9 n Thứ Bảy n Ngày 13/9/2025 VĂN HÓA - GIẢI TRÍ rầm, tiếng thông reo như khúc nhạc xưa. Nhưng nếu chỉ dừng ở lãng mạn, ta sẽ bỏ lỡ lớp sâu. Ở đây, thơ và thiền dẫn người đến nhân nghĩa. Từ Côn Sơn, Nguyễn Trãi đi ra làm việc lớn, rồi lại trở về để soi chiếu đúng - sai, trắng - đen trong lòng mình. Cư sĩ Tư cũng kể tôi nghe tập tục xưa: “Làm quan lừng lẫy một thời rồi cũng đến lúc về nghỉ, nhiều người cũng nên lên núi này rửa tay trong suối. Không phải vì tay bẩn, mà vì lòng dễ vẩn đục”. Lời ấy nghe tưởng đùa, nhưng ở Côn Sơn, nó thành nghi thức nhỏ, kẻ cầm bút, người cầm quyền, trước hết phải biết ngồi yên nghe suối. Thiền ở đây không trốn đời, thiền là cách sống giữa đời cho đúng mực. KIẾP BẠC, HÀO KHÍ VÀ KỶ CƯƠNG Rời Côn Sơn, con đường lượn qua khu ruộng, xóm nhà thấp. Lục Đầu Giang mở ra như một biển sông giao hòa sáu dòng nước. Bến Kiếp Bạc đón tôi bằng những phướn ngũ sắc, mái đình trầm, cột lim thâm nâu vết tay. Đây là “đại bản doanh” linh thiêng của ký ức Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn, vị tướng đưa dân tộc đi qua ba lần bão táp Nguyên Mông, dựng nên kỷ cương quốc gia bằng kỷ luật quân dân. Ở đền thờ chính, hương trầm như một sợi dây thơm kết nối kẻ đến sau với người đi trước. Bức đại tự hoành phi, câu đối khảm trai, gươm giáo, trống đồng, mỗi vật đều có trọng lượng riêng. Không khí ở Kiếp Bạc khiến người ta hiểu vì sao bản hịch xưa đòi hỏi mỗi nhà, mỗi người đều phải tự gánh phần trách nhiệm. Hào khí không chỉ là khí thế nhất thời, nó là kỷ luật chung, từ chuyện lớn đến chuyện bé, từ lúc trận mạc đến lúc canh nông. Tôi gặp một đội tình nguyện viên toàn người trẻ. Ngày thường, các bạn đến đây trồng hoa, tưới cây và dọn dẹp vệ sinh. Còn những lúc lễ hội, các bạn sẽ phối hợp với lực lượng chức năng và nhà chùa phân luồng, chỉ dẫn cho du khách. “Bọn em gọi cách làm này là tình nguyện văn minh”, một bạn nói. Văn minh không phải để giữ hình ảnh cho đẹp mà văn minh là để giữ không gian thiêng khỏi bị phá bởi tiếng ồn, rác thải, chen lấn. NƠI GIAO THOA MẠCH NGUỒN Đứng trên đồi thông nhìn xuống, tôi bỗng thấy Côn Sơn-Kiếp Bạc như hai bàn tay. Một tay nâng trí, một tay nâng khí. Trí mà không khí, sẽ héo. Khí mà không trí, sẽ nóng. Trúc Lâm đưa đến Côn Sơn một đường tu nhân nghĩa. Lịch sử đưa đến Kiếp Bạc một đường tu kỷ cương. Hai con đường gặp nhau ở con người Việt Nam, người biết yêu nước bằng lòng thương người, biết giữ nước bằng cách giữ kỷ luật. Khi Nguyễn Trãi viết bản Bình Ngô, tuyên ngôn lớn của dân tộc. Ông từng nói: “dùng đại nghĩa để thắng hung tàn, lấy chí nhân để thay cường bạo”. Đó không chỉ là mưu lược thời chiến, đó là đạo trị nước thời bình, khơi dậy điều tử tế trong lòng dân, xây kỷ cương trên nền tảng đồng thuận, chứ không chỉ bằng cưỡng bức. Nếu Trúc Lâm dạy “cư trần lạc đạo”, thì Ức Trai dạy “cư quốc lạc dân”, sống giữa quốc gia mà làm cho dân yên. Trong câu chuyện với một bác quản tự, tôi hỏi: “Theo bác, điều gì là quý nhất ở Côn Sơn-Kiếp Bạc?”. Bác nói chậm: “Là sự gặp nhau. Ở đây, cái riêng không tách cái chung. Người tu không quên nước, người lính không quên đạo. Người dân không quên nhau”. Lời giản dị, mà như một phiên bản đời thường của học thuyết xưa: “tề gia, trị quốc, bình thiên hạ” không phải một chuỗi xa vời. Từ Côn Sơn-Kiếp Bạc, con đường di sản sẽ đưa ta lên chùa Thanh Mai, rừng phong và dấu chân Nhị Tổ. Ở đó, màu lá chuyển theo mùa sẽ kể tiếp câu chuyện kỷ luật của Trúc Lâm, một kỷ luật không cứng, nhưng bền như mạch đá. Trước khi đi, tôi cúi tay múc một vốc nước suối Côn Sơn rửa mặt. Nước róc qua kẽ tay, mang theo mùi đá ẩm và bóng thông, nước mát lạnh và lòng rất nhẹ. (còn nữa) H.D chia sẻ trải nghiệm, cùng bàn luận trước một hiện vật hay bức tranh tái hiện". Song hành với đó là việc đưa công nghệ vào đời sống bảo tàng. Những mã QR đa ngôn ngữ, các kho tư liệu trực tuyến, những câu