6 n Thứ Sáu n Ngày 12/9/2025 KHOA GIÁO ĐẾN MÙA LẠI “LÙM XÙM” Sau khi Hội đồng Giáo sư Nhà nước (HĐGSNN) công bố danh sách ứng viên được HĐGS cơ sở đề xuất xét công nhận chức danh GS, PGS năm 2025, cộng đồng nhà khoa học trên cả nước bắt đầu “soi” hồ sơ khoa học của ứng viên. Một số ứng viên đã bị “bắt lỗi” khi các bài báo khoa học có vấn đề. Mới đây nhất, fanpage liêm chính khoa học hút trên 133.000 thành viên phản ánh thông tin về một ứng viên ngành Y học. Theo các dữ liệu đối chiếu từ thư viện trường và thông tin khóa luận tốt nghiệp sinh viên, trong tổng số 5 bài báo quốc tế uy tín mà ứng viên kê khai là tác giả chính, có đến 4/5 bài báo trùng khớp gần như hoàn toàn với các khóa luận tốt nghiệp của sinh viên. Đặc biệt, ứng viên này lại không phải là giảng viên hướng dẫn, cũng không được ghi nhận trong vai trò hướng dẫn. Một ứng viên PGS của ngành Kinh tế cũng được phản ánh rằng, có 6/8 bài báo quốc tế trong hồ sơ khoa học của ứng viên đăng trên các tạp chí “săn mồi” (tạp chí lừa đảo, lừa đảo hoặc giả mạo); 2/5 bài báo quốc tế ứng viên là tác giả chính đã bị loại khỏi danh mục Scoupus (danh mục tạp chí uy tín thế giới). Trong số 27 bài báo công bố trên các tạp chí trong nước có đến 24 bài báo được đăng trên các tạp chí “gà nhà” (là tạp chí của trường nơi ứng viên công tác). Một ứng viên PGS khác của HĐGS ngành Y có số lượng bài báo tăng đột biến trong thời gian gần đây. Vị này có bằng tiến sĩ năm 2015. Nhưng đến năm 2020 mới có bài báo khoa học đăng trên tạp chí quốc tế (tính từ khi có bằng tiến sĩ). Nhưng trong năm 2023, năm 2024 và 6 tháng đầu năm 2025, vị này đã công bố 40 bài báo khoa học trong nước và quốc tế. Cụ thể, trong năm 2023, ứng viên công bố 10 bài, với 5 bài là tác giả chính; năm 2024, công bố 19 bài, với 12 bài là tác giả chính; 6 tháng đầu năm 2025, công bố 11 bài, với 7 bài là tác giả chính. Một nhà khoa học đặt vấn đề về việc tại sao một số tạp chí nước ngoài có bài báo bị gỡ, bị loại khỏi danh mục tạp chí uy tín hay thậm chí là tạp chí săn mồi thÈ bị lên tiếng gay gắt, trong khi đó các tạp chí trong nước lại được bỏ qua? Liệu có sâ phân biệt đối xà, và ưu đãi đặc quyền cho các tạp chí trong nước, dù quy trÈnh xét duyệt không có tính khách quan, thậm chí là hÈnh thức, chủ yếu là phục vụ mục đích kinh tế? Việc xét chức danh GS, PGS ở Việt Nam hiện nay, thông qua việc rà soát hồ sơ của các ứng viên năm 2024, và hồ sơ của các thành viên HĐGS ngành năm 2024 và 2025 cho thấy chủ yếu dâa trên các công bố trong nước. Việc này dù mang lại một số lợi ích, lại tiềm ẩn nhiều hệ lụy, ảnh hưởng đến chất lượng học thuật và uy tín quốc tế của của các nhà khoa học khi được bổ nhiệm chức danh này. Theo nhà khoa học này, những hệ lụy bao gồm thiếu quy trÈnh thẩm định nghiêm ngặt theo tiêu chuẩn quốc tế. Phần lớn tạp chí trong nước không được xếp hạng trong các cơ sở dữ liệu uy tín như Scopus hay Web of Science. Điều này dẫn đến nguy cơ các công trÈnh thiếu tính đột phá hoặc chất lượng thấp vẫn được công nhận, làm giảm giá trị học thuật của chức danh GS, PGS khi so sánh với các nước phát triển. Việc tập trung vào công bố trong nước hạn chế tính quốc tế hóa của nghiên cứu. Các nhà khoa học Việt Nam ít có động lâc đăng bài trên tạp chí quốc tế, nơi yêu cầu cao về chất lượng và tiêu chí mới mẻ. Hệ quả là các GS, PGS Việt Nam có thể thiếu tầm ảnh hưởng toàn cầu, khó tham gia vào các mạng lưới học thuật quốc tế hoặc cạnh tranh trong các dâ án nghiên cứu lớn. Hệ thống xét duyệt dâa vào công bố trong nước dễ dẫn đến hiện tượng “lạm phát” công trÈnh. Các ứng viên có thể tăng số lượng bài báo hoặc sách bằng cách xuất bản trên các tạp chí kém uy tín hoặc trùng lặp