Chuã nhêåt 11/8/2024 BAOÁ TIÏNÌ PHONG PHATÁ HANÂ H TÊTË CA Ã CACÁ NGAYÂ TRONG TUÊNÌ Nhòn ra thïë giúái 12 Me å cuaã ba â Juliane Diller àaä àùtå chö î cho mònh vaâ con gaiá ú ã hanâ g ghï ë apá chotá cuaã chuyïnë bay Lansa 508 tûâ thu ã àö Lima àïnë thanâ h phö ë Pucallpa úã Peru, àïí àoanâ tuå vúiá chönì g cho dõp nghó lïî Gianá g sinh. Ba â Diller ngöiì canå h cûaã sö,í khi mötå tia setá àaná h vaoâ caná h bïn phaiã mayá bay, ba â co á têmì nhòn roä nhêtë . Ba â nhòn thêyë aná h saná g trùnæ g xung quanh hai àönå g cú gùnæ trïn caná h. Khi mayá bay lao vïì phña trûúcá , hanâ g ghï ë cuaã ba â trêtå khoiã gia á àú ä va â ba â co á thï í nhòn thêyë toanâ böå löië ài khi noá lao thùnè g xuönë g àêtë . Ào á la â ngayâ 24/12/1971. Baâ nghe thêyë me å ba â ú ã bïn canå h noiá “Moiå chuyïnå giú â kïtë thucá röiì ” bùnç g mötå gionå g bònh tônh àïnë kyâ la,å “nhû thïí no á àïnë tû â mötå thï ë giúiá khacá vêyå ”, ba â Diller kïí laiå . Giêy tiïpë theo, baâ àa ä ú ã bïn ngoaiâ mayá bay va â co á thï í camã nhênå àûúcå me å ba â khöng conâ ngöiì canå h nûaä . “Vaoâ khoanã h khùcæ ào,á töi thêyë ro ä la â mònh àang rúi tûå do. Va â röiì moiå thû á chuyïní thanâ h mauâ àen”, baâ noiá . Chiïcë mayá bay àa ä nö í tung vaoâ khoanã g 12h45 trûa, 15 phutá trûúcá khi phaiã ha å caná h xuönë g Pucallpa vaâ ba â Diller àaä rúi xuönë g rûnâ g nhiïtå àúiá tû â àöå cao 3.000 metá . Me å cuaã ba â Diller, baâ Maria Koepcke, àa ä rêtë lo lùnæ g vï ì chuyïnë bay trûúcá khi cêtë caná h. “Me å töi chûa bao giúâ thñch ài mayá bay. Baâ luön noiá rùnç g mötå con chim kim loaiå nhû vêyå bay trïn trúiâ la â àiïuì khöng tûå nhiïn”, baâ Diller noiá . Ba â Maria vaâ chönì g ba,â öng Hans-Wilhelm Koepcke, cunâ g nhau nghiïn cûuá sinh hocå , àönå g vêtå hocå va â àiïuí hocå . Nùm 1968, Baoã tanâ g Lõch sûã Tû å nhiïn ú ã Lima àa ä cho phepá ho å bùtæ tay vaoâ mötå dû å aná nghiïn cûuá thûcå àõa keoá daiâ 5 nùm, lêpå banã àö ì cacá chuöiî àönå g vêtå va â thûcå vêtå trong mötå khu rûnâ g nhiïtå àúiá xa xöi mang tïn Panguana. Ba â Diller vûaâ bûúcá sang tuöií 17 vaâ ba â àa ä xin bö ë me å hoanä chuyïnë bay sang ngayâ 24/12 àïí ba â va â me å co á thï í ú ã laiå Peru àï í tham dû å buöií vu ä höiå cuöië nùm vaâ lï î tötë nghiïpå . Ba â rêtë mong àûúcå danâ h ky â nghó he â trong khu rûnâ g, nùmç cacá h Pucallpa mötå chuyïnë ài ba ngayâ bùnç g thuyïnì . Ba â hiïuí ro ä khu vûcå nayâ sau mötå nùm rûúiä sönë g ú ã ào á trong khi cha meå baâ dûnå g traiå , trûúcá khi trúã vï ì Lima àï í hoanâ thanâ h cêpë III. “Töi tûúnã g no á se ä töië tùm, nhûng àoá laiå la â mötå khu rûnâ g àêyì nùnæ g va â bònh dõ bïn búâ söng”. Ba â Diller tónh laiå mötå tiïnë g sau khi ba â rúi tû â trïn trúiâ xuönë g. Ba â nùmç trong vunä g bunâ ngay bïn dûúiá hanâ g ghï ë cuaã ba;â chuyïní àönå g quay vonâ g cuaã mayá bay co á le ä àa ä lamâ chêmå cu á rúi cuaã ba.â Ba â bõ chênë àönå g naoä , gayä xûúng àonâ , racá h dêy chùnç g cheoá ú ã àêuì göië traiá va â mötå vïtë thûúng sêu úã caná h tay nhûng khöng chayã mauá . Ky â diïuå thay, baâ àa ä rúi xuönë g khu vûcå cacá h khu rûnâ g nhiïtå àúiá ma â bö ë me å ba â àa ä nghiïn cûuá rêtë ky ä chó khoanã g 50 km. Tuy nhiïn, cú höiå sönë g sotá cuaã ba â vênî khöng cao. Quaã co å mocå ú ã àö å cao 20 metá va â cênì phaiã nêuë chñn. Baâ Diller khöng chamå vaoâ cêy nêmë naoâ vò nghi ngúâ chuná g co á àöcå . Gênì hiïnå trûúnâ g vu å tai nanå , ba â tòm thêyë mötå höpå baná h Gianá g sinh, nhûng trúiâ mûa àa ä biïnë no á thanâ h mötå cucå bötå nhaoä khöng ùn àûúcå . Ba â cunä g tòm thêyë mötå goiá keoå cûná g va â vúiá bönë viïn möiî ngayâ , ào á la â àö ì ùn rùnæ duy nhêtë ba â ùn trong 11 ngayâ trong rûnâ g. Ú Ã phña trïn, baâ Diller coá thï í nghe thêyë tiïnë g àönå g cú cuaã mayá bay cûuá hö å àang tòm kiïmë nhûnä g ngûúiâ sönë g sotá , nhûng baâ nhênå ra ho å se ä khöng tòm thêyë ba.â Taná rûnâ g gênì nhû kñn bûng khiïnë viïcå àõnh hûúná g bùnç g mùtå trúiâ hoùcå cacá ngöi sao laâ àiïuì khöng thï.í “Moiå cêy trong rûnâ g nhiïtå àúiá tröng àïuì giönë g nhau. Banå co á thï í ài chó mötå metá va â khi ngoanã h laiå , banå se ä khöng biïtë mònh àïnë tû â hûúná g naoâ ”. Sau vaiâ giú â loanå g choanå g quanh hiïnå trûúnâ g vu å tai nanå , ba â Diller phatá hiïnå mötå donâ g nûúcá nho ã chayã ra tû â lonâ g àêtë . “Ào á la â lucá töi hònh thanâ h mötå chiïnë lûúcå ”, ba â noiá , lamâ theo lúiâ bö ë ba â àa ä dùnå - nûúcá chayã se ä dênî àïnë mötå con suöië , con suöië se ä dênî àïnë mötå con söng vaâ nïnì vùn minh seä ú ã gênì ào.