UAV đã và đang được nhiều nước đưa vào biên chế của quân đội nhằm thực hiện nhiệm vụ trinh sát, cảnh báo sớm, chỉ thị mục tiêu, làm mồi bẫy, tấn công… Chiến thuật tấn công liều chết bằng nhiều UAV cùng lúc (bầy đàn) là một nhân tố mới trong tấn công đường không, mở ra một cuộc cách mạng trong tác chiến đối không. Hồi tháng 5/2024, công ty Mỹ UVify đưa 5.293 UAV sang Hàn Quốc để trình diễn bầy đàn UAV lớn nhất thế giới. Chúng đã bay theo đội hình với nhiều hình thù khó tạo, đồng nghĩa là tạo các quỹ đạo bay phức tạp và kết nối với nhau rất khớp. VỤ TẤN CÔNG ĐẪM MÁU Hiện nay, UAV được sử dụng rộng rãi ở các vùng xung đột như Ukraine, Dải Gaza, Israel, Iran… Hezbollah tuyên bố, hôm 13/10, họ phóng hàng chục rốc-két về phía hai thị trấn Nahariya và Acre ở miền bắc Israel buộc hệ thống phòng không của Israel phải kích hoạt. Cùng lúc đó, Hezbollah tổ chức tấn công Israel bằng UAV bầy đàn nhằm vào trại huấn luyện bộ binh Israel ở Binyamina - thị trấn cách Tel Aviv khoảng 64km tính từ biên giới với Li-băng. Phía Israel bắn rơi 2 UAV và cho rằng 1 UAV khác tự rơi vì nó biến mất trên màn hình radar, nhưng sau đó chiếc UAV này bất ngờ xuất hiện, tập kích phòng ăn của trại lính, khiến 4 binh sĩ Israel thiệt mạng, 61 người bị thương. Đây là một trong những vụ tấn công đẫm máu nhất nhằm vào Israel kể từ khi cuộc chiến bùng nổ tháng 10/2023. Trong vụ đột kích này, Hezbollah sử dụng Mirsad - loại UAV tấn công liều chết rất phổ biến của lực lượng này; chúng có tầm tấn công 120 km, tốc độ tối đa 370 km/h, có thể mang theo 40 kg thuốc nổ và bay ở độ cao 3 km. Theo GS James Borton, Mỹ mạnh nhất thế giới về UAV quân sự và hiện có ít nhất 3 chương trình UAV là Perdix, Replicator và Gremlins. Với Perdix, bầy đàn UAV cỡ nhỏ sản xuất bằng cách dùng máy in 3D in ra, chất lên máy bay chiến đấu thế hệ 4 F/A18 Super Hornet. Khi cần, Hornet sẽ thả đàn UAV ra để chúng hoạt động một cách linh hoạt, như bay theo đội hình thay đổi liên tục, hoặc rời khỏi đội hình, tự sửa chữa nếu gặp hỏng hóc, sự cố, thực hiện các nhiệm vụ tùy tình hình thực tế, dù không có UAV chỉ huy. Tháng 8/2023, Lầu Năm Góc đưa ra chương trình Replicator với mục tiêu trong vòng 2 năm vận hành cùng lúc hàng nghìn thiết bị dưới nước không người lái (UUV), nhất là khi có xung đột xảy ra trong các vùng biển ở châu Á. Hải quân Mỹ đang phát triển bầy đàn UUV. Một tàu chiến (tàu ngầm, tàu mẹ UUV, tàu nổi) có thể mang hàng trăm UUV cỡ nhỏ, giá rẻ rồi thả xuống đáy biển; chúng sẽ giám sát, phát hiện, đánh giá, phân tích để đưa ra quyết định tiêu diệt tàu đối phương hay không, đặc biệt là tàu ngầm. Đơn vị Đổi mới Quốc phòng (tổ chức thương mại trực thuộc Bộ Quốc phòng Mỹ) chịu trách nhiệm sản xuất UUV với tốc độ ít nhất 120 chiếc mỗi năm. Tương tự Mỹ, các đồng minh, đối thủ của Mỹ đều đã và đang phát triển các chương trình bầy đàn UAV riêng, đến nay ít nhất 11 nước đã công bố, học giả Mỹ cho biết. Với Israel là Legion-X, Các Tiểu