Chuã nhêåt 9/2/2025 BAOÁ TIÏNÌ PHONG PHATÁ HANÂ H TÊTË CA Ã CACÁ NGAYÂ TRONG TUÊNÌ Nhòn ra thïë giúái 12 Àêy la â mötå trong hanâ g trùm cuönå giêyë àûúcå tòm thêyë trong thû viïnå cuaã mötå dinh thû å La Ma ä ú ã Herculaneum, mötå thõ trênë trïn búâ biïní phña Têy cuaã Y Á àa ä bõ xoaá sö í khi nuiá Vesuvius phun traoâ vaoâ nùm 79 sau Cöng nguyïn. Cacá cuöcå khai quêtå taiå biïtå thû å sang tronå g nayâ , àûúcå cho la â thuöcå sú ã hûuä cuaã cha vú å Julius Caesar, àaä thu thêpå àûúcå mötå bö å sûu têpå cacá cuönå giêyë , nhûng chuná g bõ chayá àen àïnë mûcá khöng thïí àocå àûúcå va â cacá cuönå giêyë coiá àa ä vú ä thanâ h buiå khi cacá nha â nghiïn cûuá cö ë mú ã chuná g. Cuönå giêyë coiá co á tïn goiå PHerc.172, laâ mötå trong ba cuönå giêyë Herculaneum àûúcå lûu giûä taiå thû viïnå Bodleian (Anh). Taiâ liïuå nayâ àûúcå mú ã ra trïn mayá tñnh, àïí lö å nhiïuì vùn banã ma â cacá hocå gia ã taiå Oxford hiïnå àa ä bùæt àêìu àoåc. Möåt tûâ àûúåc viïët bùçng tiïëng Hy Laåp cöí àaåi, xuêët hiïån hai lêìn trong möåt vaâi àoaån, hoå cho biïët. “Chuáng töi rêët vui mûâng vúái hònh aãnh trñch xuêët thaânh cöng tûâ cuöån giêëy naây”, Tiïën sô Brent Seales cho biïët. Öng laâ àöìng saáng lêåp cuãa Vesuvius Challenge, möåt cuöåc thi àaä thuác àêíy nhûäng tiïën böå àaáng kïí trong viïåc múã vaâ àoåc caác cuöån giêëy tûâ hònh aãnh X-quang 3D. “Cuöån giêëy naây chûáa nhiïìu vùn baãn laânh lùån hún chuáng töi tûâng bao giúâ thêëy trong möåt cuöån giêëy Herculaneum àûúåc queát”. Nùm ngoaái, öng Nat Friedman, möåt giaám àöëc cöng nghïå Myä vaâ laâ nhaâ taâi trúå saáng lêåp cuãa Vesuvius Challenge, àaä thöng baáo rùçng möåt nhoám göìm ba sinh viïn - anh Youssef Nader úã Àûác, anh Luke Farritor úã Myä vaâ anh Julian Schilliger úã Thuåy Sô - àaä giaânh giaãi thûúãng lúán trõ giaá 700.000 USD (1,8 tyã VND) sau khi hoå àoåc hún 2.000 chûä caái Hy Laåp tûâ möåt cuöån giêëy Herculaneum khaác. Chó vúiá banã chiïuë X-quang 3D cuaã cacá cuönå giêyë monã g manh, nhûnä g ngûúiâ chiïnë thùnæ g àa ä phatá triïní phênì mïmì mayá tñnh àïí mú ã gênì nhû toanâ bö å giêyë coiá trïn mayá tñnh. Sau ào,á ho å sû ã dunå g trñ tuïå nhên taoå àï í phatá hiïnå vïtë mûcå va â cuöië cunâ g àocå àûúcå cacá àoanå vùn banã cö.í Cuöån giêëy àoá, àûúåc cho laâ do triïët gia theo chuã nghôa khoaái laåc Philodemus viïët, àïì cêåp àïën caác AI giaiã ma ä cuönå giêyë cö í 2.000 nùm tuöií àa ä chayá ruiå Caác nhaâ nghiïn cûáu àaä quan saát àûúåc bïn trong möåt cuöån giêëy cöí bõ chaáy ruåi trong vuå phun traâo nuái lûãa taåi Pompeii 2.000 nùm trûúác. HA Â MY (theo themirror.com, ngaây 5/2/2025) Banã scan PHerc. 