á Chó mùcå mötå chiïcë vayá ngùnæ ma â ba â àa ä àï í danâ h cho àïm vuä höiå , cunâ g mötå chiïcë giayâ , ba â Diller di chuyïní chêmå raiä . Ba â traná h bûúcá chên trênì lïn nhûnä g buiå mêm xöi coá gai, kiïnë ào ã hoùcå ca á àuöië sönë g trong, nhûnä g thû á ma â ba â biïtë co á thï í gêy nhiïmî àöcå mauá . Con söng uönë lûúnå xuyïn qua khu rûnâ g rêmå vúiá nhûnä g khucá cua hepå . Mötå tuênì sau tai nanå , ba â Diller ùn hïtë keoå va â chó uönë g nûúcá . Dênì àuöië sûcá , ba â danâ h hêuì hïtë thúiâ gian ú ã dûúiá nûúcá , àï í mònh tröi theo donâ g nûúcá . Vaoâ ngayâ thû á 11, ba â àang nghó ngúi trïn baiä catá thò chútå thêyë mötå chiïcë thuyïnì ngay trûúcá mùtå . “Töi àaä nghô mònh hoaá àiïn röiì va â töi àang bõ aoã giacá ”. Nùm ngûúiâ àanâ öng trïn chiïcë thuyïnì la â thú å sùn va â tiïuì phu, nhûnä g ngûúiâ tru á êní ú ã àêy vò mötå trênå mûa bêtë ngú.â Khi ba â bûúcá ra khoiã rûnâ g, nhûnä g ngûúiâ àanâ öng àa ä tûúnã g ba â la â mötå sinh vêtå thênì thoaiå , nûaã ca á heo söng, nûaã ngûúiâ tocá vanâ g. “Töi khöng tin mònh àa ä àûúcå cûuá cho àïnë khi ho å bùtæ àêuì noiá chuyïnå vúiá töi”. Ba â phatá hiïnå ra trïn àûúnâ g àïnë bïnå h viïnå rùnç g chiïcë mayá bay vênî chûa àûúcå tòm thêyë , va â hy vonå g cho meå ba â ngayâ canâ g thuyïn giamã . Thi thïí ba â Maria àûúcå tòm thêyë vaoâ ngayâ 12/1. Baâ Diller la â ngûúiâ duy nhêtë trong söë 92 ngûúiâ trïn mayá bay sönë g sotá sau vu å tai nanå . Àêy la â tai nanå hanâ g khöng do setá àaná h thamã khöcë nhêtë trong lõch sû.ã Àûúcå bö ë khuyïn, baâ chuyïní àïnë quï hûúng Àûcá cuaã öng, núi baâ co á thï í sönë g mötå cuöcå sönë g yïn bònh hún. Xuyïn suötë nhûnä g nùm 1970 vaâ 80, ba â tû â chöië tra ã lúiâ phonã g vênë va â yïu cêuì banå be,â àönì g nghiïpå khöng noiá chuyïnå vï ì Chuyïån ngûúâi söëng sotá duy nhêët sau khi mayá bay Vaoâ nùm 1971, baâ Juliane Diller (chó múiá 17 tuöií ) khi ba â va â me å cuaã ba â àang trïn chuyïnë bay thò mayá bay bõ setá àaná h truná g. Trong söë 92 hanâ h khacá h, ba â Juliane Diller laâ ngûúiâ duy nhêtë sönë g sotá . [ HOAIÂ VY ] (theo theguardian.com, ngaây 06/08/2024) Mötå sö ë con meoâ se ä kho á ngu,ã bo ã ùn hoùcå kïu gaoâ . Nhûnä g con khacá se ä bamá lêyë ngûúiâ chùm socá hoùcå thú â ú vúiá cacá tro â chúi yïu thñch cuaã chuná g. “Meoâ ngu,ã ùn va â chúi ñt hún vaâ thay vaoâ ào á seä tòm kiïmë sû å chu á y á tû â con ngûúiâ vaâ cacá thu á nuöi khacá , danâ h thúiâ gian mötå mònh hoùcå dûúnâ g nhû tòm kiïmë ngûúiâ banå àönì g hanâ h àa ä mêtë cuaã mònh”, cacá tacá gia ã tû â Àaiå hocå Oakland viïtë trong nghiïn cûuá cuaã cuaã ho,å àûúcå cöng böë trïn tapå chñ Khoa hocå Hanâ h vi Àönå g vêtå . Àau buönì vò mêtë matá la â hiïnå tûúnå g àa ä co á tû â lêu trong thïë giúiá àönå g vêtå , chùnè g hanå nhû voi, caá heo va â tinh tinh, têtë ca ã àïuì co á cacá hanâ h vi phûcá tapå nhû baoã vï å thi thï í cuaã banå sau khi chïtë . Mötå nghiïn cûuá gênì àêy cuaã cacá nha â nghiïn cûuá ngûúiâ Y Á cho thêyë hiïnå tûúnå g nayâ conâ xayã ra ú ã loaiâ cho.