vương quốc Ảrập thống nhất là N-Raven, Anh là Gấu Xanh, Pháp là Icarus, Tây Ban Nha là RAPAZ… Các UAV hiện đại sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để phối hợp hành động như bay phân tán để tìm kiếm mục tiêu trên một khu vực nhất định hoặc thực hiện một cuộc tấn công đồng bộ. UAV cũng được lập trình sẵn để thực hiện các nhiệm vụ được chỉ định trước như tấn công động học, tình báo, giám sát, trinh sát… CHI PHÍ, CHIẾN THUẬT, ĐỐI PHÓ Theo chuyên gia Mỹ, hàng chục hoặc hàng trăm UAV có thể bị bắn hạ, nhưng hàng nghìn chiếc khác có thể vượt qua với đủ vũ khí (đạn, bom, tên lửa, vũ khí nhiệt nhôm…) để vô hiệu hóa radar phòng không cũng các hệ thống phòng thủ khác để tấn công mục tiêu. Một UAV thương mại có giá một vài trăm đô la, còn UAV hiện đại, ví dụ Shahed-136 của Iran, giá khoảng 20.000 USD. Nên có thể dùng một vài trăm đô la để làm mồi nhử đổi lấy một tên lửa đất đối không tầm ngắn như IRIS-T có giá 450.000 USD hoặc phân tán các máy bay đánh chặn, hoặc thu hút hỏa lực cho các UAV khác tấn công nơi khác. Trong khi đó, các biện pháp phòng thủ truyền thống như gây can nhiễu, phòng thủ động học thì quá chậm hoặc tốn nhiều tài nguyên khi UAV đến theo đàn cả nghìn chiếc. Vũ khí mới như laser năng lượng cao, vi sóng công suất cao có thể đánh chặn linh hoạt hơn với chi phí rẻ hơn nhưng phụ thuộc vào điều kiện lắp đặt, môi trường và UAV có thể được cải tiến có áo giáp bảo vệ khỏi nhiệt độ cao. Theo GS James Borton, Trung Quốc hiện rất quan tâm chống chiến tranh bầy đàn UAV. Báo Hong Kong South China Morning Post đưa tin, quân đội Trung Quốc gần đây tập trận dùng súng, pháo, tên lửa đánh chặn bầy đàn UAV liều chết, nhưng tỷ lệ bắn trúng còn thấp - khoảng 40% do UAV kích thước quá nhỏ và bay không theo quỹ đạo. Nếu sử dụng hệ thống chế áp điện tử hiện đại, tên lửa không đối đất và súng trường tự động thì tỷ lệ bắn trúng sẽ cao hơn nhiều. Tập đoàn Không gian Tam Giang của Trung Quốc đã phát triển được hệ thống phòng thủ laser LW-30 có thể hạ gục UAV cỡ nhỏ cách xa vài cây số bằng chùm tia 30 kW. Trung Quốc cũng có hệ thống phòng không tầm ngắn HQ-17AE kết hợp tên lửa, radar và gây nhiễu điện tử để nhắm mục tiêu vào nhiều mối đe dọa trên không, bao gồm UAV. Các tập đoàn, doanh nghiệp Trung Quốc liên quan vũ khí, khí tài như CASIC, Poly Technologies, CETC… cũng đang phát triển vũ khí vi sóng công suất cao và hệ thống chống UAV một cách tự động. Tương lai, Trung Quốc có thể phát triển hệ thống chống UAV từ chính các UAV theo kiểu “lấy độc trị độc”. THÁI AN 12 QUỐC TẾ n Thứ Ba n Ngày 15/10/2024 Tháng 8, Triều Tiên thử nghiệm một số loại UAV tự sát do nước này tự sản xuất. Theo các chuyên gia, các loại UAV này trông giống UAV Harop và Hero-30 (do Israel sản xuất) hoặc giống UAV Lancet-3 (do Nga sản xuất). Hôm qua, Lầu Năm Góc thông báo, Mỹ sẽ gửi một hệ thống chống tên lửa tiên tiến tới Israel để giúp tăng cường khả năng phòng không của Israel sau các cuộc không