172, mötå trong ba cuönå giêyë àûúcå tòm thêyë ú ã Herculaneum Ñt loaiå àö ì uönë g naoâ gúiå lïn camã giacá böiì höiì nhû mötå cöcë bia múiá rotá . “No á khöng chó àùnæ g, ngotå , ma â nhû thï í múiâ banå nhêpë ngumå tiïpë theo”, öng Mirek Trnka, mötå nha â nghiïn cûuá taiå Viïnå nghiïn cûuá Biïnë àöií Toanâ cêuì thuöcå Viïnå Hanâ lêm khoa hocå Cönå g hoaâ Secá , cho biïtë . Hûúng võ cuaã bia la â sû å kïtë húpå phûcá tapå tû â ba thanâ h phênì ; hoa bia, men va â luaá macå h. Nhûng hiïnå nay, biïnë àöií khñ hêuå àang àe doaå àïnë viïcå sanã xuêtë hai trong söë ào á - luaá macå h va â hoa bia. Öng Trnka vaâ cacá àönì g nghiïpå cho biïtë , cacá loaiå cêy truyïnì thönë g ma â cacá nha â sanã xuêtë bia àang sûã dunå g se ä trú ã nïn “khoá trönì g hún”. Nghiïn cûuá cuaã öng Trnka cho thêyë , sanã lûúnå g hoa bia àaä giamã 20% kï í tû â nhûnä g nùm 1970 taiå mötå sö ë vunâ g trönì g trotå lúná nhêtë chêu Êu. Axit alpha laâ húpå chêtë chñnh trong hoa bia taoå nïn hûúng võ àùnæ g àùcå trûng cuaã bia va â nghiïn cûuá cuaã Trnka kïtë luênå rùnç g, nönì g àö å axit alpha êyë se ä giamã 31% vaoâ nùm 2050. Liïuå bia co á trú ã nïn nhatå hún trong tûúng lai khöng? Vaâ chuná g ta co á thï í lamâ gò àï í baoã vï å hûúng võ cuaã no?á Bia, mötå trong nhûnä g thûcá uönë g co á cönì àûúcå ûa chuönå g nhêtë thï ë giúiá , xuêtë hiïnå kï í tû â khi loaiâ ngûúiâ phatá hiïnå ra nöng nghiïpå . Bùnç g chûná g vï ì àö ì uönë g co á cönì lïn men tûâ ngu ä cöcë àa ä àûúcå tòm thêyë ú ã khùpæ núi tû â Jiahu, mötå àõa àiïmí thúiâ àö ì àa á múiá ú ã Trung Quöcë co á niïn àaiå ñt nhêtë la â nùm 5700 trûúcá Cöng nguyïn àïnë cacá xa ä höiå Andes thúiâ tiïnì Têy Ban Nha, chùnè g hanå nhû nïnì vùn hoaá Moche tûâ thï ë ky ã thû á hai àïnë thï ë ky ã thû á tamá sau Cöng nguyïn. ÚÃ Cênå Àöng, cacá vùn banã va â con dêuë cuaã ngûúiâ Lûúnä g Haâ khùcæ hoaå canã h uönë g bia. Cho duâ la â ngö, gaoå hay nguä cöcë , nhûnä g ngûúiâ nöng dên àêuì tiïn àaä biïtë rùnç g lïn men ngu ä cöcë co á thï í taoå ra mötå thûcá uönë g co á tacá dunå g gêy say. Trïn thûcå tï,ë co á bùnç g chûná g cho thêyë bia àûúcå sanã xuêtë trïn moiå lucå àõa cuaã thï ë giúiá cö í àaiå . Ban àêuì , hoa bia àûúcå thïm vaoâ nhû mötå chêtë baoã quanã , khöng phaiã la â chêtë taoå hûúng võ. “Vaoâ thúiâ trung cö,í ngûúiâ ta phatá hiïnå ra rùnç g hoa bia bö í sung lúiå ñch khaná g khuêní cho bia, ngùn bia khöng bõ honã g”, öng Thomas Shellhammer, giaoá sû khoa hocå lïn men taiå Àaiå hocå bang Oregon (My)ä , cho biïtë . Theo öng Trnka, hoa bia trúã nïn thûcå sû å phö í biïnë sau Cacá h manå g Cöng nghiïpå vò hûúng võ nöií