9 n Thứ Ba n Ngày 14/10/2025 VĂN HÓA - GIẢI TRÍ Kinh tế gia đình khó khăn, Hằng phải làm thêm để trang trải sinh hoạt phí. Khi thì rửa chén thuê ở quán ăn, khi lại phụ bán hàng online cho bạn bè. Nhưng chưa bao giờ cô để điểm số của mình sa sút. Suốt bốn năm học, Hằng luôn giữ thành tích học tập và rèn luyện loại giỏi. Ngày được kết nạp vào Đảng, giữa lá cờ đỏ thắm trong sân Trường Đại học Quảng Bình, Hằng rưng rưng nước mắt. Giọt nước mắt của hạnh phúc, của tự hào và của một lời hứa. “Em thấy như có cha mẹ, có cả bản làng đứng sau mình. Em muốn trở về, dạy các em nhỏ biết đọc, biết viết, biết ước mơ”, cô nói, giọng run run. MANG TRI THỨC VỀ VỚI BẢN Nếu như hành trình đến giảng đường là chặng đường gian khó đầu tiên, thì việc “mang tri thức về bản” mới là mục tiêu lớn nhất mà Hằng hướng đến. Bởi cô hiểu rõ, trẻ em người Rục vẫn đang thiếu thốn đủ bề: cơm chưa đủ no, chữ chưa đủ dùng, và cả khái niệm vệ sinh cá nhân cũng còn xa vời. Cùng nhóm bạn trong Khoa Giáo dục tiểu học - mầm non, Hằng đã thực hiện đề tài: “Nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả giáo dục về sức khỏe và vệ sinh cá nhân cho trẻ em tộc người Rục (dân tộc Chứt) tại tỉnh Quảng Bình”. Để có dữ liệu, nhóm phải vượt suối, băng rừng, đến từng bản Ón, bản Yên Hợp, bản Mò O, Ồ Ồ - những nơi mà sóng điện thoại vẫn chập chờn, đường mòn còn đầy bùn lầy. Hằng trực tiếp hướng dẫn trẻ em người Rục cách rửa tay, đánh răng, giữ vệ sinh qua trò chơi, bài hát, hình ảnh trực quan. “Lúc đầu, các cháu ngại lắm, có đứa còn cười khi thấy bọt xà phòng. Nhưng vài buổi sau thì háo hức hẳn. Có bé còn về bày lại cho bố mẹ” - Hằng kể, nụ cười hiền nhưng đầy tự hào. Cô giáo Đinh Thị Thanh Hoa, Hiệu trưởng Trường Mầm non số 2 Thượng Hóa - nơi Hằng từng đến thực tập, chia sẻ: “Tôi chưa thấy sinh viên nào tâm huyết như Hằng. Em hiểu rõ văn hóa, ngôn ngữ và tâm lý của trẻ người Rục. Cách em tiếp cận rất tự nhiên, gần gũi. Nhờ đó mà các cháu học nhanh và nhớ lâu. Có thể nói, Hằng đang gieo những hạt giống đầu tiên của sự thay đổi”. Không chỉ dừng ở việc hướng dẫn thực hành, nhóm của Hằng còn biên soạn một bộ tài liệu giáo dục bằng song ngữ Rục - Việt, với tranh minh họa sinh động. Bộ tài liệu này hiện đã được Khoa Giáo dục tiểu học - mầm non Trường Đại học Quảng Bình sử dụng thử nghiệm trong các chương trình trải nghiệm của sinh viên. “Đề tài của Hằng chạm đúng vấn đề, có tính ứng dụng cao và rất nhân văn. Chúng tôi đang tiếp tục hoàn thiện để nhân rộng mô hình này” - TS. Vương Kim Thành, Trưởng khoa nhận xét. Tháng 10/2025, Trường Đại học Quảng Bình thông báo tin vui: đề tài của sinh viên Cao Thị Lệ Hằng lọt vào vòng chung khảo Giải thưởng Khoa học và Công nghệ sinh viên toàn quốc do Bộ GD&ĐT và Bộ KH&CN tổ chức. Với Hằng, giải thưởng không chỉ là thành tích học tập, mà là sự công nhận cho nỗ lực của cả một cộng đồng. “Em mong đề tài sẽ giúp thay đổi nhận thức, để người Rục biết rằng, học không chỉ để thoát nghèo, mà còn để tự tin làm chủ cuộc sống của mình” - Hằng nói. Giờ đây, khi sắp ra trường, Hằng không chọn ở lại thành phố. Em nói sẽ về bản, dạy học cho trẻ con người Rục. “Bản Mò O Ồ Ồ cần thầy cô. Em sẽ về đó, dạy cho các em cách rửa tay, học chữ và biết mơ ước. Nếu em đi xa, ai sẽ về?” - Hằng nói nhẹ mà khiến người nghe lặng đi. Giữa đại ngàn Trường Sơn, nơi những ngọn gió hoang dại