SỨC VƯƠN PHÙ ĐỔNG 96 Xuân NHỮNG TRẬN CHIẾN DAI DẲNG One Battle After Another (Hết trận này đến trận khác) của đạo diễn gạo cội người Mỹ Paul Thomas Anderson là minh chứng tiêu biểu cho trạng thái tinh thần này. Bộ phim ra mắt vào thời điểm mà chính trị quốc gia này đang trở nên phân cực hơn bao giờ hết. Cả trên màn ảnh và bên ngoài đời thực tồn tại chung một mối đe dọa: mạng lưới giám sát toàn diện, các cuộc đột kích vào các khu phố của người nhập cư, và những nhóm quyền lực ngày càng công khai niềm tin vào một chủng tộc thuần chủng như cách những kẻ độc tài thời kì trước đã từng rao giảng. Đạo diễn P. T. Anderson lột bỏ lớp vỏ bọc lãng mạn về những nhóm làm “cách mạng” bằng cách tập trung vào French 75, một nhóm đấu tranh với tình trạng độc tài của hệ thống cầm quyền để rồi thất bại ê chề, trở thành những kẻ kiệt quệ và trốn chạy từ nhiều thập kỷ qua. Họ không thể truyền lại bất cứ điều gì cho thế hệ tiếp theo ngoài nỗi lo sợ rằng thế giới đang muốn tiêu diệt họ. Sự mệt mỏi của từng nhân vật trong phim như muốn định nghĩa tinh thần của năm 2025, rằng chúng ta luôn ở trong những trận chiến dai dẳng không hồi kết. Tựa đề One Battle After Another như đặt ra một câu đố rồi phó mặc cho khán giả tự tìm lời giải. Liệu P. T. Anderson muốn nói rằng bạo lực là một vòng luẩn quẩn vô tận và sẽ chẳng bao giờ đưa chúng ta tiến lên phía trước? Hay cách giải thích lạc quan hơn là chúng ta chỉ có thể vượt qua thời khắc lịch sử hiểm nghèo này bằng cách đối mặt với từng cuộc chiến? Bộ phim It Was Just an Accident (Chỉ là một tai nạn) của đạo diễn người Iran Jafar Panahi cũng có cái kết mang sắc thái tương tự, khi nhân vật chính kết thúc cuộc hành trình của mình với sự mơ hồ và vẫn phải sống với nỗi thương tổn dưới sự kiểm soát của hệ thống đã luôn giày vò anh. Bộ phim làm mờ đi ranh giới giữa hư cấu và sự đàn áp mà chính đạo diễn phải gánh chịu. Phim theo chân Vahid, một cựu tù nhân chính trị, khi anh bắt cóc một người đàn ông mà anh ta tin rằng đó chính là kẻ đã từng tra tấn mình trong thời gian anh bị giam cầm. Để chắc chắn hơn về điều này, Vahid đã đi tìm những nạn nhân tương tự như mình để xác nhận danh tính của gã. Vị đạo diễn người Iran này từng bị bỏ tù nhiều lần trong 15 năm qua do các tác phẩm điện ảnh của mình. It Was Just an Accident là một cơn bùng nổ của sự phẫn nộ thuần túy chống lại chủ nghĩa độc tài, một bộ phim giật gân báo thù pha với chút hài hước được lấy chất liệu từ những câu chuyện của những người ông gặp trong tù. Đạo diễn Panahi sử dụng tiền đề này để thẩm vấn bản chất của công lý. Kẻ tra tấn thú nhận rằng hắn đã quen với tội ác của mình, như phơi bày sự bình thường hóa của cái ác làm nền tảng cho xã hội phi nhân tính. SOI RỌI NỖI LO ÂU Nếu như P. T. Anderson và Panahi ghi lại những áp lực gây ra bởi thể chế xã hội, thì các nhà làm phim khác lại hướng ống kính vào bên trong, khảo sát sự vỡ vụn của tâm lý tập thể dưới sức nặng của thông tin sai lệch. Eddington của Ari Aster dù lấy bối cảnh những ngày đầu của đại dịch COVID-19, nhưng sự điên loạn của thị trấn nhỏ tại New Mexico được khắc họa trên màn ảnh lại mang vẻ thân thuộc với bối cảnh của năm 2025 vừa qua. Bộ phim nắm bắt chính xác sự rạn nứt của thực tại, được thay thế bằng một thế giới “không hòa bình”, nơi sự thật tùy thuộc vào lựa chọn của mỗi cá nhân và sự hoang tưởng là ngôn ngữ chung duy nhất của xã hội. Cảnh sát trưởng Joe Cross (do Joaquin Phoenix thủ vai) là người đàn ông chìm sâu vào các thuyết âm mưu trong khi phớt lờ virus Corona đang phá hủy chính lá phổi của mình. Ông đóng vai trò như một nguyên mẫu cho một tập thể đã mất khả năng phân