Chó vaiâ giú â sau khi haå caná h xuönë g Bangkok (Thaiá Lan) tûâ Nairobi (Kenya) vaoâ thaná g 12 nùm ngoaiá àï í bùtæ àêuì cöng viïcå dõch vuå khacá h hanâ g, anh Duncan Okindo nhênå ngay ra co á àiïuì gò ào á khöng öní . Chanâ g trai 26 tuöií àa ä baná gia sucá , vay tiïnì banå beâ va â dunâ g tiïnì tiïtë kiïmå àï í tra ã cho mötå cöng ty tuyïní dunå g 200.000 shilling Kenya (40,8 triïuå àönì g). “Töi camã thêyë viïcå ra nûúcá ngoaiâ kiïmë tiïnì àï í chùm socá gia àònh laâ àiïuì tötë ”, anh Okindo noiá . “Töi àaä cö ë gùnæ g hïtë sûcá àï í tòm viïcå ú ã Kenya, nhûng cuöcå sönë g àa ä àêyí töi vaoâ àûúnâ g cunâ g”. Nhûng khi mötå chiïcë xe taiã àoná anh va â sauá ngûúiâ Kenya khacá taiå sên bay, taiâ xï ë thu hö å chiïuë cuaã ho å va â noiá vúiá cacá quan chûcá Thaiá Lan rùnç g ho å la â khacá h du lõch. Sau nhiïuì giú â laiá xe, ho å bõ dönì vaoâ mötå chiïcë thuyïnì àï í vûútå söng. Nhûnä g ngûúiâ àanâ öng bõ àûa àïnë nûúcá laná g giïnì g Myanmar, núi anh Okindo bõ giam trong mötå khu nha â do mötå bùng àanã g töiå phamå Trung Quöcë àiïuì hanâ h. Anh bõ bùtæ lamâ viïcå möiî ngayâ trong ba thaná g tiïpë theo, bõ buöcå phaiã gûiã hanâ g nghòn tin nhùnæ tû â cacá taiâ khoanã manå g xa ä höiå gia ã maoå , àoná g gia ã la â mötå nha â àêuì tû giauâ co á ngûúiâ My ä àï í lûaâ àaoã cacá àaiå ly á bêtë àönå g sanã My.ä Nïuë khöng àatå àûúcå chó tiïu hùnç g ngayâ , anh bõ àaná h àêpå , bõ nhötë trong mötå cùn phonâ g lanå h coná g va â bõ bo ã àoiá túiá hai ngayâ . “Ào á la â àõa ngucå trênì gian”, anh Okindo noiá . “Töi hoanâ toanâ suy supå , àïnë mûcá mêtë hïtë hy vonå g”. Anh Okindo, ngûúiâ cuöië cunâ g àûúcå tha ã khoiã khu phûcá húpå KK Park cuaã Myanmar vaoâ thaná g Tû, chó laâ mötå trong söë hanâ g nghòn ngûúiâ Kenya, Uganda vaâ Ethiopia bõ buön baná sang Àöng Nam AÁ sau khi cacá tö í chûcá lûaâ àaoã tòm cacá h mú ã rönå g hoatå àönå g bùnç g lao àönå g Àöng Phi. Cacá khu phûcá húpå nö lï å xuêtë hiïnå ngayâ canâ g nhiïuì ú ã Myanmar kïí tû â cuöcå àaoã chñnh nùm 2021, múã ra nhûnä g con àûúnâ g múiá cho cacá hoatå àönå g bêtë húpå phapá . Docå biïn giúiá vúiá Thaiá Lan, con söë nayâ àa ä tùng tû â 11 lïn 26 trong bönë nùm qua. Liïn Húpå Quöcë ûúcá tñnh, ñt nhêtë 120.000 ngûúiâ bõ mùcæ ketå trong cacá khu phûcá húpå lûaâ àaoã manå g trïn khùpæ Myanmar. Cacá trung têm nayâ do cacá töí chûcá töiå phamå Trung Quöcë àiïuì hanâ h, thûúnâ g co á sû å tiïpë tay cuaã Lûcå lûúnå g Biïn phonâ g Myanmar, vönë liïn kïtë vúiá chñnh quyïnì quên sû.