bêtå trong cacá loaiå bia nheå hún, trong hún. Chêtë lûúnå g nhêtë quaná àa ä giupá hoa bia nöií bêtå hún cacá hûúng liïuå khacá . Cacá loaiå bia nheå phatá triïní manå h me ä nhêtë ú ã Trung Êu - àùcå biïtå la â ú ã cacá khu vûcå hiïnå thuöcå Cönå g hoaâ Secá , Slovakia vaâ Àûcá - núi phatá minh ra bia lager. Cacá loaiå hoa bia àûúcå trönì g ú ã àêy, àûúcå goiå la â hoa bia quy,á àa ä trú ã nïn rêtë àûúcå coi tronå g vò taoå hûúng võ àùcå trûng cuaã bia lager. “Àêy laâ mötå nganâ h cöng nghiïpå tûúng àöië truyïnì thönë g. Banå se ä àûúcå hûúnã g mûcá gia á cao nïuë banå trönì g nhûnä g loaiå hoa bia quyá nayâ , nhûnä g giönë g cêy trönì g lêu àúiâ nayâ , àùcå biïtå la â úã Cönå g hoaâ Secá , la â mötå truyïnì thönë g keoá daiâ hún 100 nùm”, Trnka noiá . Nghiïn cûuá vï ì khñ hêuå cuaã öng Trnka vaâ cacá àönì g nghiïpå têpå trung vaoâ cacá giönë g hoa bia quy.á Nhiïtå àö å tùng do biïnë àöií khñ hêuå àa ä àêyí muaâ trönì g hoa bia quyá ú ã Àûcá va â Cönå g hoaâ Secá súmá hún 13 ngayâ trong giai àoanå 1970-2018, vaâ thúiâ gian chñn cunä g súmá hún 20 ngayâ . Dû å baoá cuaã öng Trnka cho thêyë vaoâ nùm 2050, sanã lûúnå g hoa bia quyá se ä giamã tû â 4,1 àïnë 18,4% so vúiá giai àoanå 1989-2018, vúiá hamâ lûúnå g axit alpha cunä g giamã tûúng tûå do nhiïtå àö å tùng va â hanå haná thûúnâ g xuyïn hún. Ngûúiâ nöng dên coá mötå sö ë lûaå chonå : di dúiâ hoa bia àïnë nhûnä g khu vûcå co á mûcå nûúcá ngêmì cao hún, vñ du å nhû ú ã cacá thung lunä g hoùcå ven suöië , núi rïî cêy dï î hêpë thu å nûúcá hún, thïm hï å thönë g tûúiá nho ã giotå hoùcå chuyïní sang cacá giönë g cêy coá kha ã nùng chönë g chõu vúiá khñ hêuå tötë hún. Nhûnä g phûúng aná nayâ àïuì àa ä thanâ h cöng trong sanã xuêtë rûúuå vang, núi nghï ì trönì g nho cunä g bõ àe doaå búiã biïnë àöií khñ hêuå . Öng Chuck Skypeck, giamá àöcë dû å aná ky ä thuêtå sanã xuêtë bia taiå Hiïpå höiå Sanã xuêtë Bia My,ä noiá rùnç g cacá chûúng trònh lai taoå àang àûúcå triïní khai Bia laånh laâ thûác uöëng chaåm àïën moåi giaác quan cuãa chuáng ta, nhûng khi khñ hêåu dêìn thay àöíi, hûúng võ cuãa möåt trong nhûäng thûác uöëng phöí biïën nhêët thïë giúái cuäng coá thïí thay àöíi theo. Bia nhatå dêìn do biïën àöíi khñ hêuå ? [ HOAIÂ VY ] (theo bbc.com, ngaây 3/2/2025) Cacá nha â sanã xuêtë bia cênì chuyïní sang trönì g cacá giönë g hoa bia coá kha ã nùng chönë g chõu tötë hún Bia la â àö ì uönë g co á cönì phö í biïnë nhêtë dûaå trïn lûúnå g tiïu thuå toanâ cêuì Nönì g àö å axit alpha trong hoa bia, taoå nïn hûúng võ àùnæ g àùcå trûng cuaã bia, àang giamã dênì
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==