biệt sự thật với thông tin hư cấu. Ẩn đằng sau bức tranh một xã hội hỗn loạn bởi thuyết âm mưu và tin giả trong Eddington là một lời cảnh báo về cách trí tuệ nhân tạo đang dần len lỏi vào cuộc sống thường nhật, và biến mọi diễn ngôn trong các cuộc tranh luận trở thành dữ liệu huấn luyện. Chính đạo diễn Ari Aster cũng đã tuyên bố: “Bản thân bộ phim cũng là dữ liệu huấn luyện cho AI”. Mọi sự tranh đấu, các cuộc trò chuyện và xung đột của các nhân vật rốt cuộc đều được nạp vào AI. Cuộc đời của ta và họ trở thành nhiên liệu cho những cỗ máy vô hồn. Nếu bối cảnh chính trị đáng sợ, thì bối cảnh kinh tế cũng không kém. No Other Choice (Không còn lựa chọn nào khác) của đạo diễn Hàn Quốc Park Chan-wook là một tác phẩm nổi bật khác trong 2025 công kích vào sự tồn tại đầy hiểm nguy của AI. Tựa đề của phim là câu cửa miệng mà các tập đoàn và doanh nghiệp sử dụng sau những quyết định cắt giảm nhân sự lạnh lùng. Trong tác phẩm giật gân hài đen xuất sắc này, đạo diễn Park Chan-wook đã đưa ra một lời bình luận xã hội sâu cay về thị trường việc làm tàn khốc và tính cạnh tranh cực đoan đi kèm theo nó, nơi các ứng viên sẵn sàng truy sát nhau theo đúng nghĩa đen. No Other Choice ra mắt ngay đúng thời điểm thị trường công việc đang bị cắt giảm đến mức đáng lo ngại. Không ai còn cảm thấy an toàn trong chính công việc của họ bởi tương lai đang dần bị AI viết lại theo hướng bất lợi nhất cho tầng lớp lao động. Tình trạng mất an ninh việc làm triền miên đã phá vỡ sự đoàn kết giai cấp. Nó hướng sự đấu tranh đòi quyền lợi của tập thể người lao động đối với giới chủ, đến sự đối đầu của từng cá nhân cùng hoàn cảnh với nhau. Đối với một người đang cố gắng kiếm sống qua ngày, họ thường không còn lựa chọn nào khác ngoài việc chấp nhận tự chà đạp phẩm giá để đổi lấy công việc và cuộc đời họ mong muốn, xem những người khác trở thành những vật cản trở con đường đến tự do đó... Chúng ta không trông cậy vào điện ảnh để giải quyết mọi vấn đề, mà chỉ mong nó soi rọi sự hỗn loạn mà chúng ta đang phải trải qua, để mang lại sự đồng cảm và lý giải một phần nào đó cảm giác lo âu tập thể bao trùm năm qua. Những bộ phim nào trong năm qua đến gần hơn với mục tiêu đó chính là những tác phẩm có khả năng giữ nguyên giá trị trong nhiều năm tới. q Eddington của Ari Aster đóng vai trò như một lời cảnh tỉnh về tình trạng xã hội hiện tại mang màu sắc hoài nghi. Nó vẽ nên một thế giới nơi trải nghiệm của con người bị tiêu thụ một cách thụ động để tiếp nhiên liệu cho các thuật toán. Tuy nhiên, giá trị lớn nhất của nó không nằm ở sự dự đoán, mà là sự gợi mở tư duy. Nó buộc chúng ta phải suy nghĩ chín chắn về công nghệ mà chúng ta đang xây dựng và tích hợp vào cuộc sống hàng ngày. Điện ảnh năm 2025 không phải là những tác phẩm dễ xem. Đó là một năm điện ảnh của "sự thất bại", mô tả những cuộc đấu tranh không kết thúc bằng chiến thắng mà bằng sự thỏa hiệp, hoặc chỉ đơn thuần là sống sót. KINH QUỐC Nếu nhìn vào những bộ phim được đánh giá là hay nhất của năm vừa qua, ta có thể dễ dàng nhận thấy chúng mang một chủ đề chung - sự phân cực thế giới, màu sắc bi quan trước hiện thực, cũng như khả năng vượt lên của con người... NHÌN TỪ MÀN BẠC Leonardo DiCaprio thủ vai Bob Ferguson trong One Battle After Another NGUỒN: WARNER BROS. PICTURES Những nạn nhân từng bị giam cầm và tra tấn trong phim It Was Just an Accident của đạo diễn Jafar Panahi NGUỒN: MEMENTO DISTRIBUTION Một cảnh trong phim No Other Choice, khi nhân vật Man-soo (trái) truy sát một ứng viên khác cũng nhắm đến vị trí công việc mà anh muốn NGUỒN: CJ ENTERTAINMENT
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==