thû phöií ú ã nhûnä g ngûúiâ chûa bao giú â hutá thuöcë la á hiïnå àûúcå ûúcá tñnh la â nguyïn nhên gêy tûã vong do ung thû cao thûá nùm trïn toanâ thï ë giúiá . Ung thû phöií ú ã nhûnä g ngûúiâ khöng bao giúâ hutá thuöcë cunä g chó xayã ra dûúiá danå g ung thû biïuí mö tuyïnë , àêy àaä trú ã thanâ h loaiå ung thû phö í biïnë nhêtë trong bönë loaiå chñnh cuaã bïnå h ú ã ca ã nam giúiá va â phu å nû ä trïn toanâ cêuì . Theo nghiïn cûuá cuaã IARC àûúcå cöng böë trïn tapå chñ Lancet Respiratory Medicine, khoanã g 200.000 trûúnâ g húpå ung thû biïuí mö tuyïnë co á liïn quan àïnë viïcå tiïpë xucá vúiá khöng khñ ö nhiïmî vaoâ nùm 2022. Trong mötå cuöcå phonã g vênë , tacá gia ã chñnh cuaã nghiïn cûuá va â la â ngûúiâ àûná g àêuì chi nhaná h giamá satá ung thû cuaã IARC, Tiïnë sô Freddie Bray, cho biïtë nhûnä g phatá hiïnå nayâ nhênë manå h nhu cêuì theo doiä khêní cêpë nguy cú ung thû phöií àang thay àöií . Öng cunä g cho biïtë thïm rùnç g, cênì tiïnë hanâ h thïm cacá nghiïn cûuá àï í xacá àõnh cacá yïuë tö ë co á thï í gêy ra ung thû phöií , chùnè g hanå nhû ö nhiïmî khöng khñ, úã nhûnä g nhomá dên sö ë ma â hutá thuöcë khöng àûúcå coi la â nguyïn nhên chñnh gêy ung thû phöií . “Vúiá sû å suy giamã ty ã lï å hutá thuöcë - nhû àa ä thêyë ú ã Anh va â My ä - ty ã lï å ung thû phöií àûúcå chêní àoaná ú ã nhûnä g ngûúiâ chûa bao giúâ hutá thuöcë laiå co á xu hûúná g tùng lïn. Tyã lï å ung thû biïuí mö tuyïnë toanâ cêuì do ö nhiïmî khöng khñ coá tùng hay khöng phuå thuöcå vaoâ cacá chiïnë lûúcå nhùmç hanå chï ë thuöcë la á va â ö nhiïmî khöng khñ trïn toanâ thï ë giúiá trong tûúng lai”, öng Bray noiá . Ung thû phöií vênî la â nguyïn nhên hanâ g àêuì gêy ra tyã lï å tû ã vong do ung thû trïn toanâ thï ë giúiá . Vaoâ nùm 2022, coá khoanã g 2,5 triïuå ngûúiâ àûúcå chêní àoaná mùcæ cùn bïnå h nayâ . Tuy nhiïn, mö hònh tyã lï å mùcæ àa ä thay àöií àaná g kï í trong nhûnä g thêpå ky ã gênì àêy. Trong böën phên nhoám chñnh cuãa ung thû phöíi (ung thû biïíu mö tuyïën, ung thû biïíu mö tïë baâo vaãy, ung thû biïíu mö tïë baâo nhoã vaâ ung thû biïíu mö tïë baâo lúán), ung thû biïíu mö tuyïën àaä trúã thaânh phên nhoám chiïëm ûu thïë úã caã nam vaâ nûä, theo phaát hiïån cuãa IARC. Ung thû biïíu mö tuyïën chiïëm 45,6% caác trûúâng húåp ung thû phöíi toaân cêìu úã nam giúái vaâ 59,7% úã nûä giúái vaâo nùm 2022. Caác con söë tûúng ûáng laâ 39,0% vaâ 57,1% vaâo nùm 2020. Theo IARC, ung thû