kích lớn chưa từng có bằng tên lửa và UAV của Iran nhằm vào nước này trong năm nay. Lực lượng Mỹ sẽ vận hành hệ thống mới này tại Israel. Chiến tranh UAV không chỉ diễn ra trên không mà trên mọi mặt trận, bao gồm trên bộ, dưới biển và trong vũ trụ, hoặc ít ra là ở độ cao rất cao gần với tầng không vũ trụ. Ở trên cao, UAV siêu nhỏ được lắp các bộ cảm biến chủ động để phát hiện các hoạt động điện từ và vẽ bản đồ địa hình. Không quân Ukraine tuyên bố, 31 UAV của Nga, gồm Shahed 131 và Shahed 136, bị bắn hạ tại các tỉnh Kyiv, Poltava, Chernihiv, Sumy và Cherkasy của Ukraine hôm 13/10. Ngoài ra, 36 UAV của Nga biến mất khỏi màn hình radar, có thể là bị rơi do các biện pháp đối phó tác chiến điện tử. Tác chiến phòng chống UAV bầy đàn đang trở thành một vấn đề cấp thiết đối với nhiều nước MINH HỌA: PBS Thế giới bước vào chiến tranh UAV Trao đổi với phóng viên Tiền Phong ngày 14/10, GS James Borton (Viện Chính sách Đối ngoại, ĐH Johns Hopkins, Mỹ) cho rằng, thế giới đang bước vào chiến tranh máy bay không người lái (UAV) vì chúng có 4 ưu điểm nổi bật là tự chủ/tự động, tấn công dồn dập, phạm vi rộng và độ chính xác cao. Simon Johnson và James Robinson (người Anh-Mỹ), và Daron Acemoglu (người Mỹ gốc Thổ Nhĩ Kỳ) trở thành chủ nhân của giải thưởng nhờ công trình nghiên cứu về “cách các thể chế được hình thành và ảnh hưởng đến sự thịnh vượng”, Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển cho biết. Hai ông Acemoglu và Johnson làm việc tại Viện Công nghệ Massachusetts, còn ông Robinson làm việc tại Đại học Chicago. “Giảm bớt sự chênh lệch lớn về thu nhập giữa các quốc gia là một trong những thách thức lớn nhất của thời đại chúng ta. Những người đoạt giải đã chứng minh được tầm quan trọng của các thể chế xã hội để có thể đạt được mục tiêu này”, ông Jakob Svensson, Chủ tịch Ủy ban Giải thưởng Khoa học Kinh tế, nói. “Họ đã xác định được nguồn gốc lịch sử của môi trường thể chế yếu kém đặc trưng của nhiều quốc gia thu nhập thấp ngày nay”, ông Svensson phát biểu tại cuộc họp báo công bố giải thưởng. Ngân hàng Thế giới vừa công bố báo cáo cho thấy 26 quốc gia nghèo nhất thế giới - nơi sinh sống của 40% dân số nghèo đói nhất - đang mắc nợ nhiều hơn bất kỳ thời điểm nào kể từ năm 2006, cho thấy tình trạng đảo ngược trong cuộc chiến chống đói nghèo. Giải thưởng danh giá, có tên gọi chính thức là Giải thưởng Sveriges Riksbank về Khoa học Kinh tế, là giải thưởng cuối cùng được trao trong mùa Nobel năm nay, với phần thưởng trị giá 11 triệu crown Thụy Điển (1,1 triệu USD). BÌNH GIANG Ngày 14/10, ba nhà nghiên cứu người Mỹ giành giải Nobel Kinh tế năm 2024 cho nghiên cứu của họ về nguyên nhân bất bình đẳng toàn cầu vẫn tồn tại, đặc biệt là ở các quốc gia mà nạn tham nhũng và độc tài đeo bám. 3 người Mỹ chung Nobel Kinh tế nhờ nghiên cứu về bất bình đẳng Chân dung ba nhà kinh tế học người Mỹ giành giải Nobel Kinh tế 2024
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==