9 n Thứ Bảy n Ngày 27/9/2025 VĂN HÓA - GIẢI TRÍ chênh vênh Bụng máy bay thủng một lỗ to nhìn thấu bên dưới. Hành khách lúc này kêu gào hoảng loạn vì nghĩ máy bay thế nào cũng nổ. “Tôi nghe máy bay rùng rùng, chuông báo cháy inh ỏi, nghĩ trong tích tắc nữa là chết thôi. Tôi nằm tại chỗ và chờ giây phút cuối cùng. Sau lưng tôi bị găm mấy chục mảnh đạn, cận kề cái chết, chẳng còn cảm giác đau hay sợ hãi nữa rồi. Vậy mà máy bay không rơi cũng không nổ. Lúc này có hai tên lấy rìu phá bung cửa lớn máy bay để nhảy xuống sông Cẩm Lệ, nhưng rớt trên cầu Cẩm Lệ chết. Một tên khác cũng cố gắng nhảy trước khi máy bay vào đường băng để thoát thân rồi cũng chết vì tốc độ máy bay quá lớn”, giọng người cựu chiêu đãi viên run run. 52 PHÚT, BỘ PHIM VÀ SỨ MỆNH Chiêu đãi viên trên chuyến bay định mệnh này là một trong số những người học khóa đầu tiên ngành Chiêu đãi viên, Trường Hàng không sau ngày giải phóng. Tình huống bị không tặc tấn công đã được đặt ra và huấn luyện, nhưng chẳng ai ngờ lại xảy đến. Bà Cúc bảo lúc ấy còn trẻ, lanh lẹ, bọn cướp ập tới ai cũng ứng biến rất nhanh, hình như không có thời gian để sợ. Bà nhẩm tính, từ lúc xảy ra vụ việc đến khi máy bay đáp xuống là 52 phút, khoảng thời gian nghẹt thở đấu tranh sinh tử giữa bầu trời. Hơn 70 con người không tin nổi đã thoát chết. Và cũng chẳng thể ngờ vẫn còn tên chủ mưu trà trộn ngồi cùng hành khách. Đó là tên đi cùng vợ con, giao cho con ôm một bức tượng, bên trong giấu súng, lựu đạn. Đến khi an ninh thẩm tra, hỏi bức tượng này của ai, đứa nhỏ kêu lên “của con” thì mới biết. Hồi đó, việc kiểm soát lên máy bay đều bằng thao tác thủ công chứ chưa có máy móc thiết bị hiện đại như bây giờ. Khách đi máy bay chủ yếu là cán bộ và dân buôn, nhất là những đại gia buôn cà phê từ Buôn Ma Thuột đến TPHCM, Đà Nẵng. Toán không tặc bà nhớ đã đi rất nhiều lần, đến quen mặt nên hôm đó cứ ngỡ chúng đi buôn như những lần trước. Sau vụ không tặc ấy, bà Cúc vẫn tiếp tục đồng hành với những chuyến bay, dù mỗi lần có hành khách bất ngờ đứng dậy là bà giật bắn mình do ám ảnh… Ngồi nhắc chuyện cũ với chúng tôi trong ngôi nhà nằm bình yên giữa lòng thành phố Đà Nẵng, cách rạp phim đang hút khán giả về xem “Tử chiến trên không” có vài phút đi bộ, vợ chồng bà Cúc cười hiền, rằng quá bất ngờ khi vụ không tặc này lại được chuyển thành phim. Cách đây hơn một năm, đoàn làm phim có đến thăm và trao đổi, hỏi han bà rất kỹ để xây dựng nhân vật nữ tiếp viên dựa trên nguyên mẫu là bà. Hôm phim ra rạp, bà đã đi xem, thấy hình ảnh của mình - cô chiêu đãi viên gần 5 thập kỷ trước qua nhân vật nữ tiếp viên Trinh (Kaithy Nguyễn đóng). Bà đánh giá phim có nhiều tình tiết được hư cấu thêm song vẫn dựa trên sự kiện không tặc có thật. Dù chính mình là người trong cuộc, đối mặt sinh tử nhưng khi xem phim, nhiều đoạn bà vẫn nghẹt thở, căng thẳng. T.H cho rằng: “Nếu không có một cơ chế tài chính đủ mạnh, điện ảnh Việt khó lòng nuôi dưỡng sự đa dạng thể loại. Các nhà sản xuất sẽ chỉ chạy theo thị hiếu nhất thời, trong khi những dự án nghệ thuật hay phim độc lập không tìm được nguồn lực để tồn tại”. PGS. TS Bùi Hoài Sơn - Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội nhấn mạnh, cần tạo cơ chế linh hoạt để văn hóa, thể thao trở thành động lực phát triển. “Tôi đề nghị Quốc hội ủng hộ việc sửa đổi, bổ sung khoản 1 và khoản 3 Điều 10 của Luật Đấu thầu, trong đó quy định ưu tiên về năng lực, kinh nghiệm, hồ sơ dự thầu đối với các doanh nghiệp sáng tạo, doanh nghiệp công nghệ cao và sản phẩm công nghệ số nội địa. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để thúc đẩy ngành công nghiệp văn hóa, trong đó có điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, thiết kế sáng tạo, truyền thông kỹ thuật số, thể thao vốn đang là xu hướng phát triển của thế giới và là một trong 12 ngành được Chính phủ xác định trong Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa đến năm 2030”, ông nói. Nhà nghiên cứu Nguyễn Thị Thanh Bình chia sẻ: “Kinh nghiệm từ Hàn Quốc và Trung Quốc cho thấy, sự hiện diện của các quỹ điện ảnh quốc gia giúp duy trì các dự án nghệ thuật, thử nghiệm song song với dòng phim thương mại, tạo ra một hệ sinh thái cân bằng. Quỹ này không chỉ hỗ trợ vốn, mà còn định hướng tiêu chí: ưu tiên kịch bản sáng tạo, dự án có tiềm năng hội nhập quốc tế, và đặc biệt là khuyến khích thể loại ít được khai thác như hoạt hình, tài liệu, phim dành cho thiếu nhi”. Bên cạnh đó, khung pháp lý và chính sách ưu đãi thuế cũng được coi là điều kiện tiên quyết để hỗ trợ ngành phim. Chuyên gia kinh tế văn hóa Trần Ngọc Hải nhận định: “Nếu Việt Nam xây dựng cơ chế hoàn thuế, miễn giảm chi phí quay phim giống như Thái Lan hay Hàn Quốc đang áp dụng, chúng ta sẽ thu hút dòng vốn ngoại, đồng thời tạo cơ hội học hỏi và nâng chuẩn kỹ thuật cho lực lượng trong nước”. Ông nhấn mạnh, ưu đãi thuế không chỉ giúp nhà sản xuất giảm gánh nặng tài chính mà còn thúc đẩy hình thành ngành dịch vụ điện ảnh: từ hậu cần, thiết kế bối cảnh đến kỹ xảo, tạo thêm công ăn việc làm và lan tỏa kinh tế sáng tạo. HẠ ĐAN đối đầu không tặc Một vấn đề then chốt khác là chiến lược đào tạo biên kịch và đạo diễn trẻ. Không ít phim thất bại gần đây xuất phát từ kịch bản yếu, cốt truyện lỏng lẻo, nhân vật thiếu chiều sâu. Đạo diễn Phan Đăng Di cho biết: “So sánh với Hàn Quốc, Viện Điện ảnh Hàn Quốc (KOFIC) tài trợ hàng chục suất học bổng hằng năm cho biên kịch trẻ, hay Trung Quốc với hệ thống hợp tác giữa các trường đại học điện ảnh và hãng phim, có thể thấy Việt Nam vẫn tụt hậu. Đào tạo không chỉ dừng ở kỹ thuật viết, mà còn phải hướng đến khả năng nghiên cứu thị trường, nắm bắt tâm lý khán giả và xây dựng kịch bản mang bản sắc văn hóa Việt nhưng dễ tiếp cận quốc tế”. Nhà phê bình Thảo Đan bày tỏ: “Trước hết, ta cần nhấn mạnh rằng phim ăn khách không đồng nghĩa với công nghiệp điện ảnh khỏe mạnh. Nhiều tác phẩm đạt doanh thu trăm tỷ đồng vẫn vướng tranh luận về sự rời rạc trong nội dung, tính liên kết, hoặc mì ăn liền trong cách kể. Điện ảnh không chỉ là món hàng văn hóa mà còn là hình thức nghệ thuật, nếu thiếu chất lượng nghệ thuật, phim sẽ không bền, sẽ nhanh chóng bị khán giả và lịch sử loại bỏ. Dòng phim độc lập, phim nghệ thuật vốn là “tiền vốn” của một nền điện ảnh, chúng không nhất thiết tạo ra doanh thu cao, nhưng giữ vai trò định hướng, đổi mới, giữ cái nhìn đa chiều. Nếu chỉ trông vào các bom tấn thương mại, dòng phim này sẽ bị áp vào lề, khó có đất sống. Ngược lại, khi làm phim, nếu chỉ nhắm đến vé bán, bạn rất dễ đánh mất suy nghĩ nghệ thuật, bản sắc cá nhân, và dễ bị dao động trước áp lực lợi nhuận”. Một tín hiệu vui cho điện