chuyện lịch sử được kể lại qua nền tảng số, sẽ khiến câu chuyện Điện Biên Phủ hiện diện trong đời sống hôm nay một cách tự nhiên. Và hơn cả, bảo tàng có thể trở thành diễn đàn đối thoại, tạo điều kiện cho các cuộc thi tranh luận, những dự án liên môn về hòa bình và ký ức được khởi phát, đưa quá khứ bước ra khỏi khung kính trưng bày để gắn kết với hiện tại và tương lai”. ĐIỂM HẸN CỦA KÝ ỨC Được xây dựng từ năm 2012, khánh thành năm 2014, Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ mang kiến trúc hiện đại với hình dáng chiếc mũ nan phủ lưới ngụy trang, hệ thống nan bê tông tạo hình quả trám, gợi nhắc hình ảnh áo trấn thủ của chiến sĩ năm xưa. Với diện tích 1.250m2, phần trưng bày cố định giới thiệu gần 1.000 hiện vật gốc, tái hiện sinh động 56 ngày đêm chiến dịch. Điểm nhấn đặc biệt ở Bảo tàng là bức tranh Panorama, toàn cảnh Chiến dịch Điện Biên Phủ, với diện tích 4.500m2, chiều cao 20,5m, dài 132m, đường kính 42m. Đây là bức tranh toàn cảnh đầu tiên và duy nhất tại Việt Nam, lớn nhất Đông Nam Á và nằm trong số ba bức tranh tròn lớn nhất thế giới. Vẽ bằng sơn dầu trong 9 năm, Panorama khắc họa 4.500 nhân vật, chia thành 4 trường đoạn từ “Toàn dân ra trận” đến “Khúc khải hoàn mừng chiến thắng”. Từ tháng 3/2024, khách tham quan có thể sử dụng điện thoại quét QR để tìm hiểu nội dung bức tranh bằng tiếng Việt, Anh và Pháp. Nhà sử học Clément Fabre nhận định: “Trận Điện Biên Phủ đánh dấu một mốc lịch sử có tính quyết định, đối với Việt Nam, đối với Pháp, và rộng hơn là đối với sự hình thành của thế giới mà chúng ta đang sống ngày nay, bởi chiến thắng này đã góp phần to lớn vào tiến trình phi thực dân hóa trên toàn cầu. Đối với chúng tôi, việc được cùng các đồng nghiệp Việt Nam nghiên cứu về sự kiện mang tính bước ngoặt của lịch sử thế giới này, cũng như cùng nhau chia sẻ kinh nghiệm và chuyên môn quanh ký ức chung ấy, là một nhiệm vụ đầy ý nghĩa và thú vị”. Ở chiều ngược lại, phía Việt Nam nhìn nhận hợp tác này như một cơ hội để tiếp cận tri thức bảo tàng học hiện đại, đồng thời làm phong phú thêm cách truyền tải lịch sử và khơi gợi đối thoại quốc tế. Khác với những chương trình hỗ trợ bảo tàng trước đây, dự án hợp tác giữa Điện Biên và Caen lần này mang theo nhiều nét mới. Điểm nổi bật chính là tinh thần đối thoại bình đẳng: không chỉ tiếp nhận kỹ thuật và kinh nghiệm từ Pháp, các chuyên gia Việt Nam cũng có cơ hội giới thiệu cách kể chuyện lịch sử từ góc nhìn bản địa, để đối tác hiểu rõ hơn tinh thần và giá trị mà Điện Biên Phủ mang lại cho người Việt. Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ trưng bày hiện đại cũng được đặt ra, từ số hóa tư liệu, kết hợp hình ảnh động, âm thanh đến những trải nghiệm nhập vai, biến bảo tàng từ một không gian tĩnh tại thành nơi sống động, gần gũi với công chúng. Một hướng đi đáng chú ý khác là triển lãm xuyên quốc gia: trong tương lai, những hiện vật từ Điện Biên Phủ có thể được trưng bày tại Caen, và ngược lại, mở rộng cơ hội để công chúng quốc tế tiếp cận câu chuyện lịch sử này. HẠ ĐAN kỷ cương Sách vở ở Côn Sơn không chất trên kệ, mà dựng thành đá tảng, treo vào tiếng chuông Ở Côn Sơn thông đứng chụm đầu, những thân cây rướn lên như những dòng kinh thẳng Nhà sử học Clément Fabre nhận định: “Trận Điện Biên Phủ đánh dấu một mốc lịch sử có tính quyết định, đối với Việt Nam, đối với Pháp, và rộng hơn là đối với sự hình thành của thế giới mà chúng ta đang sống ngày nay, bởi chiến thắng này đã góp phần to lớn vào tiến trình phi thực dân hóa trên toàn cầu. Đối với chúng tôi, việc được cùng các đồng nghiệp Việt Nam nghiên cứu về sự kiện mang tính bước ngoặt của lịch sử thế giới này, cũng như cùng nhau chia sẻ kinh nghiệm và chuyên môn quanh ký ức chung ấy, là một nhiệm vụ đầy ý nghĩa và thú vị”. Chiếc cầu Mường Thanh lịch sử được phục dựng trong Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==