vẫn thổi qua mái tranh nghèo, cô gái Rục ấy đang viết lại câu chuyện về số phận tộc người từng bị quên lãng. Từ hang đá đến giảng đường, từ bản nghèo đến lễ kết nạp Đảng, Hằng đã chứng minh rằng không có khoảng cách nào ngăn nổi ánh sáng tri thức nếu trong tim có khát vọng. Ngày Hằng đứng vào hàng ngũ của Đảng, những người chứng kiến từ thầy cô, chiến sĩ Biên phòng đến bạn bè đều rưng rưng. Ai đó nói nhỏ: “Cao Thị Lệ Hằng là hoa của núi”. Quả thật, em chính là đóa hoa mọc lên từ mảnh đất cằn khô, giữa rừng sâu, lặng lẽ mà rực rỡ. H.N theo cách truyền thống, nghĩa là nó bỏ qua các hãng đĩa lớn, không liên quan đến hệ thống phát hành chính thức, nhưng lan truyền mạnh mẽ theo con đường truyền miệng trên mạng xã hội. Nhiều khán giả cho biết, họ tìm nghe trước hết vì tính tò mò: “AI hát” như thế nào, “voice so sánh sự giống và khác nhau giữa người và máy”, “bản demo không chính thức”. Theo chuyên gia marketing âm nhạc Nguyễn Minh Hoàng, nhiều sản phẩm âm nhạc ngày nay được thiết kế để lan truyền hơn là để nghe. Sức hút của nhạc AI nằm ở chính yếu tố tò mò, công chúng rất khó cưỡng lại thủ thuật tâm lý này trong thời đại mạng xã hội. “Nhạc AI là công cụ vàng để thử nghiệm lan tỏa. Khi bạn bật tiêu đề AI hát, người nghe lập tức muốn nhấn vào xem nó khác gì giọng người thật”, ông phân tích. Trong một thị trường mà sự chú ý được tính bằng từng giây, các nhà sản xuất tận dụng AI như một “mồi câu truyền thông”, hay còn gọi là yếu tố hook, nhằm kích thích trí tò mò và tạo hiệu ứng lan truyền. “So sánh Say một đời vì em và Vạn lý sầu, ta thấy họ đều sử dụng chiến thuật giống nhau: sử dụng giai điệu bắt tai đã được các thuật toán tính toán, tung bản demo, sau đó lan truyền mạng xã hội, để người nghe tự kiếm bản nguyên hoặc phiên bản người hát thật. Cơn khát viral thúc đẩy sản phẩm AI lan tỏa nhanh hơn, trong khi chất lượng nghệ thuật lại ít được chú trọng”, ông Hoàng nói thêm. Nhà sản xuất Lê Phương Nam khẳng định: “Nhạc AI không phải xấu, nó mở ra thế giới mới cho sản xuất âm nhạc, hỗ trợ demo, hỗ trợ sáng tạo. Nhưng giống như bất kỳ công cụ nào, cách dùng mới quyết định giá trị. Khi AI can dự vào sáng tác, phần lời, phần nhạc, phần hỗ trợ chiếm bao nhiêu phần trăm phải được minh bạch với người nghe”. Anh Nam lấy ví dụ đối với ca khúc Say một đời vì em, việc công bố rõ ràng “10% hỗ trợ AI” là bước trung thực, nhưng vẫn gây tranh cãi, vì người nghe đặt câu hỏi: phần 90% kia có đủ cảm xúc không? Với Vạn lý sầu, nếu không công bố rõ, người nghe dễ bị đặt vào trạng thái “tưởng là người thật”. “Trong tương lai, luật bản quyền, quyền hình ảnh, quyền tác giả sẽ cần điều chỉnh cho thời đại AI. Người hát, nhà sản xuất, nền tảng phải chịu trách nhiệm minh bạch. Công chúng cũng cần kiến thức để phân biệt âm nhạc do AI và âm nhạc có tiếng lòng. Chỉ khi cả hai phía cùng có ý thức, âm nhạc AI mới phát triển theo hướng văn minh, không làm xói mòn giá trị cảm xúc thật”, nhà sản xuất Lê Phương Nam kết luận. HẠ ĐAN “Chúng tôi coi Hằng là niềm tự hào của bản. Từ một cô bé mồ côi cha, nói tiếng Kinh còn ngập ngừng, giờ em đã trở thành đảng viên, là sinh viên xuất sắc. Đó không chỉ là sự trưởng thành của một người, mà là dấu mốc cho cả một tộc người”. Trung tá HOÀNG CÔNG HÙNG, Đồn trưởng Đồn Biên phòng Cà Xèng Hằng được vinh danh tại lễ tổng kết và trao giải nghiên cứu khoa