nội dung (như giáo trÈnh, sách tham khảo tương tâ nhau). Điều này làm suy giảm tính minh bạch và công bằng trong xét duyệt, đồng thời tạo ra áp lâc “chạy đua số lượng” thay vÈ tập trung vào chất lượng. Đặc Tại Mỹ, lộ trÈnh thường bắt đầu từ trợ lý giáo sư (assistant professor). Sau khoảng 5-7 năm giảng dạy và nghiên cứu, ứng viên sẽ được xét duyệt để trở thành PGS (associate professor) kèm theo nhiệm kỳ lâu dài. Điều kiện cơ bản bao gồm: Có bằng tiến sĩ; xuất bản tối thiểu 15-20 bài báo khoa học quốc tế (nhiều trường Ivy League còn yêu cầu cao hơn); giảng dạy hiệu quả, trung bÈnh 2-3 học phần/năm; tham gia hướng dẫn nghiên cứu sinh; có đóng góp phục vụ cộng đồng học thuật và xã hội. Để lên GS (professor), nhà khoa học cần chứng minh tầm ảnh hưởng quốc tế, thường phải có sách chuyên khảo xuất bản bởi các nhà xuất bản uy tín, được mời làm chủ tọa hội nghị, hoặc nhận các giải thưởng khoa học lớn. Khác với Mỹ, ở Đức danh xưng GS không phải cấp bậc mà là một vị trí công vụ. Ứng viên thường trải qua giai đoạn juniorprofessor (giáo sư trẻ) hoặc sau khi hoàn thành habilitation - một chứng chỉ sau tiến sĩ chứng minh khả năng nghiên cứu và giảng dạy độc lập. Yêu cầu phổ biến là có bằng tiến sĩ và thường phải có habilitation; xuất bản từ 25-40 công trÈnh khoa học có uy tín; tối thiểu 6-8 năm kinh nghiệm giảng dạy tại các trường đại học; năng lâc xin tài trợ nghiên cứu từ Quỹ Khoa học Đức (DFG) hoặc EU. Quy trÈnh bổ nhiệm rất cạnh tranh: Khi một trường đại học công bố tuyển GS, hội đồng tuyển chọn sẽ mời các chuyên gia trong và ngoài nước phản biện hồ sơ trước khi ra quyết định. Ở Hà Lan, hệ thống gồm: Giảng viên (universitair docent), giảng viên cao cấp (universitair hoofddocent, tương đương PGS), GS (hoogleraar). Ứng viên thường cần: Tối thiểu 5 năm kinh nghiệm giảng dạy sau tiến sĩ; công bố khoảng 20-30 bài báo trên các tạp chí ISI/Scopus; có năng lâc hướng dẫn tiến sĩ và chủ trÈ dâ án nghiên cứu quốc tế. Việc bổ nhiệm GS do Hội đồng trường quyết định, sau khi tham khảo ý kiến từ khoa và các nhà khoa học độc lập. Tại Thụy Điển, PGS thường được gọi là giảng viên chính, trong khi học hàm GS vẫn là vị trí cao nhất. Điều kiện: Ít nhất 4-6 năm kinh nghiệm giảng dạy bậc đại học; hoàn thành khóa đào tạo sư phạm đại học (bắt Nhà khoa học làm việc trong phòng nghiên cứu ẢNH: HOA BAN Năm nay, có 933 ứng viên được HĐGS cơ sở đề nghị xét công nhận đạt tiêu chuẩn chức danh GS,PGS, tăng 260 người so với năm ngoái, tương đương khoảng 38,6%. Danh sách này chưa bao gồm số lượng ứng viên HĐGS ngành Khoa học An ninh và HĐGS ngành Khoa học Quân sự. Ba mô hình khác biệt Giáo sư/phó giáo sư (GS/PGS) là bậc thang nghề nghiệp, thăng tiến nội bộ trong trường ở Mỹ, Úc, Anh…; GS là vị trí công việc cụ thể, không phải cấp bậc thăng tiến ở Đức, Hà Lan, Thụy Điển…; GS/PGS là danh hiệu học thuật quốc gia do nhà nước công nhận ở Nga… Giáo sư Đại học Kỹ thuật Munich, Đức (trái) và nghiên cứu sinh sau tiến sĩ đang xem mô hình máy tính cải tiến của họ - mô hình này dự đoán các kiểu kích hoạt nơ-ron mà ốc tai điện tử tạo ra trong dây thần kinh thính giác ẢNH: TUM Trong giới học thuật, giáo sư/ phó giáo sư không chỉ là danh vị cao quý mà còn phản ánh uy tín khoa học, đóng góp cho đào tạo và nghiên cứu. Tuy nhiên, cách thức phong học hàm này ở mỗi quốc gia lại có sự khác biệt đáng kể, tùy thuộc truyền thống đại học và cơ chế quản lý giáo dục. Bài báo khoa học vẫn là “gót chân Asin” của một số ứng viên được đề xuất xét công nhận tiêu chuẩn chức danh Giáo sư, Phó giáo sư (GS,PGS) năm nay. ỒN ÀO XÉT CÔNG NHẬN GS, PGS: Vẫn băn khoăn bài báo khoa học
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==