CỞI NHIỀU NÚT THẮT Suốt nhiều năm qua, doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) luôn giữ vai trò đặc biệt trong nền kinh tế Việt Nam, được giao trọng trách nắm giữ các lĩnh vực then chốt, bảo đảm an ninh năng lượng, hạ tầng và an sinh xã hội. Thế nhưng, dù sở hữu nguồn lực khổng lồ về vốn, đất đai, thị phần và sự hậu thuẫn từ Nhà nước, không ít DN lại vận hành kém hiệu quả, thậm chí trở thành gánh nặng. Mới đây nhất, Kiểm toán Nhà nước vừa chỉ ra hàng loạt DNNN làm ăn, đầu tư thua lỗ. Ông Dương Quang Thành - nguyên Chủ tịch Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho rằng, căn nguyên sâu xa không chỉ đến từ hạn chế nội tại, mà phần nhiều xuất phát từ sự trói buộc bởi cơ chế quản lý chằng chịt, thiếu linh hoạt, khiến những tập đoàn, tổng công ty dù có tiềm lực vẫn không thể phát huy hết sức mạnh. Điển hình như EVN từng muốn đầu tư mạnh vào năng lượng tái tạo nhưng thủ tục kéo dài ba đến bốn năm, khi hoàn tất thì cơ hội đã trôi qua. Nếu có cơ chế thông thoáng hơn, EVN hoàn toàn có thể nắm bắt thời cơ vàng để phát triển điện gió, điện mặt trời. Cùng với đó, quản trị doanh nghiệp lại chồng chéo, khi các tập đoàn vừa phải tuân thủ nguyên tắc thị trường, vừa bị kiểm soát như một cơ quan hành chính khiến DN rất khó hoạt động. Để cởi trói cho các DNNN, mới đây Quốc hội thông qua Luật Quản lý và Đầu tư vốn Nhà nước tại doanh nghiệp (Luật số 68), có hiệu lực từ ngày 1/8. Đây được coi là bước ngoặt thể chế quan trọng nhất trong hàng chục năm qua. Luật mới đã đặt nền tảng để DNNN được cởi trói, tự chủ, linh hoạt để vươn mình trong kỷ nguyên hội nhập mới. Điểm đổi thay lớn nhất chính là việc trao quyền tự chủ mạnh mẽ hơn cho doanh nghiệp. Nếu như trước đây, mọi chiến lược phát triển 5 năm, 10 năm hay kế hoạch kinh doanh hằng năm đều phải qua nhiều tầng phê duyệt từ cơ quan đại diện chủ sở hữu, nay Hội đồng thành viên hoặc Chủ tịch công ty được toàn quyền phê duyệt và triển khai. Đây không chỉ là cải cách thủ tục, mà là chuyển đổi bản chất: từ cơ chế “xin - cho” sang cơ chế “tự quyết gắn trách nhiệm”. DNNN lần đầu tiên có thể vận hành như một doanh nghiệp thực thụ, đúng nghĩa thị trường. Đặc biệt, luật đã xóa bỏ rào cản trong một số ngành nghề như bất động sản, mở rộng không gian kinh doanh vốn bị hạn chế lâu nay. Về sử dụng lợi nhuận, doanh nghiệp được phép trích tối đa 50% lợi nhuận sau thuế để bổ sung Quỹ đầu tư phát triển, và trích tối đa ba tháng lương cho Quỹ khen thưởng, phúc lợi. Điều này không chỉ gia tăng động lực quản trị mà còn giúp DNNN có cơ chế khuyến khích và giữ chân nhân tài, một trong những điểm nghẽn lớn nhất nhiều năm qua. Một điểm đột phá nữa là hệ thống tiêu chí đánh giá hiệu quả hoạt động. Nếu luật cũ chỉ tập trung vào lợi nhuận, thì Luật 68 đã mở rộng thành 7 tiêu chí, bổ sung thêm hiệu quả hoạt động đầu tư và nghĩa vụ nộp ngân sách. Đây là sự thay về chất: doanh nghiệp không chỉ bị đánh giá ở khả năng tạo lợi nhuận, mà còn ở mức độ thực hiện trách nhiệm xã hội và đóng góp cho ngân sách quốc gia. Điều này tạo ra thước đo công bằng, toàn diện và buộc DNNN phải vận hành minh bạch, hiệu quả hơn. LUỒNG GIÓ MỚI CHO DNNN TS Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương cho rằng, DNNN hiện bị trói trong vòng kim cô cơ chế. Nếu không tháo bỏ, dù có vốn, có thị trường, họ cũng không thể cạnh tranh. Thay đổi cơ chế không chỉ là tháo gỡ khó khăn, mà còn là mệnh lệnh từ thực tiễn. Theo ông Cung, những đề xuất tháo gỡ cơ chế vừa qua được