học của sinh viên Đại học Quảng Bình Việc tạo ra giọng hát tiếng Việt do AI thể hiện đang được nhiều nhà sáng tạo trẻ theo đuổi MV Say một đời vì em phát hành trên YouTube có hơn 6 triệu lượt nghe CHUYỆN HÔM NAY “Say một đời vì em” hay “Vạn lý sầu” - hai ca khúc đang phủ sóng mạng xã hội, nhưng điều khiến công chúng bàn tán không chỉ là giai điệu bắt tai, mà là người hát… không tồn tại. Giọng ca “hao hao Đan Trường” kia, thực ra là sản phẩm của trí tuệ nhân tạo. Và như thế, một câu hỏi bật lên: khi công nghệ biết hát tình ca, cảm xúc con người sẽ đi về đâu? Công nghệ chưa bao giờ tiến nhanh đến thế. Chỉ vài thao tác, AI có thể tạo ra một ca khúc hoàn chỉnh, phối khí, hòa âm, thậm chí viết cả lời hát. Nhiều bạn trẻ gọi đó là “kỷ nguyên dân chủ của âm nhạc”, nơi ai cũng có thể sáng tác. Nhưng nếu cái “sáng tác” ấy không còn đến từ trái tim, mà từ thuật toán, thì nghệ thuật còn giữ được hồn không? Vấn đề của “nhạc AI” không nằm ở kỹ thuật, mà ở động cơ sử dụng. Khi hàng loạt ca khúc được tạo ra chỉ để “gây bão”, “ăn view”, chạy theo cảm xúc giả lập, âm nhạc dần rời xa chức năng khai mở tâm hồn. Cái đẹp bị thay thế bởi “cái trend”; sáng tạo nhường chỗ cho thao túng cảm xúc. Chúng ta có thể ngưỡng mộ công nghệ, nhưng không thể để công nghệ dẫn dắt cảm xúc con người đi như một trò giải trí. Nguy hiểm hơn, khi AI hát, ta nghe mà không còn phân biệt đâu là thật – đâu là giả. Sự lẫn lộn ấy có thể mở ra một kỷ nguyên “ảo giác tập thể”, nơi hàng triệu người cùng xúc động trước một bản nhạc… không người sáng tạo. Cảm xúc bị lập trình, nước mắt cũng có thể được sinh ra từ thuật toán. Và khi đó, nghệ thuật – thứ vốn để con người chạm đến chân, thiện, mỹ – sẽ biến thành sân khấu cho ảo ảnh. Ở góc độ pháp lý, câu chuyện cũng không đơn giản. Một bài hát AI có “đạo nhạc” hay không, khi giai điệu được tạo ra từ hàng triệu mẫu dữ liệu của nghệ sĩ thật? Một giọng hát mô phỏng gần như hoàn hảo Đan Trường hay Mỹ Tâm có xâm phạm quyền nhân thân? Pháp luật còn loay hoay, nhưng lương tri nghệ sĩ thì cần rõ ràng hơn: đừng để công nghệ xóa ranh giới giữa cảm xúc thật và ảo. AI có thể là công cụ, không thể là linh hồn. Nghệ sĩ, nhạc sĩ, người sáng tạo vẫn là trung tâm của văn hóa, vì nghệ thuật sinh ra từ rung động – mà rung động thì không thể lập trình. Một bản nhạc hay không vì nó hoàn hảo, mà vì nó chứa trong đó hơi thở, khuyết điểm, thậm chí là nỗi đau của người làm ra nó. Năm 2025, thế giới bước vào “kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo”, nhưng nếu để AI thay thế cảm xúc, chúng ta sẽ mất chính thứ khiến mình được gọi là người. Câu chuyện “nhạc AI” không chỉ là tranh cãi giữa nghệ sĩ và máy móc - mà là bài kiểm tra của thời đại: liệu con người có còn biết giữ lấy phần hồn trong thế giới đang dần trở nên vô cảm? Trí tuệ nhân tạo đang bước sâu vào lĩnh vực sáng tạo nghệ thuật – nơi từng được xem là lãnh địa của cảm xúc con người. Khi những bản nhạc do AI viết và hát lan truyền khắp mạng xã hội, câu hỏi đặt ra không chỉ là ranh giới bản quyền, mà còn là ranh giới của… tâm hồn. Và có lẽ, khi trí tuệ nhân tạo biết hát tình ca, điều ta cần làm không phải là sợ hãi, mà là dạy nó biết… im lặng - để những nốt nhạc thật vẫn được ngân lên từ trái tim con người. N.T Nghệ thuật hay ảo ảnh? TIẾP THEO TRANG 1
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==