å Anh Okindo laâ mötå trong nhûnä g ngûúiâ may mùnæ . Viïcå tòm kiïmë va â giaiã cûuá nhûnä g nanå nhên laâ mötå hoatå àönå g co á sû å tham gia cuaã nhiïuì chñnh phu,ã lûcå lûúnå g dên quên vaâ canã h satá . Chñnh quyïnì Thaiá Lan àa ä taoå àiïuì kiïnå thuênå lúiå cho viïcå tha ã hanâ g nghòn nanå nhên, va â cacá chñnh phuã Àöng Phi ngayâ canâ g phöië húpå chùtå che ä vúiá cacá quan chûcá Thaiá Lan, nhûnä g ngûúiâ co á thï í liïn lacå vúiá chï ë àö å quên sû å Myanmar vaâ lûcå lûúnå g dên quên úã bïn kia biïn giúiá . Caác naån nhên chó àûúåc thaã vïì Thaái Lan khi chñnh phuã nûúác súã taåi àöìng yá chõu traách nhiïåm àûa hoå höìi hûúng, bao göìm viïåc chi traã veá maáy bay vïì nûúác. Kï í tû â nùm 2020, nganâ h cöng nghiïpå nö lï å manå g ú ã Àöng Nam AÁ àa ä gaiâ bêyî hanâ g trùm nghòn ngûúiâ va â buöcå hoå phaiã “mö í lúnå ” - thuêtå ngû ä dunâ g àï í chó viïcå xêy dûnå g lonâ g tin vúiá mucå tiïu trûúcá khi lûaâ àaoã ho.å Ban àêuì , nganâ h cöng nghiïpå nayâ chu ã yïuë bùtæ giû ä ngûúiâ Trung Quöcë àaiå lucå va â ngûúiâ Àaiâ Loan, sau ào á chuyïní sang ngûúiâ Àöng Nam AÁ va â ÊnË Àö å va â bêy giú â la â ngûúiâ chêu Phi. Theo cacá chuyïn gia, töí chûcá töiå phamå àa ä chuyïní hûúná g sang lûaâ àaoã nanå nhên ú ã My ä va â chêu Êu, sau khi Trung Quöcë àûa ra nhiïuì chñnh sacá h àï í baoã vï å cöng dên cuaã ho.å Àiïuì nayâ àa ä khiïnë mötå sö ë manå g lûúiá buön ngûúiâ tòm kiïmë nhûnä g ngûúiâ co á ky ä nùng tiïnë g Anh vaâ cöng nghï,å bao gömì ngûúiâ Àöng Phi, hanâ g nghòn ngûúiâ trong söë ho å àang bõ mùcæ ketå bïn trong cacá khu phûcá húpå nö lï.å Khi nhênå thûcá cöng chuná g ngayâ canâ g tùng úã möiî quöcë gia, viïcå tuyïní dunå g cunä g trú ã nïn kho á khùn hún. “Ngaây nay, viïåc tuyïín duång möåt söë lûúång lúán ngûúâi tûâ nhûäng nûúác nhû ÊËn Àöå... khoá khùn hún nhiïìu”, öng Benedikt Hofmann, àaåi diïån Vùn phoâng Liïn Húåp Quöëc vïì Ma tuáy vaâ Töåi phaåm taåi Àöng Nam AÁ vaâ Thaái Bònh Dûúng, cho biïët. “Àoá cuäng laâ lyá do taåi sao chuáng ta thêëy ngûúâi chêu Phi bùæt àêìu bõ nhùæm túái”. Theo ba â Roseline Njogu, thû kyá cuaã Bö å Ngoaiå giao Kenya phuå tracá h cacá vênë àï ì di cû, tûâ thaná g Mötå àïnë thaná g Tû, Chñnh phuã Kenya àaä höiì hûúng 175 cöng dên tûâ Myanmar, so vúiá 150 ngûúiâ Kenya àûúcå giaiã cûuá tû â khùpæ Àöng Nam AÁ trong giai àoanå 2022 - 2024. Hanâ g trùm ngûúiâ chêu Phi khacá àa ä trú ã vï ì quï hûúng, bao gömì Ethiopia va â Uganda. Taiå Kenya, khoanã g 80% dên söë dûúiá 35 tuöií va â ty ã lï å thêtë nghiïpå cao. Chñnh phu ã thucá àêyí cacá chûúng trònh xuêtë khêuí lao àönå g nhû mötå giaiã phapá khùcæ phucå , vúiá mötå cuöcå khaoã satá gênì àêy cho thêyë 4 trong 10 thanh niïn Kenya àa ä cên nhùcæ viïcå