biïí u mö tuyïë n chiïë m túá i 70% caá c trûúâ ng húå p ung thû phöí i úã nhûä ng ngûúâ i khöng bao giúâ huá t thuöë c. Trong khi tyã lïå mùæ c ung thû phöí i úã nam giúá i noá i chung àaä giaã m úã hêì u hïë t caá c quöë c gia trong 40 nùm qua, thò tyã lïå úã phuå nûä coá xu hûúá ng tiïë p tuå c tùng. Xu hûúná g hiïnå taiå cho thêyë rùnç g trong khi nam giúiá vênî chiïmë phênì lúná cacá trûúnâ g húpå ung thû phöií (khoanã g 1,6 triïuå vaoâ nùm 2022), thò khoanã g cacá h giûaä ty ã lï å mùcæ ung thû phöií ú ã nam giúiá va â nû ä giúiá àang thu hepå laiå , vúiá khoanã g 900.000 phuå nû ä àûúcå chêní àoaná mùcæ ung thû phöií vaoâ nùm 2022. Nùm 2023, söë lûúnå g phu å nû ä àûúcå chêní àoaná mùcæ ung thû phöií ú ã Anh lênì àêuì tiïn àaä vûútå qua àanâ öng, thucá àêyí phu å nû ä canã h giacá hún vïì cùn bïnå h nayâ . Hiïnå khöng roä ty ã lï å cacá ca ung thû phöií trïn toanâ cêuì cuaã nhûnä g ngûúiâ khöng hutá thuöcë la â bao nhiïu, nhûng coá bùnç g chûná g cho thêyë con sö ë nayâ àang gia tùng. Cacá nha â khoa hocå àang chayå àua àï í tòm hiïuí thïm vïì nhûnä g nguyïn nhên khacá gêy ra ung thû phöií , ngoaiâ viïcå hutá thuöcë . Nghiïn cûáu viïët: “Ö nhiïîm khöng khñ coá thïí àûúåc coi laâ möåt yïëu töë quan troång giaãi thñch möåt phêìn sûå ài lïn cuãa ung thû biïíu mö tuyïën, laâ nguyïn nhên àùçng sau 53% àïën 70% trûúâng húåp ung thû phöíi úã nhûäng ngûúâi chûa bao giúâ huát thuöëc toaân cêìu”. Öng Bray cho biïët, nghiïn cûáu àaä cung cêëp nhûäng hiïíu biïët quan troång vïì caách ung thû phöíi vaâ caác yïëu töë nguy cú tiïìm êín àang tiïën triïín, “tûâ àoá giuáp chuáng ta ngùn ngûâa ung thû phöíi möåt caách töëi ûu trïn toaân thïë giúái”. n Theo cú quan ung thû cuãa Töí chûác Y tïë Thïë giúái, tyã lïå nhûäng ngûúâi chûa bao giúâ huát thuöëc àûúåc chêín àoaán mùæc ung thû phöíi àang tùng lïn, vúái ö nhiïîm khöng khñ laâ möåt “yïëu töë quan troång”. Ö nhiïmî khöng khñ laâ mötå trong nhûnä g yïuë tö ë dênî àêuì cuaã bïnå h ung thû phöií [ NGOCÅ DIÏPÅ ] (theo theguardian.com, ngaây 3/2/2025) Töíng thöëng Myä Donald Trump múái àêy aáp thuïë quan vúái haâng hoáa nhêåp khêíu tûâ Trung Quöëc, Canada vaâ Mexico. Quyïët àõnh naây bõ ba nûúác vaâ möåt söë nhaâ saãn xuêët, ngûúâi tiïu duâng Myä phaãn àöëi. M.L (st) Biïmë hoaå quöcë tïë Tranh: MARIAN KAMENSKY (AO) Á Thuï ë quan Ung thû phöíi gia tùng úã ngûúâi khöng hutá thuöëc
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==