ảnh Việt, ngày 23/9, phim Bò sữa bay (Flying Cows) của đạo diễn trẻ Nguyễn Phạm Thành Đạt chưa ra rạp, chưa có doanh thu, nhưng vừa đoạt giải Kantana tại Chợ dự án phim châu Á (APM) thuộc Liên hoan phim quốc tế Busan 2025. Theo chia sẻ từ nhà sản xuất, đây là một trong những giải thưởng quan trọng của APM, giúp dự án tăng cơ hội gọi vốn và tiếp cận thị trường quốc tế. Trong ba năm qua nhiều tác phẩm Việt Nam đã tạo dấu ấn tại các liên hoan phim quốc tế lớn. Năm 2023, Bên trong vỏ kén vàng của Phạm Thiên Ân giành giải Caméra d’Or cho Phim đầu tay xuất sắc tại Liên hoan phim (LHP) Cannes, mở ra bước tiến lịch sử cho điện ảnh Việt trên trường quốc tế. Tiếp đó, Cu Li không bao giờ khóc của Phạm Ngọc Lân chiến thắng giải Phim đầu tay xuất sắc tại LHP Berlin 2024, đồng thời nhận giải của giới phê bình quốc tế FIPRESCI và giải NETPAC. Cùng năm, Mưa trên cánh bướm của Dương Diệu Linh gây tiếng vang khi đoạt hai giải lớn tại LHP Venice trong khuôn khổ Tuần phê bình phim quốc tế. Ngoài ra, Chị Dậu của đạo diễn Khương Ngọc đã ẵm trọn 4 giải, trong đó có giải NETPAC cho Phim Việt xuất sắc tại DANAFF III năm 2025. Đặt cạnh Mưa đỏ và Tử chiến trên không, những bộ phim này phản ánh hai hướng đi song hành của điện ảnh Việt: một bên là phòng vé nội địa, một bên là hành trình hội nhập quốc tế qua liên hoan và chợ dự án. Cả hai đều quan trọng, bởi doanh thu giúp duy trì thị trường, còn giải thưởng và sự hiện diện quốc tế mới tạo thương hiệu lâu dài cho điện ảnh Việt trên bản đồ thế giới. Hơn nữa, khả năng đi liên hoan quốc tế cũng là thước đo quan trọng cho giá trị và sức lan tỏa của điện ảnh. Một tác phẩm có doanh thu lớn trong nước nhưng không được quốc tế công nhận sẽ khó trở thành thương hiệu toàn cầu. Nhà sản xuất Hồng Minh khẳng định: “Nếu chỉ nhìn vào doanh thu để định giá một bộ phim, chúng ta đang tự thu hẹp bản thân. Thước đo bền vững là khi phim còn được nhắc tới sau năm năm, mười năm, khi khán giả tìm lại và thế hệ sau chịu ảnh hưởng. Doanh thu có thể tạo tiếng vang nhất thời, nhưng sức sống thật sự nằm ở khả năng truyền cảm hứng và mở ra đối thoại xã hội. Một nền điện ảnh chỉ chạy theo con số sẽ dễ rơi vào vòng xoáy thương mại ngắn hạn. Cái mà chúng ta cần chính là những tác phẩm vừa giữ khán giả hôm nay, vừa trở thành di sản cho ngày mai”. ĐẠT NHI Doanh thu chưa đủ để làm nên sức mạnh Đạo diễn Nguyễn Phạm Thành Đạt (phải) nhận giải Kantana cho Bò sữa bay tại Chợ dự án phim châu Á (APM) thuộc Liên hoan phim quốc tế Busan 2025 Doanh thu kỷ lục chắc chắn là một niềm tự hào, nhưng liệu đó có phải thước đo duy nhất cho sự phát triển của điện ảnh Việt Nam? Một nền điện ảnh khỏe mạnh không thể chỉ dựa vào vài “bom tấn thương mại”, mà còn cần sự hiện diện của các dự án độc lập, giàu tính nghệ thuật, có khả năng vươn ra quốc tế. Bà Cúc vẫn không thể nào quên 52 phút đối mặt với không tặc cách đây gần nửa thế kỷ ẢNH: THANH HIỀN Nhân vật Trinh (Kaithy Nguyễn) đóng dựa trên nguyên mẫu chiêu đãi viên Huỳnh Thu Cúc ẢNH: THANH HIỀN Bà Cúc kể, cửa buồng lái được thiết kế với hai chốt an toàn, tổ bay cũng gõ cửa theo ám hiệu. “Nếu chúng tôi mà gõ cửa, bên trong mở ra, chúng vào được buồng lái thì không chỉ cướp quyền kiểm soát máy bay mà còn giết hết mọi người”, bà nói.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==