á Tuy nhiïn, theo nghiïn cûuá cuaã Àaiå hocå Oakland, meoâ se ä ñt thï í hiïnå nöiî buönì hún. “Trong khi nhûnä g con cho,á coá nguönì göcë tû â àönå g vêtå sönë g theo bêyì àanâ , co á thï í phanã ûná g manå h me ä hún trûúcá caiá chïtë cuaã àönì g loaiå , thò loaiâ meoâ àa ä thñch nghi àïí sönë g cunâ g nhûnä g con cunâ g loaiâ va â kha ã nùng phanã ûná g cuaã chuná g trûúcá viïcå mêtë ài mötå ngûúiâ banå cênì àûúcå nghiïn cûuá thïm”, cacá tacá gia ã viïtë . Trong nghiïn cûuá nayâ , hún 450 chu ã nuöi cuaã ñt nhêtë mötå con meoâ va â mötå thu á cûng khacá , meoâ hoùcå cho,á vûaâ múiá qua àúiâ àa ä àûúcå hoiã vï ì hanâ h vi cuaã con meoâ . Trong khoanã g 2/3 trûúnâ g húpå , thu á cûng chïtë laâ mötå con meoâ khacá va â sö ë conâ laiå la â cho.á “Khöng giönë g nhû cho,á chuná g ta co á xu hûúná g nghô rùnç g meoâ la â loaiâ hûúná g nöiå va â lanä h àamå ”, giaoá sû Jennifer Vonk, nhaâ têm ly á hocå nhênå thûcá taiå Àaiå hocå Oakland vaâ la â àönì g tacá gia ã cuaã nghiïn cûuá , cho biïtë . Tuy nhiïn, cö lûu yá rùnç g meoâ hoang coá xu hûúná g têpå húpå vúiá nhau vaâ hònh thanâ h hï å thönë g phên cêpë . “Töi nghô chuná g ta àa ä nghô sai vïì chuná g”, cö Vonk noiá thïm. Canâ g sönë g lêu vúiá banå cunâ g nha,â meoâ se ä canâ g bõ anã h hûúnã g sêu sùcæ , thï ë nhûng viïcå chûná g kiïnë caiá chïtë vaâ sö ë lûúnå g thu á cûng trong nhaâ khöng Meoâ thûúnâ g bõ coi laâ xa cacá h, lanå h lunâ g va â tû å lêpå . Tuy nhiïn, nghiïn cûuá múiá cho thêyë chuná g cunä g co á dêuë hiïuå àau buönì sau caiá chïtë cuaã mötå thu á cûng khacá trong cunâ g nha,â ngay ca ã khi ào á la â mötå con cho.á Mötå sö ë con meoâ se ä kho á ngu ã hoùcå bo ã ùn khi traiã qua mêtë matá Ba â Diller taiå hiïnå trûúnâ g thamã hoaå trong böå phim nùm 1998 cuaã Werner Herzog Meâo cuäng biïët àau buöìn vò mêët maát [ NGOCÅ DIÏPÅ ] (theo zmescience.com, ngaây 08/08/2024) Ba â Juliane Diller taiå sên bay Frankfurt (Àûcá ) nùm 1972 Ba â Diller, 4 tuöií , cunâ g me å trong rûnâ g Ba â Diller taiå nha â ba â ú ã Àûcá
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==