di cû. Öng Mutuku Nguli, giamá àöcë àiïuì hanâ h cuaã Quy ä Chönë g buön ngûúiâ Àöng Phi, cho biïtë nhûnä g ke ã tuyïní dunå g nö lï å àa ä lúiå dunå g nö î lûcå thucá àêyí di cû cuaã chñnh phu,ã nhùmæ mucå tiïu vaoâ ngûúiâ Kenya thöng qua quanã g caoá viïcå lamâ trûcå tuyïnë , manå g xa ä höiå va â tin nhùnæ , hoùcå bùnç g cacá h àïnë thùm trûcå tiïpë cacá vunâ g nöng thön. HÖIÌ HÛÚNG KHOÁ KHÙN, TÖNË KEÁM Mùåc duâ Thaái Lan àaä giuáp àúä haâng nghòn ngûúâi, viïåc höìi hûúng hoå rêët töën keám vaâ àêìy thaách thûác. Sau khi taåm giûä nhûäng ngûúâi lao àöång taåi biïn giúái, caác quan chûác Thaái Lan xaác àõnh hoå laâ naån nhên cuãa naån buön ngûúâi trûúác khi thaã hoå vïì nûúác, núi phaãi chuêín bõ phöëi húåp vaâ chi traã cho chuyïën ài cuãa hoå. Ca ã Uganda vaâ Ethiopia àïuì khöng co á àaiå sû á quaná taiå Thaiá Lan, hanå chïë kha ã nùng xacá àõnh võ trñ nanå nhên úã Myanmar. Àêuì nùm nay, hanâ g chucå ngûúiâ Uganda vaâ Ethiopia bõ mùcæ ketå taiå biïn giúiá Myanmar - Thaiá Lan do nöî lûcå höiì hûúng bõ àònh trï.å Theo öng Jason Tower, thuöcå Töí chûcá Toanâ cêuì chönë g töiå phamå co á tö í chûcá xuyïn quöcë gia, cacá tö í chûcá lûaâ àaoã àa ä lúiå dunå g nhûnä g lö î höní g trong àaiå diïnå ngoaiå giao cuaã Àöng Phi àïí ngùn canã nanå nhên tòm kiïmë giupá àú,ä tuyïn böë rùnç g “chñnh phuã cuaã ho å khöng quan têm” àïí khiïnë ho å tû â bo ã hy vonå g. “Rötë cuöcå , ào á chñnh laâ mucå àñch cuaã cacá tö í chûcá lûaâ àaoã : biïnë nhûnä g ngûúiâ nayâ thanâ h nhûnä g cö î mayá kiïmë tiïnì , co á kha ã nùng hoatå àönå g nhû nhûnä g ke ã lûaâ àaoã co á nùng lûcå cao”, öng Tower noiá . n Ngaây caâng coá nhiïìu ngûúâi Kenya, Uganda vaâ Ethiopia bõ buön baán sang Myanmar àïí bùæt laâm viïåc, núi hoå coá thïí bõ àaánh àêåp vaâ tra têën nïëu khöng àaåt chó tiïu lûâa àaão. Àûúâng dêy lûâa àaoã Àöng Nam AÁ nhùæm vaoâ ngûúâi treã chêu Phi Anh Duncan Okindo úã Nairobi. Chanâ g trai 26 tuöií nayâ bõ lûaâ sang Thaiá Lan röiì bõ baná lamâ nö lïå ú ã Myanmar [ HA Â MY ] (theo theguardian.com, ngayâ 9/9/2025) Chuã nhêåt 14/9/2025 12 BAOÁ TIÏNÌ PHONG PHATÁ HANÂ H TÊTË CA Ã CACÁ NGAYÂ TRONG TUÊNÌ Theo mötå nghiïn cûuá múiá , sû å gia tùng sû ã dunå g khêuí trang dunâ g mötå lênì trong àaiå dõch COVID àa ä taoå ra “quaã bom hoaá hocå ” co á thï í gêy haiå cho con ngûúiâ , àönå g vêtå va â möi trûúnâ g. Hanâ g triïuå tênë khêuí trang lamâ tû â polypropylen vaâ cacá loaiå nhûaå khacá àang bõ phên huyã , giaiã phoná g cacá hatå vi nhûaå va â chêtë phu å gia hoaá hocå , bao gömì chêtë gêy röië loanå nöiå tiïtë . “Nghiïn cûáu naây àaä nhêën maånh nhu cêìu cêëp