coi là luồng gió mới, mở ra triển vọng cho một kỷ nguyên vươn mình mạnh mẽ hơn của DNNN. Chính phủ cùng các bộ ngành đã đưa ra một loạt kiến nghị quan trọng: Phân định rạch ròi vai trò quản lý Nhà nước và vai trò chủ sở hữu vốn, trao thêm quyền tự chủ cho doanh nghiệp để rút ngắn thủ tục đầu tư, giảm bớt những tầng nấc xin - cho. Song song với đó, cơ chế tiền lương theo thị trường đang được thí điểm ở những tập đoàn lớn như EVN, PVN, Viettel, VNPT, gắn thu nhập với hiệu quả và vị trí cạnh tranh, đủ sức giữ chân chuyên gia giỏi. Một điểm nghẽn khác là quá trình cổ phần hóa, thoái vốn vốn trì trệ nhiều năm, nay được đề xuất tháo gỡ bằng việc công khai, minh bạch hơn trong định giá và niêm yết, tránh cảnh kéo dài hàng thập kỷ mà không hoàn tất. Đặc biệt, các cơ quan quản lý còn khuyến khích áp dụng chuẩn quản trị quốc tế, tách bạch vai trò Hội đồng thành viên và Ban điều hành, để doanh nghiệp hoạt động theo đúng nghĩa thị trường. Để khai thác thế mạnh vốn cùng công nghệ, các tập đoàn lớn còn được tạo hành lang pháp lý thông thoáng hơn để đầu tư ra nước ngoài, tham gia cuộc chơi toàn cầu thay vì chỉ quẩn quanh trong nước. “Đây là thời điểm bản lề. Nếu quyết liệt cởi trói, chúng ta sẽ có những DNNN đủ sức trở thành doanh nghiệp đầu tàu của khu vực, diện mạo DNNN chắc chắn sẽ thay đổi”, ông Cung nhận xét. TS Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược thương hiệu và cạnh tranh cho rằng, DNNN đã từng là cánh tay nối dài của Nhà nước trong nhiều giai đoạn lịch sử, góp phần quan trọng trong việc xây dựng nền tảng hạ tầng và bảo đảm an ninh quốc gia. Nhưng trong kỷ nguyên mới, họ cần một chiếc áo thể chế vừa vặn hơn, linh hoạt hơn, để có thể cạnh tranh và hội nhập. Theo ông Thành, những đề xuất cởi trói lần này không chỉ mang ý nghĩa tháo gỡ khó khăn, mà còn mở ra cơ hội để DNNN bước qua ràng buộc của cơ chế cũ, trở thành động lực phát triển thực sự của nền kinh tế. Điều này giúp các DNNN có khả năng chủ động hơn trong việc nắm bắt cơ hội thị trường, triển khai dự án kịp thời, giảm thiểu chi phí cơ hội. Cơ chế tiền lương linh hoạt sẽ giúp cạnh tranh nhân lực, thu hút những chuyên gia giỏi vốn lâu nay bị “chảy máu” sang khu vực tư nhân. Quá trình cổ phần hóa sẽ được khơi thông, đưa thêm dòng vốn mới vào nền kinh tế, đồng thời xóa bỏ cơ chế xin - cho vốn dễ nảy sinh tiêu cực. DƯƠNG HƯNG Hàng loạt cải cách mới về thể chế chưa từng có vừa được Quốc hội ban hành đang tạo luồng sinh khí mới cho các doanh nghiệp, tập đoàn Nhà nước. Không chỉ tháo gỡ các nút thắt, đây còn là tín hiệu khởi đầu cho một thế hệ doanh nghiệp đầu tàu mới của nền kinh tế Việt Nam. Thoát vòng “kim cô”, doanh nghiệp nhà nước vươn mình “Cởi trói hôm nay chính là để ngày mai họ có thể vươn mình ra thế giới, mang thương hiệu Việt Nam sánh ngang cùng các tập đoàn quốc tế. Vấn đề còn lại là mức độ quyết liệt trong triển khai, sự đồng bộ giữa chính sách và thực thi. Nếu làm được, DNNN sẽ không còn là biểu tượng của trì trệ, mà sẽ trở thành những con chim đầu đàn dẫn dắt nền kinh tế Việt Nam trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”. TS VÕ TRÍ THÀNH, Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược thương hiệu và cạnh tranh Hàng loạt nút thắt mới vừa được cởi trói kỳ vọng tạo đột phá cho các DNNN Mới đây, Thủ tướng đề nghị Petrovietnam phải lọt top 5 doanh nghiệp lớn nhất ASEAN trong vòng 5 năm tới 15 VƯƠN RA BIỂN LỚN n Số 242+243+244+245
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==