8 VĂN HÓA - GIẢI TRÍ n Thứ Ba n Ngày 7/10/2025 TỪ THIỆN THẬT HAY DIỄN? Mấy ngày qua, mạng xã hội bị khuấy động vì câu chuyện của nữ “doanh nhân” Hoàng Hường, vừa bị Cơ quan điều tra Bộ Công an khởi tố về tội Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng. Trước đó, người này xây dựng hình ảnh nổi danh trên mạng xã hội với hàng triệu lượt theo dõi, hoạt động livestream bán sản phẩm chức năng, mỹ phẩm, kèm theo nhiều hình ảnh từ thiện. Theo kết quả điều tra ban đầu, từ 1/2021 đến 6/2025, hệ sinh thái của Hoàng Hường đã lập 18 công ty, 25 hộ kinh doanh và 44 cá nhân đứng tên, bỏ ngoài sổ sách doanh thu gần 1.800 tỷ đồng, kê sai thuế giá trị gia tăng với doanh thu gần 2.100 tỷ đồng. Cùng thời điểm, dư luận chú ý nhiều fanpage trong hệ thống của Hoàng Hường sau khi bị khởi tố vẫn đăng tải video đi từ thiện, hình ảnh phát quà khiến nhiều người lớn tuổi khẳng định Hoàng Hường không thể bị bắt vì “hôm nay vẫn đi từ thiện”. Được biết, những bài đăng đó thực chất là các video, hình ảnh được ghi lại trước khi Hoàng Hường bị bắt. Ví dụ, clip ở Phú Thọ là từ năm 2024; clip tại bản Cha Nga (Nghệ An) là từ tháng 7 vừa qua, nhưng được đăng lại vào ngày 5/10 trên trang “Hoàng Hường”, sau thời điểm khởi tố. Chưa kể, những sự kiện tặng quà, phát khẩu trang, tổ chức “giải cứu vùng lũ”… đều được gắn vào livestream bán sản phẩm, kéo người xem vào kịch bản từ thiện - livestream bán hàng. Theo chuyên gia maketting Phạm Bình An (Viện Hàn Lâm KHXH): “Việc kết hợp từ thiện với hoạt động bán hàng trực tuyến là một chiến thuật đánh vào cảm xúc thường thấy. Khi người bán vừa phát quà, vừa chia sẻ câu chuyện giúp đỡ người nghèo trong cùng một khung hình, cảm xúc người xem lập tức bị dẫn dắt: hình ảnh một buổi livestream thương mại bị một hành trình nhân văn đè chồng lên. Sự đồng cảm, lòng thương người và tâm lý muốn ủng hộ người tốt được kích hoạt, khiến người xem có xu hướng mua để ủng hộ, chứ không còn mua vì nhu cầu thực tế”. Ông Bình An cho rằng, những hành động lập lờ đánh lận con đen này tạo nên một vùng xám nguy hiểm. Hành vi thiện nguyện khi lồng trong mục đích lợi nhuận sẽ mất đi tính thuần túy. Những nội dung từ thiện đó có thể xem là một phần của chiến lược marketing, tức là hành vi có chủ đích nhằm xây dựng uy tín, mở rộng thị trường. Khi đó, rất khó để tách riêng yếu tố “làm việc tốt” khỏi “mục đích kinh doanh”. Vị chuyên gia nhận định, trong thời đại livestream, mọi giọt nước mắt đều có thể trở thành công cụ định vị thương hiệu. “Nếu doanh nghiệp không minh bạch nguồn tài trợ, không công khai rạch ròi giữa tiền bán hàng và tiền từ thiện, thì lòng tốt ấy rất dễ bị hiểu là diễn. Và một khi khán giả nhận ra họ bị lợi dụng cảm xúc, thì không chỉ thương hiệu sụp đổ, mà niềm tin xã hội vào các hoạt động thiện nguyện cũng bị tổn hại theo”, chuyên gia nói. “SÂN KHẤU TỪ THIỆN” TRONG MÔ HÌNH LIVESTREAM BÁN HÀNG Trên mạng xã hội, các video từ thiện luôn dễ lan tỏa. Kết hợp trong livestream bán hàng, nó trở thành nội dung được chia sẻ miễn phí cho thương hiệu. Chuyên gia Phạm Bình An bật mí, khi doanh nghiệp muốn tăng độ phủ hình ảnh với chi phí thấp, “từ thiện diễn” là lựa chọn kinh tế hơn quảng cáo thông thường, miễn là nó không bị bóc mẽ. Đối với trường hợp Hoàng Hường, TS. Lê Quỳnh Trang (chuyên về văn hóa số) phân tích: “Khi livestream bán sản phẩm, người bán cần giữ người xem càng lâu càng tốt để có cơ hội chốt đơn. Từ thiện, đặc biệt phát quà, cứu trợ vùng lũ, khám bệnh miễn phí là cảnh cao trào hữu hiệu để giữ người xem, tăng tương tác. Nó thường được đặt vào nửa sau buổi Biến lòng tốt thành “sân khấu” bán hàng Cứ vào ngày 12/8 âm lịch hằng năm, đồng bào các dân tộc Nùng, Tày trong và ngoài tỉnh Lạng