thiïët phaãi xem xeát laåi caách chuáng ta saãn xuêët, sûã duång vaâ thaãi boã khêíu trang”, baâ Anna Bogush thuöåc Trung têm Nöng sinh thaái, Nûúác vaâ Khaã nùng phuåc höìi cuãa Àaåi hoåc Coventry (Anh), taác giaã chñnh cuãa nghiïn cûáu, cho biïët. Hêìu hïët khêíu trang àïìu bõ chön lêëp hoùåc vûát bûâa baäi trïn àûúâng phöë, cöng viïn, baäi biïín, àûúâng thuãy vaâ khu vûåc nöng thön, núi chuáng bùæt àêìu phên huãy. Nghiïn cûáu gêìn àêy phaát hiïån sûå hiïån diïån àaáng kïí cuãa khêíu trang duâng möåt lêìn trong caã möi trûúâng trïn caån vaâ dûúái nûúác. Baâ Bogush vaâ àöìng taác giaã, öng Ivan Kourtchev, bùæt àêìu thûã nghiïåm àïí xaác àõnh xem bao nhiïu haåt vi nhûåa àûúåc giaãi phoáng tûâ khêíu trang nùçm trong nûúác. Hoå àïí nhûäng chiïëc khêíu trang múái mua trong bònh chûáa 150ml nûúác tinh khiïët trong 24 giúâ, sau àoá loåc chêët loãng qua maâng loåc àïí kiïím tra. Moiå khêuí trang àûúcå ba â Bogush vaâ öng Kourtchev kiïmí tra àïuì ro â ró vi nhûaå , nhûng khêuí trang FFP2 vaâ FFP3, àûúcå quanã g caoá la â biïnå phapá baoã vï å töië ûu nhêtë chönë g laiå virus, roâ ró nhiïuì nhêtë , vúiá sö ë lûúnå g gêpë 4-6 lênì . “Kñch thûúác haåt vi nhûåa rêët àa daång, tûâ khoaãng 10òm àïën 2.082òm (1òm = 1/1.000 mm) nhûng caác haåt vi nhûåa dûúái 100òm laåi chiïëm ûu thïë trong nûúác”, hoå viïët trïn taåp chñ Environmental Pollution. Khöng chó vêåy, hoå coân coá möåt phaát hiïån àaáng lo ngaåi hún. Phên tñch nûúác nhiïîm vi nhûåa cho thêëy khêíu trang y tïë cuäng thaãi ra bisphenol B, möåt hoáa chêët gêy röëi loaån nöåi tiïët, hoaåt àöång giöëng nhû estrogen khi àûúåc hêëp thuå vaâo cú thïí ngûúâi vaâ àöång vêåt. Tñnh àïën töíng lûúång khêíu trang duâng möåt lêìn àûúåc saãn xuêët trong thúâi kyâ àónh àiïím cuãa àaåi dõch, caác nhaâ nghiïn cûáu ûúác tñnh chuáng àaä thaãi ra möi trûúâng 128 - 214kg bisphenol B. n Ûúác tñnh coá khoaãng 129 tyã khêíu trang àûúåc sûã duång möîi thaáng trïn toaân thïë giúái vaâo thúâi kyâ àónh àiïím cuãa àaåi dõch COVID-19, àïí laåi hêåu quaã tiïìm êín khön lûúâng khi chuáng khöng àûúåc xûã lyá hoùåc taái chïë. Khêuí trang COVID - “quaã bom hoaá hocå nö í chêmå ” Nhûnä g chiïcë khêuí trang àang phên huyã , giaiã phoná g cacá hatå vi nhûaå va â chêtë phu å gia hoaá hocå Nhòn ra thïë giúái [ NGOCÅ DIÏPÅ ] (theo ehn.org, ngayâ 8/9/2025) Nhûng ngay caã khi cacá nûúcá Àöng Phi höiì hûúng cöng dên, cacá cöng ty tuyïní dunå g vênî tiïpë tucå quanã g caoá viïcå lamâ giaã maoå . Anh Okindo cho biïtë nhiïuì ngûúiâ Kenya vênî àang cên nhùcæ viïcå chuyïní àïnë Àöng Nam A.Á
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==