Sơn lại nô nức kéo về khu vực chợ Kỳ Lừa (phường Kỳ Lừa) và tượng đài Hoàng Văn Thụ (phường Lương Văn Tri) để trẩy hội “Háng Pỉnh”. Theo tiếng dân tộc Tày, Nùng “Háng” có nghĩa là chợ, “Pỉnh” là bánh nướng. Đây là phiên chợ mua sắm bánh nướng nhân dịp Tết Trung thu của dân tộc Tày, Nùng Lạng Sơn. TÁN NHAU GIỮA PHỐ Gọi là hội Háng Pỉnh nhưng người dân đi hội, không chỉ đến hội để ăn bánh nướng, mà tới để hát Sli, đối đáp, giao duyên… Ông Hoàng Việt Bình, Phó Chủ tịch Hội Bảo tồn dân ca tỉnh Lạng Sơn cho biết: Ở xứ Lạng dân tộc Tày, Nùng chiếm phần lớn dân số toàn tỉnh, chính vì thế hội này được xem là tiêu biểu cho văn hóa xứ Lạng. “Hôm nay, ngày 3/10, sau cơn bão số 10, trời hửng nắng đẹp nên lượng người đến hội Háng Pỉnh rất đông, dự tính phải đến vạn người. Hội Bảo tồn dân ca tỉnh Lạng Sơn tổ chức sân khấu giao lưu và thi hát Then, Sli, Lượn trong cả ngày với sự tham gia của hàng chục câu lạc bộ hát Then, đàn tính đến từ các địa phương ở Lạng Sơn và Bắc Ninh”, ông Hoàng Việt Bình chia sẻ. Ngay từ sáng sớm, dòng người từ muôn nơi đổ về phường Kỳ Lừa và Lương Văn Tri. Tiếng nói, cười, điện thoại đổ dồn hò hẹn đến nơi hát. Đông vui nhất là ở tượng đài Hoàng Văn Thụ, bóng áo chàm xanh giăng mắc, kín lối đi. Bà Lý Thị Hạnh, dân tộc Nùng đến từ xã Công Sơn, Lạng Sơn hồ hởi nói: Đa phần chúng tôi làm nghề nông bận trồng hái suốt ngày, nhưng Háng Pỉnh dù vướng việc mấy cũng phải về lễ hội giải trí, vui chơi, gửi gắm tâm hồn. “Hát Sli của người Nùng Phàn Slình chỉ có một làn điệu nhưng lại có sự luyến láy trầm bổng cuốn hút. Sli ở Háng Pỉnh không có bài hát cụ thể mà mang tính ngẫu hứng, hát đến đâu ứng biến đến đó nên người hát không chỉ có giọng hát hay mà còn phải có tài sáng tác, ứng khẩu để theo kịp diễn biến của cuộc hát đối đáp. Mở đầu cuộc hát sẽ là những lời chào hỏi, gọi nhau, rủ nhau cùng hát. Khi cuộc hát bắt đầu thì câu chuyện của từng đôi, từng tốp hát chủ yếu xoay quanh chủ đề tình yêu quê hương đất nước, đôi lứa…”, bà Hạnh tiết lộ. Cả đất trời xứ Lạng rộn vang tiếng Sli, Lượn. Từng tốp người khuất sau lùm cây để hát. Càng Nếu như mùa xuân, đồng bào dân tộc Tày Nùng có lễ hội Lồng Tồng (xuống đồng) thì lễ hội Háng Pỉnh lại là sản phẩm văn hóa độc đáo của mùa thu xứ Lạng. Hát giao duyên ở Háng Pỉnh ẢNH: DUY CHIẾN nNGUYỄN DUY CHIẾN PHÓNG SỰ Hội bánh nướng độc đáo ở xứ Lạng Trong hơn một thập kỷ qua, nhiều vụ bê bối liên quan đến các quỹ và chiến dịch từ thiện đã làm chao đảo thế giới, khiến khái niệm “làm điều tốt” bị pha tạp bởi lợi ích thương mại và chính trị. Ở Canada, vụ WE Charity, từng là biểu tượng tự hào quốc gia, sụp đổ sau khi bị phát hiện có mối liên hệ tài chính với người thân Thủ tướng Justin Trudeau trong chương trình tài trợ sinh viên trị giá 912 triệu CAD. Dù không bị kết luận ưu ái bất hợp pháp, tổ chức này vẫn phải đóng cửa. Tại Mỹ, các tổ chức Cancer Fund of America và Wounded Warrior Project bị kiện vì sử dụng hàng trăm triệu USD quyên góp cho chi tiêu xa xỉ hoặc truyền thông phung phí, khiến niềm tin vào hệ thống thiện nguyện sụp đổ dù không phải tất cả đều phạm tội hình sự. Ở Trung Quốc, sau vụ Phạm Băng Băng trốn thuế, chính quyền buộc các nghệ sĩ lập quỹ từ thiện phải đăng ký pháp nhân và công khai tài chính, nhằm ngăn “thương mại hóa lòng tốt”. Giữa lùm xùm quanh hệ sinh thái kinh doanh khổng lồ của Hoàng Hường, hình ảnh “nữ doanh nhân từ thiện” vẫn tiếp tục được lan truyền. Hiện “vỏ bọc nhân ái” ấy đang trở thành tâm điểm tranh luận: Đâu là thiện nguyện thật sự, đâu là công cụ tiếp thị? Hoàng Hường rải tiền thu hút sự chú ý của dư luận Sắc chàm đan kín hội Háng Pỉnh ở tượng đài Hoàng Văn Thụ ẢNH: DUY CHIẾN
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==